Vấn đề gai góc

Việc các nhà lãnh đạo Liên hiệp châu Âu (EU) đã giải quyết hàng loạt vấn đề cấp bách trong cuộc họp cấp cao cuối cùng của khối trong năm 2020 cho thấy, ở những thời điểm quyết định, EU luôn đạt được sự đồng thuận cần thiết vì lợi ích chung của toàn liên minh. Tuy nhiên, một vấn đề gai góc với EU hiện nay là đàm phán về thỏa thuận thương mại với Anh hậu Brexit vẫn chưa về đích trong bối cảnh thời hạn kết thúc đàm phán đã tới rất gần.

Hội nghị cấp cao EU đã kết thúc cuối tuần qua tại Brúc-xen (Bỉ) với một chương trình dày đặc và hàng loạt vấn đề quan trọng, cấp bách được đặt lên bàn nghị sự. Phối hợp trong công tác ứng phó với đại dịch Covid-19 và thông qua ngân sách chung để "giải cứu" kinh tế khu vực là nhiệm vụ hàng đầu mà các thành viên EU phải giải quyết. Kế hoạch ngân sách 2021 - 2027 và gói phục hồi kinh tế hậu Covid-19 trị giá 1.800 tỷ ơ-rô đã được các nhà lãnh đạo EU thống nhất hồi tháng 7 vừa qua, nhưng không thể thông qua khi Ba Lan và Hung-ga-ri kiên quyết phủ quyết vì phản đối điều kiện gắn kèm dự luật ngân sách dài hạn của toàn liên minh với cơ chế yêu cầu các quốc gia thành viên tuân thủ nguyên tắc pháp quyền EU. Sau nhiều cuộc thảo luận căng thẳng, cuối cùng "nút thắt" đối với ngân sách EU đã được dỡ bỏ vào cuối tuần qua khi EU và hai thành viên là Ba Lan và Hung-ga-ri đã tìm được "tiếng nói chung". Các bên đạt được thỏa thuận về phương thức liên kết các quỹ của EU với việc tuân thủ nguyên tắc pháp quyền EU. Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) U.Lây-en đánh giá, với thỏa thuận ngân sách vừa đạt được, EU đang tiến lên phía trước. Theo bà, gói phục hồi kinh tế này sẽ tiếp sức cho sự phục hồi của EU và góp phần xây dựng EU xanh, số hóa và vững mạnh hơn.

Một vấn đề gai góc khác của EU là giải pháp của khối trong bối cảnh đàm phán thỏa thuận thương mại hậu Brexit với Anh đang bế tắc và có nguy cơ thất bại. Dù các Bộ trưởng Ngoại giao Ðức và Ai-len lạc quan rằng đàm phán giữa Anh và EU sẽ kéo dài thêm vài ngày sau hạn chót hôm nay (13-12) và hai bên sẽ có một thỏa thuận thương mại vào phút chót, do tất cả các bên cần chắc chắn rằng đây là thỏa thuận tốt nhất có thể và không còn vấn đề gì tồn đọng trên bàn đàm phán. Tuy nhiên, Thủ tướng Anh B.Giôn-xơn cho rằng kịch bản không thỏa thuận rất có thể xảy ra và Anh cần sẵn sàng rời khỏi thị trường chung châu Âu vào cuối năm nay. Tờ The Guardian của Anh đưa tin, từ ngày 1-1-2021, bốn tàu tuần tra của Hải quân Hoàng gia Anh sẽ sẵn sàng trợ giúp Anh bảo vệ vùng biển đánh cá của nước này trong trường hợp Anh và EU không đạt được thỏa thuận thương mại hậu Brexit. Theo đó, các tàu được vũ trang sẽ có quyền ngăn chặn, kiểm tra và bắt giữ tất cả các tàu đánh cá của EU hoạt động trong vùng đặc quyền kinh tế của Vương quốc Anh.

Cùng thời điểm diễn ra Hội nghị cấp cao EU, Chủ tịch EC nhận định, trong bối cảnh giai đoạn chuyển giao sắp kết thúc, không gì có thể bảo đảm việc EU và Anh đạt được thỏa thuận và nó có hiệu lực kịp thời. Bà nhấn mạnh trách nhiệm của EU là chuẩn bị cho mọi khả năng xảy ra, kể cả việc không có thỏa thuận thương mại với Anh vào ngày 1-1-2021. Ðể tránh tình trạng kết nối khu vực bị hỗn loạn khi Anh rời EU, chấm dứt giai đoạn chuyển tiếp vào ngày 31-12 tới mà hai bên không đạt được thỏa thuận thương mại, EC tuyên bố đã đề ra các biện pháp ứng phó trong trường hợp khẩn cấp. Theo đó, các biện pháp nhằm bảo đảm hoạt động đi lại hàng không và đường bộ giữa Anh và EU được thông suốt trong sáu tháng tới, nếu như Anh nhất trí. Kế hoạch này cũng giúp duy trì quyền đánh bắt cá đến cuối năm sau, khi Anh và EU cho phép các tàu vào lãnh hải của nhau…

Các nhà phân tích nhận định, dù kịch bản nào xảy ra giữa Anh và EU, thì đây cũng là điều hai bên đã lường trước khi Luân Ðôn quyết tâm "dứt áo ra đi". Dù vẫn còn nhiều bất đồng khó hóa giải giữa Anh và EU, và các thách thức kinh tế, dịch bệnh phía trước vẫn rất lớn, nhưng kết quả của cuộc họp cấp cao EU cuối tuần qua cũng giúp các thành viên trong "mái nhà chung châu Âu" vững tin hơn bước vào năm mới. Năm 2021 được dự báo sẽ tiếp tục là một năm khó khăn của EU, nhất là về kinh tế. Tuy nhiên, những thỏa thuận quan trọng vừa đạt được chắc chắn sẽ là tiền đề giúp EU đoàn kết, vững tin đối phó hiệu quả với những khó khăn phía trước.