Biện pháp khống chế tăng cân do cai thuốc lá

Người hút thuốc lá sau khi cai thuốc lá thì cân nặng của họ có tăng lên nhưng cuối cùng thì cân nặng trung bình của những người cai thuốc lá sau khi tăng cân lại không hơn cân nặng trung bình của những người không hút thuốc lá. Như vậy, kết quả thực tế là người hút thuốc lá sau khi cai thuốc lá đã “phục hồi cân nặng bình thường” chứ không phải là “tăng cân” sau khi cai thuốc lá.

Một nghiên cứu nước ngoài kéo dài trong 10 năm đánh giá tăng cân do cai thuốc lá trên hàng ngàn người, kết quả nghiên cứu có đến 2/3 người cai thuốc lá tăng cân, trong đó mức tăng cân trung bình là 2,8 kg ở nam và 3,8 kg ở nữ.

Nicotin có trong thuốc lá làm tăng cường quá trình tiêu thụ năng lượng của cơ thể thông qua các cơ chế sau: Kích thích men lipoprotéin - lipase làm tăng cường huy động mỡ dự trữ, tăng cường quá trình ly giải lipide, giảm thiểu quá trình tổng hợp lipide. Kích thích hệ thần kinh giao cảm làm tăng tổng hợp cathecolomin, tăng tốc độ chuyển hóa, tăng tạo nhiệt. Mỗi điếu thuốc lá hút vào làm tăng tiêu thụ năng lượng từ 8 - 10 kcal do tăng tạo nhiệt và tăng tốc độ chuyển hóa. Như thế hút từ 20 - 30 điếu thuốc lá mỗi ngày thì mức tiêu hao năng lượng cộng thêm sẽ từ 200 - 300 Kcal mỗi ngày. Ức chế tiết insulin, gây tăng đường huyết, làm giảm cảm giác đói, giảm nhu cầu ăn vào.

Nicotin giảm khi cai thuốc lá như vậy sẽ dẫn đến: Giảm hoạt hóa men lipoprotein - lipase làm tăng tổng hợp và dự trữ mỡ; giảm kích thích hệ thần kinh giao cảm làm giảm tốc độ chuyển hóa, cơ thể sẽ “tiết kiệm” được từ 200 - 300 kcal mỗi ngày; tăng tiết insulin làm giảm đường huyết tăng cảm giác đói và nhu cầu ăn vào. Ăn uống nhiều hơn là hậu quả của việc tăng cường dự trữ mỡ trong cơ thể, giảm đường huyết, ngoài ra còn là hậu quả của thay đổi tương quan về thời gian giữa lúc ăn và thời điểm xuất hiện cảm giác no hoặc đói với sự xuất hiện sớm cảm giác đói và xuất hiện muộn cảm giác no. Sự phục hồi tính nhạy cảm của các đầu dây thần kinh vị giác và khứu giác giúp người cai thuốc lá cảm thấy thức ăn ngon miệng hơn trước. Như vậy một người cai thuốc lá nếu không tiết giảm ăn uống sẽ có dư thừa mỗi ngày từ 400 - 500 kcal. Hậu quả là chỉ cần vài tuần sau cai thuốc lá, người cai thuốc lá sẽ dễ dàng tăng từ 2 - 3 kg.

Có rất nhiều khác biệt trong số cân nặng tăng thêm sau cai thuốc lá. Với 2/3 trường hợp tăng cân nghĩa là có 1/3 trường hợp không hề tăng cân sau cai thuốc lá; cân nặng trung bình tăng 2,3 - 3,8 kg nhưng có đến 10% nam và 14% nữ tăng nhiều hơn 13 kg. Số cân nặng tăng lên còn tùy thuộc vào giới tính nữa, nam tăng cân ít hơn nữ: 52% nữ tăng hơn 3 kg nhưng chỉ có 44% nam tăng hơn 3 kg.

Trên những trường hợp tăng cân nhiều như vậy, người ta ghi nhận thấy ngoài những thay đổi trong thói quen ăn uống thông thường họ còn có thể bị rối loạn cả hành vi ăn uống, có những cơn thèm ăn mãnh liệt, đặc biệt thèm ngọt, ngay cả những người trước nay chưa từng có thói quen ăn ngọt. Nguyên nhân do tăng tiết insuline gây hạ đường huyết, giảm serotonine ở não làm xuất hiện cơn thèm ngọt, triệu chứng trầm cảm điển hình hay không điển hình dưới dạng rối loạn hành vi ăn uống và tăng ngủ.

Biện pháp nào khống chế tăng cân do cai thuốc lá: Người cai thuốc lá nên chấp nhận sự thật sẽ tăng vài kg khi cai thuốc lá vì tăng cân sau cai thuốc rất thường gặp và đôi khi là không thể tránh được, bởi vì đây là “phục hồi” cân nặng bình thường chứ không thực sự là “tăng cân”, hơn nữa tăng cân xét về phương diện y khoa nhẹ nhàng hơn nhiều so với nguy cơ của việc tiếp tục hút thuốc lá.

Cai thuốc lá với thuốc hỗ trợ các biện pháp sau: Nicotin thay thế là biện pháp có hiệu quả nhất trong chống tăng cân, nicotin thay thế có thể dùng dưới dạng miếng dán hoặc kẹo nhai, dạng nhai có hiệu quả đặc biệt cho rối loạn hành vi ăn uống. Tuy nhiên, cần phải xác định với người cai thuốc lá rằng nicotin thay thế chỉ có hiệu quả làm chậm thời gian tăng cân mà thôi và khi ngưng sử dụng nicotin thay thế cân nặng sẽ tăng.

Sử dụng Bupropion hydrochloride: thuốc chống trầm cảm thuộc nhóm ức chế bắt giữ dopamin và Noradrenaline, là thuốc cai thuốc lá, đồng thời có tác dụng ức chế tăng cân do cai thuốc lá.

Dùng thuốc Varenicline kích thích đặc hiệu thụ thể nicotin giúp cai thuốc lá và hạn chế tăng cân nặng. Hiện nay, Varenicline được xem là thuốc hiệu quả nhất trong cai thuốc lá.

Thay đổi lối sống: Chế độ ăn uống, không phải là ăn kiêng mà là thay đổi loại thức ăn như ăn ít thức ăn nhiều ngọt, mỡ và muối, ăn nhiều trái cây và thức ăn nhiều chất xơ. Người cai thuốc lá có thể xuất hiện táo bón, việc uống nhiều nước, kê kèm thuốc xổ dạng xơ, thuốc có Mg có thể có ích. Tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày. Ưu tiên những môn tập thể dục nâng cao sức bền bỉ hơn là sức mạnh (ví dụ chạy bộ, bơi lội hơn là tập cử tạ…); ưu tiên những môn thể thao có tính đồng đội hơn là cá nhân (đá banh, đánh cầu…). Khi cần thiết hãy đến khám bác sỹ: trong những trường hợp tăng cân bệnh lý, rối loạn hành vi ăn uống, người cai thuốc lá cần phải đến tư vấn bác sỹ chuyên khoa về cai thuốc lá, bác sỹ tâm thần và dinh dưỡng để có những chế độ điều trị phù hợp dùng thuốc và không thuốc.