Sức ép từ 'hạn chót'
Trong suốt tiến trình rời Liên hiệp châu Âu (EU) hơn ba năm qua, cụm từ 'hạn chót' có lẽ là điều ám ảnh nhất với nước Anh. Ba hạn chót trong năm 2019 trôi qua, Brexit được Thủ tướng B.Johnson ấn định chắc chắn vào ngày cuối của tháng 1 này. Tuy nhiên, khi đó, Luân Ðôn lại tiếp tục chịu sức ép từ hạn chót mới, đó là hoàn tất một thỏa thuận thương mại song phương với EU trước khi năm 2020 khép lại.
Trong suốt tiến trình rời Liên hiệp châu Âu (EU) hơn ba năm qua, cụm từ "hạn chót" có lẽ là điều ám ảnh nhất với nước Anh. Ba hạn chót trong năm 2019 trôi qua, Brexit được Thủ tướng B.Johnson ấn định chắc chắn vào ngày cuối của tháng 1 này. Tuy nhiên, khi đó, Luân Ðôn lại tiếp tục chịu sức ép từ hạn chót mới, đó là hoàn tất một thỏa thuận thương mại song phương với EU trước khi năm 2020 khép lại.
Ba tuần trước thời điểm Brexit, ngày 8-1 tới, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC), bà U.Leyen tới Luân Ðôn, trong chuyến thăm lần đầu tới nước thành viên sắp chia tay EU. Dịp này, Thủ tướng Anh B.Johnson và lãnh đạo EC chính thức đề cập việc khởi động đàm phán về quan hệ thương mại giữa Anh và EU thời "hậu Brexit". Ngay sau cuộc bầu cử Quốc hội Anh hồi tháng 12-2019, ngoài cam kết kết thúc "vụ ly hôn" của nước Anh đúng hạn chót, ông Johnson còn khẳng định sẽ ngăn chặn mọi nỗ lực kéo dài giai đoạn chuyển tiếp, vốn được ấn định kết thúc vào cuối năm 2020. Ðiều này đồng nghĩa, trước ngày 1-1-2021, nước Anh phải ký được một thỏa thuận xác lập quan hệ thương mại với EU.
Sau khi đảng Bảo thủ cầm quyền giành thắng lợi vang dội trong cuộc tổng tuyển cử trước hạn, giúp bảo đảm Brexit "cập bến" đúng hẹn ngày 31-1 tới, Thủ tướng B.Johnson được kỳ vọng sẽ linh hoạt hơn về độ dài của giai đoạn chuyển tiếp, khoảng thời gian mà hàng chục quốc gia phải cùng Anh đàm phán, ký kết và phê chuẩn một thỏa thuận thương mại phức tạp. Bởi thế, sự cương quyết của lãnh đạo chính quyền Luân Ðôn từ chối kéo dài giai đoạn chuyển tiếp không chỉ gây lo ngại với cả Anh và EU, mà còn làm gia tăng tính không chắc chắn của mối quan hệ kinh tế trong tương lai giữa hai bên.
Giới chuyên gia thuộc Hội đồng châu Âu về quan hệ đối ngoại (ECFR) chỉ rõ, khi tự đặt hạn chót cuối tháng 12-2020 để đạt thỏa thuận thương mại với EU, Thủ tướng Anh tự đẩy mình đến trước một nhiệm vụ chẳng mấy hấp dẫn: hoặc phải chấp nhận hầu hết các yêu cầu của EU và tìm cách để quảng bá thỏa thuận đạt được như một thắng lợi về mặt chính trị; hoặc khăng khăng giữ những đòi hỏi mà EU không thể đáp ứng, khiến cuộc đàm phán giữa hai bên lại rơi vào bế tắc. Khi hạn chót qua đi mà thỏa thuận chưa đạt được, về cơ bản Anh vẫn rời EU, nhưng là "Brexit cứng". Quan hệ kinh tế giữa Anh với EU, đối tác thương mại lớn nhất của Anh, rơi vào thế bấp bênh; các doanh nghiệp Anh phải hoạt động trong một khuôn khổ thiếu chắc chắn và tốn kém hơn rất nhiều.
Có thể, thắng lợi trước đó, khi nhanh chóng đạt được thỏa thuận Brexit sửa đổi với EU bằng sức ép "Brexit cứng", khiến ông Johnson tự tin rằng, việc xác lập hạn chót rất gần sẽ buộc EU phải đàm phán gấp rút để đạt thêm một thỏa thuận chóng vánh nữa. Nhưng, đây thật sự là khung thời gian quá ngắn và EU cũng chưa bao giờ hoàn thành bất kỳ một cuộc đàm phán thương mại nào trong vỏn vẹn 11 tháng như vậy. Thực tế, hầu hết các cuộc đàm phán về hiệp định thương mại tự do (FTA) lớn phải mất hàng năm mới định hình được khung thỏa thuận, chứ chưa kể tới thời gian dành cho các thủ tục ký kết và phê chuẩn. Ðơn cử, FTA giữa EU và Canada, vốn được nhiều ý kiến ở Anh xem như hình mẫu khả thi cho thỏa thuận Anh - EU, cũng phải mất bảy năm mới đi tới ký kết. Trong khi đó, Anh chỉ có chưa đầy một năm để hoàn tất nhiệm vụ nặng nề tương tự, ấy là chưa kể thời gian để các nước thành viên EU thông qua để thỏa thuận thương mại Anh - EU có hiệu lực.
Với nước Anh, động lực then chốt đằng sau Brexit là giành lại quyền hoạch định chính sách thương mại của riêng mình, điều mà Luân Ðôn bị hạn chế khi trong thành phần EU. Khi rời đi, Anh mong muốn bảo toàn những lợi ích khi tham gia thị trường chung EU, tiếp tục trao đổi hàng hóa miễn thuế với các nước EU, song vẫn muốn thiết lập các tiêu chuẩn, quy định riêng. Ðó là mấu chốt khó khăn trong cuộc thương lượng sắp tới. Trong khi đó, với thời hạn nhiều nhất là 11 tháng, để có được một thỏa thuận toàn diện hoàn toàn không dễ dàng. Có thể, EU sẽ lấy đây làm lý do để tập trung thương lượng những vấn đề quan trọng nhất, nhắm chủ yếu tới thương mại hàng hóa, vốn là lợi thế của EU trong quan hệ kinh tế với Anh. Ðây sẽ là bất lợi với một nền kinh tế nặng về dịch vụ như Anh.
Bước sang năm 2020, nước Anh tự tin đáp ứng hạn chót Brexit, kết thúc chuỗi ngày cam go vì tiến trình rời đi. Song cũng là thời điểm phải khởi động nỗ lực cho hạn chót mới, nhằm xác lập mối quan hệ thương mại tương lai với EU.
