Bài 2: Gỡ 'nút thắt' từ cơ sở

Bài 1: Đi qua cuộc sắp xếp lớn

ĐBP - Một bộ máy mới có thể được tổ chức nhanh, nhưng để vận hành hiệu quả lại phụ thuộc rất lớn vào con người. Sau những tháng đầu thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Điện Biên đang đứng trước một nghịch lý: có nơi dôi dư cán bộ, công chức, viên chức nhưng vẫn thiếu người có chuyên môn phù hợp; có vị trí đủ người nhưng công việc vẫn ách tắc vì thiếu nhân lực đúng ngành. Từ rà soát, điều động, biệt phái đến tăng cường cán bộ chuyên môn sâu, bài toán đang được đặt lại theo hướng: Bố trí đúng người, đúng việc, đáp ứng yêu cầu của một cấp xã mới.

Khi “thừa” vẫn thiếu

Sau khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành, Nậm Kè là một trong những địa phương sớm nhận thấy khoảng trống về nhân lực chuyên môn. Xã Nậm Kè được thành lập trên cơ sở sáp nhập 2 xã: Pá Mỳ và Nậm Kè cũ. Để vận hành bộ máy mới, UBND xã được điều động 39 cán bộ, công chức và 3 viên chức về công tác. Nhân lực về cơ bản đã có. Nhưng khi công việc thực tế bắt đầu vận hành, một vấn đề khác dần bộc lộ: Có người làm việc, nhưng chưa chắc đã có đúng người cho từng vị trí.

Ông Nguyễn Tiến Thành, Chủ tịch UBND xã Nậm Kè cho biết: “Các công chức, viên chức đều tích cực tiếp cận, học hỏi, nỗ lực đảm nhận nhiệm vụ được giao. Tuy nhiên, sau một thời gian vận hành, trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đã có nhiều khó khăn, vướng mắc, bất cập do nhiều cán bộ công chức chưa có chuyên môn phù hợp với lĩnh vực được giao”.

Người dân giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm phục vụ hành chính công xã Nậm Kè những ngày đầu mới thành lập.

Thời điểm đầu vận hành, tại Nậm Kè, một số vị trí chuyên môn đang phải bố trí cán bộ “tay ngang”. Lĩnh vực giáo dục và đào tạo được giao cho công chức chuyên ngành quản lý đất đai; lĩnh vực y tế do công chức chuyên ngành luật phụ trách; khoa học công nghệ, chuyển đổi số do công chức chuyên ngành văn hóa dân tộc thiểu số đảm nhiệm. Vị trí văn thư, lưu trữ tại Văn phòng HĐND và UBND xã cũng do một công chức ngành Luật thực hiện. Khó khăn càng rõ hơn tại Phòng Kinh tế. Đây là bộ phận phải xử lý khối lượng công việc lớn, liên quan đến nhiều lĩnh vực như đất đai, xây dựng, kế hoạch, trong khi nhân lực có chuyên môn phù hợp còn thiếu.

Xã Mường Phăng cũng gặp tình trạng tương tự. Khối chính quyền còn thiếu 5 nhân sự ở những lĩnh vực như giáo dục, công nghệ thông tin, nội vụ, y tế, tài chính - kế hoạch. Đây cũng là tình trạng chung của bộ máy cấp xã tại thời điểm đầu đi vào vận hành chính quyền địa phương 2 cấp.

Ở chiều ngược lại, phường Mường Lay lại phải xử lý bài toán dôi dư. Được thành lập trên cơ sở 4 xã, phường cũ gồm Sông Đà, Na Lay, Lay Nưa và Sá Tổng, UBND phường Mường Lay bước vào vận hành bộ máy mới với 78 cán bộ, công chức, viên chức. Sau một thời gian, địa phương xác định dôi dư 16 công chức và 3 viên chức. Nhưng ngay trong bộ máy đang dôi dư ấy, Ban Chỉ huy Quân sự phường lại thiếu 2 vị trí gồm một Phó Chỉ huy trưởng và một trợ lý, phải đề nghị tuyển dụng bổ sung.

Từ thực tế tại cơ sở tạo thành một nghịch lý khá rõ: Thừa về số lượng không đồng nghĩa với đủ về năng lực và cơ cấu chuyên môn. Đó cũng là lý do bài toán nhân lực sau sắp xếp không thể chỉ giải bằng việc đếm số người hiện có và so với định mức. Điều cần nhìn sâu hơn là mỗi vị trí đang cần người có năng lực gì, địa phương nào đang thiếu lĩnh vực nào và nguồn nhân lực hiện có có thể bố trí lại ra sao.

Cán bộ phòng Kinh tế, xã Nậm Kè khắc phục khó khăn về cơ sở vật chất triển khai công việc.

Trước thực trạng trên, Sở Nội vụ phối hợp với Ban Tổ chức Tỉnh ủy tổ chức rà soát tại 45 xã, phường, thời điểm tháng 10/2025, sau 3 tháng vận hành mô hình mới, toàn tỉnh có 2.952 cán bộ, công chức. Khối Đảng, đoàn thể có 1.247 người, dôi dư 67 người so với định mức ổn định sau 5 năm; khối chính quyền có 1.633 người, dôi dư 98 người. Trong khi đó, Ban Chỉ huy Quân sự cấp xã được xác định theo định mức 135 người nhưng thực tế mới có 72 người, còn thiếu 63 người. Như vậy, bài toán đặt ra không đơn thuần là giảm số lượng. Vấn đề quan trọng hơn là cơ cấu lại đội ngũ theo vị trí việc làm và yêu cầu nhiệm vụ thực tế.

Thực tế rà soát cũng cho thấy, số công chức, viên chức dôi dư chủ yếu xuất hiện ở những xã được hình thành từ việc sáp nhập từ 3 đơn vị cũ trở lên; còn tình trạng thiếu người lại tập trung ở các vị trí đòi hỏi chuyên môn hoặc kinh nghiệm phù hợp. Một bộ máy mới vì thế cần một cách bố trí nhân lực mới.

Đưa người có chuyên môn về đúng chỗ

Ngay trong giai đoạn đầu vận hành, tỉnh Điện Biên đã triển khai biệt phái cán bộ từ cấp tỉnh về hỗ trợ cơ sở. Ngày 20/10/2025, UBND tỉnh đã biệt phái 52 công chức, viên chức về 45 xã, phường; đồng thời tăng cường vai trò của ngành Y tế trong hỗ trợ cấp xã thực hiện quản lý nhà nước về y tế. Các lĩnh vực thiếu nhân lực, phát sinh nhiều nhiệm vụ như xây dựng, công thương, công nghệ thông tin được ưu tiên bố trí cán bộ hỗ trợ. Điểm đáng chú ý là cán bộ được biệt phái không chỉ bổ sung thêm một người cho bộ máy, mà được lựa chọn theo chuyên môn và nhu cầu cụ thể của từng địa phương.

Tại Tủa Thàng, tháng 10/2025, anh Vũ Đức Việt, công chức Sở Công Thương được biệt phái về xã hỗ trợ lĩnh vực thương mại – dịch vụ trên địa bàn. Tủa Thàng là địa bàn đặc biệt khó khăn, kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông - lâm nghiệp, lĩnh vực thương mại – dịch vụ còn nhỏ lẻ. Qua khảo sát thực tế, anh Việt nhận thấy nhu cầu trao đổi hàng hóa của người dân lớn, trong khi địa bàn chưa có chợ. Từ một nhu cầu rất cụ thể của người dân, anh tham mưu UBND xã tổ chức chợ phiên tại khu vực trung tâm ngã ba Tà Huổi Tráng. Sau một thời gian hoạt động, chợ phiên Tủa Thàng với hơn 70 gian hàng dần ổn định, trở thành điểm giao thương của người dân trong vùng. Việc tiêu thụ nông sản được thuận lợi hơn, đồng thời không gian chợ cũng tạo thêm điều kiện để duy trì những nét văn hóa của đồng bào vùng cao.

Ông Phạm Hoàng Long, Chủ tịch UBND xã Tủa Thàng đánh giá: “Không riêng đồng chí Vũ Đức Việt, các cán bộ biệt phái về xã đã phát huy rất tốt năng lực chuyên môn, kinh nghiệm công tác, tham mưu kịp thời, sát thực tế, mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế địa phương”.

Đến đầu năm 2026, việc tăng cường cán bộ về cơ sở tiếp tục được tỉnh thực hiện để hỗ trợ các xã trong công tác chuẩn bị và tổ chức bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026–2031. Cán bộ biệt phái hỗ trợ tham mưu, chuẩn bị hồ sơ, tài liệu và các quy trình nghiệp vụ, góp phần bảo đảm tiến độ công việc.

Ông Trương Hồng Bách, Chủ tịch UBND xã Búng Lao cho biết: “Sự hỗ trợ của cán bộ biệt phái đã giúp địa phương tháo gỡ nhiều khó khăn trong quá trình chuẩn bị bầu cử. Nhờ đó, cuộc bầu cử trên địa bàn được tổ chức thành công, an toàn, đúng luật, với tỷ lệ cử tri tham gia đạt 100%”.

Từ tham mưu của cán bộ biệt phái, UBND xã Tủa Thàng đã thành lập chợ phiên giúp người dân trên địa bàn trao đổi mua bán hàng hóa.

Nếu biệt phái là giải pháp “tiếp sức” trong giai đoạn đầu, thì việc đưa cán bộ chuyên môn về cơ sở theo hướng lâu dài hơn đang được Điện Biên tiếp tục triển khai. Ngày 11/8/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1803/QĐ-UBND, điều động, tăng cường 30 công chức, viên chức từ các sở, ban, ngành về 21 xã. Trong đó có 8 công chức và 22 viên chức; 5 trong số 8 công chức được điều động dự kiến bổ nhiệm giữ chức vụ trưởng phòng, phó trưởng phòng chuyên môn thuộc UBND cấp xã. Đội ngũ được tăng cường có chuyên môn về công nghệ thông tin, truyền thông, chuyển đổi số, xây dựng, giao thông, tài chính - ngân sách, nông nghiệp, môi trường… Thời gian điều động, tăng cường là 3 năm. Đây là bước tiếp theo trong quá trình củng cố nhân lực cho cấp xã, nhất là những vị trí đang thiếu chuyên môn sâu.

Thực tế cho thấy, khi cấp xã được giao thêm nhiệm vụ, yêu cầu đối với cán bộ cũng thay đổi theo. Một vị trí chuyên môn không còn chỉ cần người có thể đảm nhiệm công việc hành chính thường nhật, mà cần người đủ kiến thức để tham mưu, xử lý những vấn đề chuyên ngành ngay tại cơ sở.

Theo ông Nguyễn Tiến Đạt, Giám đốc Sở Nội vụ, việc biệt phái cán bộ về cơ sở là giải pháp phù hợp trong giai đoạn đầu vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Qua thực tiễn triển khai, đội ngũ cán bộ biệt phái đã phát huy tốt năng lực, trách nhiệm, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước tại cơ sở.

Nhìn từ Nậm Kè đến Mường Lay, từ Tủa Thàng đến những xã đang được tăng cường cán bộ chuyên môn, bài toán nhân lực sau sắp xếp đang dần được nhận diện rõ hơn. Tinh gọn bộ máy vì thế không chỉ là giảm đầu mối hay điều chỉnh số lượng người. Điều quan trọng hơn là làm cho mỗi vị trí trong bộ máy có người phù hợp, mỗi lĩnh vực có người đủ chuyên môn và mỗi địa phương có đủ năng lực thực hiện những nhiệm vụ được giao. Thời gian đầu vận hành mô hình chính quyền hai cấp đã cho thấy: sắp xếp bộ máy mới là bước đầu; sắp xếp con người mới là công việc lâu dài.

Khi con người được bố trí phù hợp hơn với vị trí việc làm, một yêu cầu khác cũng đặt ra, đó là cùng với việc giao thêm nhiệm vụ cho cấp xã, quyền hạn và trách nhiệm được phân định như thế nào để cán bộ cơ sở có đủ điều kiện chủ động giải quyết công việc?