Trở về từ bình độ 300

Nỗi mong chờ qua bốn thập kỷ

Một buổi chiều cuối tháng 9, con đường nhỏ dẫn lên khu vực bình độ 300, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy có thêm những người từ miền xuôi vượt hàng trăm cây số tìm đến. Họ không lên đây để thăm lại chiến trường xưa, mà để gặp người thân đã nằm lại nơi này hơn bốn mươi năm trước.

Giữa khoảng đất vừa được cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cẩn trọng bóc tách, những di vật được đặt ngay ngắn bên phần hài cốt vừa tìm thấy. Với những người lính làm nhiệm vụ, đó là kết quả của nhiều ngày lần tìm giữa đất đá. Còn với một gia đình từ Ninh Bình, đó là điều họ đã chờ đợi gần nửa thế kỷ.

Gia đình Liệt sĩ Nguyễn Thanh Lâm xúc động trong giây phút nhận hài cốt chồng, cha tại bình độ 300.

Bà Trần Thị Lan chậm rãi bước đến bên hài cốt và di vật của anh trai, liệt sĩ Trần Hữu Việt. Ánh mắt bà dừng thật lâu trên những kỷ vật còn lại sau hơn bốn mươi năm xa cách, nước mắt lặng lẽ lăn trên má. Hơn 40 năm trước, cũng tại vùng núi này, người anh trai của bà đã nằm lại sau một trận chiến đấu. Ngày ấy bà còn trẻ. Còn hôm nay, khi mái tóc đã điểm bạc, người em gái mới có thể đến tận nơi gặp lại anh.

Liệt sĩ Trần Hữu Việt là con thứ hai trong gia đình có 6 người con và là người con trai duy nhất. Tháng 3-1983, anh lên đường nhập ngũ, thuộc Trung đội 2, Đại đội 6, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 149, Sư đoàn 356. Ngày 15-1-1985, trong trận chiến đấu tại khu vực bình độ 300, anh hy sinh khi tuổi đời mới ở ngưỡng đôi mươi, chưa lập gia đình. Giấy báo tử được gửi về quê, gia đình biết anh đã ngã xuống vì Tổ quốc, nhưng không biết chính xác người con trai duy nhất của gia đình nằm lại nơi nào giữa chiến trường rộng lớn.

Từ đó, nỗi mong ngóng kéo dài qua nhiều năm tháng. Người mẹ mang nỗi đau mất con đi hết cuộc đời. Cha anh, cụ Trần Văn Sử nay đã tuổi cao, sức yếu, đôi mắt không còn nhìn rõ. Điều cụ đau đáu nhất là trước khi nhắm mắt có thể biết nơi con mình nằm để thắp một nén hương. Mỗi khi nghe thông tin về những đợt tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở chiến trường Vị Xuyên năm xưa, gia đình lại dõi theo. Có những lần hy vọng được nhen lên rồi lại tiếp tục chờ đợi. Cho đến khi thông tin từ bình độ 300 được báo về.

Không thể tự mình lên đường vì tuổi cao, cụ Sử gửi người con gái và các cháu thay gia đình đến nơi anh trai nằm lại. Bởi vậy, chuyến đi của bà Lan lần này còn mang theo mong mỏi của người cha đã chờ con hơn bốn mươi năm.

Ôm những di vật của anh vào lòng, bà Lan nghẹn ngào: “Bố già rồi, ngày nào cũng ngóng tin con trong mỏi mòn. Hôm nay, dẫu anh tôi chỉ trở về bằng di vật và một phần hài cốt, nhưng cuối cùng tâm nguyện của bố con tôi cũng được toại nguyện...”.

Cùng được xác định danh tính trong đợt tìm kiếm này còn có liệt sĩ Nguyễn Thanh Lâm, quê tỉnh Nghệ An. Người thân của liệt sĩ Lâm cũng vượt đường xa đến bình độ 300 để nhận người thân ngay tại thực địa.

Lần tìm dấu tích giữa núi đá

Kể từ khi Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang, đây là lần đầu tiên thân nhân liệt sĩ trực tiếp có mặt tại thực địa để nhận diện người thân ngay sau khi được tìm thấy. Cuộc đoàn tụ muộn màng không trọn vẹn bằng da bằng thịt, nhưng là phút giây những người ở lại được đón người cha, người anh trở về sau hơn bốn thập kỷ.

Bà Trần Thị Lan xác nhận di vật của liệt sĩ Trần Hữu Việt sau hơn 40 năm.

Bình độ 300 từng là nơi diễn ra những trận chiến đấu ác liệt bảo vệ biên giới phía Bắc. Ngày 15-1-1985, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 149, Sư đoàn 356 tham gia chiến đấu tại khu vực này. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh và nằm lại giữa địa hình núi đá hiểm trở. Thời gian lùi xa, việc xác định chính xác nơi các liệt sĩ nằm lại càng khó khăn.

Bởi vậy, trước mỗi vị trí tìm kiếm, cán bộ, chiến sĩ phải đối chiếu nhiều nguồn thông tin, từ tài liệu lưu trữ, sơ đồ chiến đấu đến lời kể của các cựu chiến binh từng trực tiếp tham gia chiến đấu. Khi khoanh vùng được địa điểm, họ tiếp tục khảo sát từng rãnh chiến hào, hốc đá, dấu vết công sự còn lại trên thực địa.

Tham gia tìm kiếm tại khu vực này, hàng ngày có 20 cán bộ, chiến sĩ, chia thành từng nhóm nhỏ, mang theo xà beng, cuốc chim, bay, dao quắm để mở từng lớp đất, phá những phiến đá chắn phía trên. Có vị trí phải mất nhiều ngày mới bóc tách được một diện tích nhỏ. Đất được gạt từng lớp, đá được lật từng viên, bởi phía dưới đó có thể là dấu tích của một người lính đã nằm lại hơn bốn mươi năm.

Trung tá Nguyễn Mạnh Từ, chiến sĩ công binh, quê xã Bình Sơn, tỉnh Ninh Bình chia sẻ: “Với chúng tôi, không gì thiêng liêng và lớn lao hơn trách nhiệm tìm kiếm các chú, các anh còn đang nằm lại giữa núi rừng. Toàn đội rất xúc động khi tìm thấy 8 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 2 hài cốt xác định được danh tính. Kết quả ấy tiếp thêm động lực để anh em tiếp tục cố gắng, mong tìm được thêm nhiều liệt sĩ, đưa các anh về với gia đình, người thân”.

Rời điểm cao 400 khi nắng chiều khuất sau dãy núi, chúng tôi mang theo niềm xúc động trước hành trình đưa các anh trở về. Sau hơn bốn mươi năm nằm lại giữa núi rừng biên giới, hôm nay các anh được đón trở về trong vòng tay yêu thương của gia đình, khép lại những tháng năm dài mỏi mòn chờ đợi.