Bài toán hóc búa

Vị thế địa chính trị cùng tình cảnh của một quốc gia rơi vào tình trạng “quân hồi vô phèng” đã biến Libya trở thành điểm trung chuyển chính của dòng người di cư từ châu Phi và các quốc gia A-rập tìm đường tới châu Âu qua Địa Trung Hải. Từ nhiều năm qua, lực lượng bảo vệ bờ biển Libya đã ngăn chặn nhiều đoàn người di cư bất hợp pháp và đưa họ về các trại tạm giữ để tìm cách đưa họ hồi hương. Đây được coi là giải pháp tình thế trong bối cảnh hằng ngày ngoài khơi Libya vẫn chứng kiến những con tàu chở người di cư bị đắm trên hành trình vượt Địa Trung Hải. Khi việc tìm biện pháp giải quyết tận gốc rễ vấn đề về người di cư chưa được đưa ra thì việc cứu và tập trung người di cư trong các trại tạm giữ ở Libya được coi là giải pháp tạm thời cần thiết.

Sự việc đau lòng xảy ra khi một báo cáo của Liên hợp quốc cho biết, lính gác đã bắn vào người tị nạn trong lúc họ tìm cách tháo chạy khỏi trại tạm giữ ở Tajoura, ngoại ô thủ đô Tripoli của Libya, khi địa điểm này bị tiến công. Sau khi xảy ra thảm họa này, chính quyền Libya đang cân nhắc việc đóng cửa tất cả các trung tâm tạm giữ người di cư ở nước này. Chính phủ Đoàn kết dân tộc Libya (GNA) được Liên hợp quốc công nhận, đã lên án vụ tiến công là tội ác, đồng thời cáo buộc lực lượng Quân đội quốc gia Libya (LNA) tự xưng do Tướng K.Haftar đứng đầu, thực hiện vụ tiến công. Tuy nhiên, người phát ngôn của LNA đã phủ nhận mọi cáo buộc, đồng thời cho rằng chính GNA gây ra vụ tiến công. Người di cư đã vô hình trung trở thành “lá chắn” trong cuộc xung đột đẫm máu giữa hai lực lượng đối địch ở Libya. Họ trở thành cái cớ để hai bên đối địch trong cuộc xung đột đổ lỗi cho nhau.

Vùng ngoại ô Tajoura, phía đông thủ đô Tripoli của Libya, là địa điểm có nhiều doanh trại quân đội trung thành với GNA được cộng đồng quốc tế công nhận. Từ đầu tháng 4 vừa qua, LNA đã phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Tripoli, nơi đặt trụ sở chính quyền GNA. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), giao tranh giữa các bên đến nay đã khiến gần 740 người chết và hơn 4.400 người bị thương. Dư luận lo ngại về nguy cơ một cuộc nội chiến mới cũng như một thảm họa nhân đạo xảy ra ở quốc gia Bắc Phi này. Một trong những vấn đề được đặt ra là làm thế nào để bờ biển phía tây Libya không trở thành điểm xuất phát của những chuyến tàu chở người di cư sang châu Âu. Theo thống kê của Tổ chức Di cư quốc tế (IOM), trong số 32 nghìn người di cư thiệt mạng hoặc mất tích trên thế giới giai đoạn 2014-2018, có khoảng 17.900 người bị chết hoặc mất tích ở Địa Trung Hải. Bờ biển thơ mộng nằm giữa châu Phi và châu Âu này giờ trở thành “điểm đen” trên bản đồ về người di cư thế giới.

Những nỗ lực giải bài toán người di cư vẫn vô cùng nhọc nhằn bởi còn tồn tại nhiều toan tính, nhiều vấn đề liên quan lợi ích của các quốc gia. Trong khi nhiều nước châu Âu phải oằn lưng vác gánh nặng người di cư thì một số quốc gia ở đây từ chối tiếp nhận người di cư, bất chấp Liên hiệp châu Âu (EU) đã đưa ra hạn ngạch mà các nước cần thể hiện trách nhiệm trong vấn đề chung này. Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc mới đây đã kết thúc phiên thảo luận kín kéo dài hai giờ mà không đạt được đồng thuận trong việc lên án vụ tiến công nhằm vào trại tạm giữ người di cư ở Libya, do Mỹ không nhất trí đối với tuyên bố dự thảo. Đối với cuộc chiến đang xảy ra ở Libya, các cường quốc trong Hội đồng Bảo an chưa đạt được đồng thuận về cách thức phản ứng đối với chiến dịch quân sự do tướng Haftar phát động. Mỹ và Nga từ chối ủng hộ lời kêu gọi thiết lập ngừng bắn, trong bối cảnh dư luận vẫn nói tới sự ủng hộ của các cường quốc dành cho các bên đối địch ở Libya khiến cuộc khủng hoảng tại đây diễn biến phức tạp.

Sau nhiều vụ việc xảy ra đe dọa tính mạng người di cư, người đứng đầu Liên hợp quốc nhấn mạnh đến sự cấp bách phải cung cấp cho tất cả người di cư và tị nạn nơi trú ẩn an toàn cho đến khi yêu cầu tị nạn của họ được giải quyết hoặc họ có thể được hồi hương. Đây thật sự là bài toán hóc búa cần tìm lời giải để giải quyết gốc rễ của vấn đề. Nếu không, không thể chấm dứt những nguy cơ tiếp tục xảy ra với người di cư.