Dân bàn, dân thụ hưởng

- "Này, ông có thấy tréo ngoe không khi thôn mình đặt cái biển Khu dân cư văn hóa ở ngay trước nghĩa trang của thôn?

- Chả phải mình ông mà tôi thấy nhiều người thắc mắc. Tuy nhiên, "ông thi công" bảo, đặt ở chỗ đó là muốn mọi người nhìn thấy ngay trước khi rẽ vào khu dân cư…

- Theo tôi, đâu cứ phải ngay lối vào, lùi lại dăm chục mét thì có sao, nếu họ cân nhắc kỹ hơn, không làm máy móc, chiếu lệ cho xong. Hiệu quả từ xây dựng nông thôn mới những năm qua đúng là đã thay đổi căn bản đời sống quê mình. Ðiện, đường, trường, trạm khang trang, nhưng một số vấn đề cần được xem lại. Không phải chỗ nào cũng bê-tông hóa, cũng cắm biển báo khuếch trương người ta mới biết mình làm nông thôn mới. Chưa kể, đâu phải cái gì mới cũng hay cả. Ví như cái cổng làng cũ đang đẹp, cớ gì phá đi làm cái khung i-nốc sáng choang rồi gắn cái biển thôn nông thôn mới. Vừa lãng phí, vừa thiếu mỹ quan, lại không phù hợp không gian làng quê…

- Vâng, chuyện không lớn nhưng cho thấy những vấn đề cụ thể đặt ra trong thực tiễn xây dựng nông thôn mới cần xem lại, ông nhỉ".

Câu chuyện nêu trên cho thấy, hơn 10 năm Nghị quyết số 26 của Ban Chấp hành T.Ư khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đi vào cuộc sống đã thật sự thay đổi nông thôn Việt Nam, nhất là cơ sở hạ tầng và tư duy sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh thành tựu còn có những hạn chế trong việc thực hiện cần được xem xét, điều chỉnh. Trong đó có mâu thuẫn giữa giữ gìn và phát triển trong quá trình nông thôn mới các miền quê. Vẫn còn đó hàng nghìn chợ nông thôn, nhà văn hóa bỏ hoang, hoặc sử dụng sai mục đích. Hay chuyện những công trình, dự án nhà sinh hoạt cộng đồng ở Tây Nguyên "ngốn" tiền tỷ nhưng để hoang phế, do thiết kế không phù hợp tập quán, tín ngưỡng của đồng bào, hoặc xây dựng trơ lơ giữa bãi đất trống, dẫn đến tình trạng nhà sinh hoạt cộng đồng bỏ không hoặc làm kho chứa đồ, còn người dân có đến cũng chỉ tổ chức hội, họp ngoài sân, mà không ai muốn vào bên trong…

Thực tế đó cho thấy, "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân thụ hưởng" trong những trường hợp tương tự đã không được thực hiện đầy đủ. Sản phẩm nông thôn mới không chỉ mang lại điều kiện hạ tầng phục vụ đời sống mà cũng cần phù hợp yếu tố văn hóa, tinh thần của làng quê. Những công trình phục vụ cộng đồng, nhất là những thiết chế văn hóa cần xuất phát từ đời sống cộng đồng. Nâng cao đời sống vật chất phải đi đôi với bảo đảm đời sống tinh thần của người dân. Bên cạnh đó, mỗi người dân cần ý thức rõ về trách nhiệm và quyền được tham gia cũng như thụ hưởng thành quả quá trình xây dựng nông thôn mới, như việc có mặt đầy đủ trong các cuộc họp bàn, mạnh dạn đề xuất, nêu ý kiến. Có như vậy mới bảo đảm công trình dựng lên phát huy hết công dụng, vừa đáp ứng nhu cầu dân sinh, vừa không lãng phí ngân sách và nguồn lực xã hội, tạo động lực để hiện thực hóa các mục tiêu khác về nông nghiệp, nông dân, nông thôn theo nghị quyết của Ðảng.