Sống khỏe nhờ rừng

Với Điện Biên - địa bàn miền núi biên giới, việc trồng rừng, bảo vệ rừng mang lại những giá trị thiết thực, không chỉ phủ xanh đất trống đồi trọc mà còn hạn chế xói mòn, sạt lở, mưa lũ và hưởng lợi từ mô hình kinh tế rừng. Khoanh nuôi, bảo vệ rừng người dân còn được hưởng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng, từ đó đầu tư phát triển sản xuất, cải thiện cuộc sống. Nhờ vậy, nhận thức của người dân về tầm quan trọng, vị trí, vai trò của rừng đối với đời sống ngày càng được nâng lên. Nhiều địa phương, người dân tích cực tham gia bảo vệ rừng, tố giác hành vi khai thác lâm sản trái phép, phá rừng, đốt rừng làm nương. Bằng sự nỗ lực của các lực lượng và toàn dân, năm 2020 tỷ lệ che phủ rừng của tỉnh tăng 0,41% so với năm 2019 góp phần nâng tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh đạt 42,66%. Kết quả này đã hoàn thành mục tiêu nâng tỷ lệ che phủ rừng theo Nghị quyết Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XIII đề ra trong nhiệm kỳ 2015 - 2020.

Kết quả về tỷ lệ che phủ rừng tỉnh ta đạt được thời gian qua mới chỉ là bước đầu. Thực tế, việc trồng và bảo vệ rừng trên địa bàn tỉnh đã và đang gặp không ít khó khăn, thách thức khi diện tích rừng trồng mới hàng năm thường không đạt chỉ tiêu, nhiều vụ phá rừng làm nương, khai thác lâm sản trái phép vẫn xảy ra… Việc trồng rừng thay thế đối với các công trình, dự án có liên quan đến việc chuyển đổi đất rừng sang mục đích khác thường được các chủ đầu tư lựa chọn nộp tiền thay vì trồng rừng bù đắp lại diện tích rừng đã mất do chuyển đổi. Trong số 47 dự án có chuyển mục đích sử dụng rừng đã được tỉnh phê duyệt phương án trồng rừng thay thế hoặc cho phép nộp tiền trồng rừng thay thế thì có tới 31 dự án chủ đầu tư lựa chọn nộp tiền trồng rừng thay thế. Trong khi đó, nhiều dự án trồng rừng thay thế không đạt yêu cầu, tỷ lệ cây sống thấp, loại cây trồng không phù hợp khí hậu, thổ nhưỡng, quy trình chăm sóc chưa đảm bảo nên nhiều diện tích trồng chưa thành rừng. Kiểm tra của cơ quan chuyên môn cho thấy 446,5ha rừng trồng thay thế từ năm 2016 đến nay đã hết giai đoạn đầu tư chăm sóc nhưng chỉ 237,8ha (chiếm 53,3% diện tích) đạt tiêu chí thành rừng, chất lượng rừng trồng chưa cao. Trong đó, kiểm tra 171ha rừng trồng trên địa bàn tỉnh thì có đến 40ha trồng rừng nhưng không thành rừng, tập trung ở các huyện: Tủa Chùa, Nậm Pồ và Ban Quản lý rừng Mường Phăng.

Tập quán canh tác luân canh, phát rừng làm nương vốn dĩ ăn sâu, phổ biến trong đồng bào dân tộc thiểu số là một trong những nguyên nhân làm suy giảm diện tích rừng. Làn sóng dân di cư tự do vào địa bàn huyện Mường Nhé những năm trước đã “xóa sổ” hàng nghìn héc-ta rừng để lấy đất sản xuất, sinh sống, ngoài tầm kiểm soát của chính quyền cơ sở. Phá rừng canh tác vài vụ đất bạc màu, người dân lại bỏ đi phá mảnh rừng khác để gieo trồng. Tình trạng phá rừng làm nương gây suy giảm khả năng phòng hộ bảo vệ môi trường, là nguyên nhân chủ yếu gây lũ lụt, sạt lở đất và gây cháy rừng vào mùa khô. Để khắc phục và hạn chế tình trạng du canh, du cư, phá rừng làm nương, tỉnh đã thực hiện Đề án sắp xếp ổn định dân cư, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh trên địa bàn huyện Mường Nhé. Tuy nhiên, giải pháp bền vững và lâu dài phải làm sao để người dân ý thức, trách nhiệm và tự giác trong việc bảo vệ và giữ gìn diện tích rừng, sống dựa vào rừng, sống khỏe nhờ rừng. Vấn đề này cần phải có giải pháp chiến lược, căn cơ, thực hiện tốt việc quản lý, bảo vệ rừng; xây dựng và phát triển các mô hình kinh tế rừng; huy động sự tham gia của người dân đối với việc quản lý, bảo vệ rừng trên địa bàn sinh sống.

Việc triển khai thực hiện quy hoạch 3 loại rừng hiện nay cũng là một trong những giải pháp để bảo vệ và phát triển rừng. Tuy nhiên, cũng bởi công tác quản lý, bảo vệ rừng còn buông lỏng nên việc quy hoạch 3 loại rừng trên thực tế xảy ra không ít khó khăn, vướng mắc khi công bố quy hoạch, đánh dấu mốc trên thực địa. Bởi nhiều diện tích đất nương, đất canh tác luân canh của người dân bị đưa vào thành đất rừng trong khi đó, thiếu đất sản xuất nên việc phá rừng, xâm hại rừng khó tránh khỏi. Với hơn 694.000ha rừng phòng hộ, rừng sản xuất, rừng đặc dụng trên địa bàn tỉnh hiện nay nếu chỉ đặt lên vai lực lượng kiểm lâm sẽ không thể quản lý, phát hiện, xử lý kịp thời những trường hợp phá rừng, xâm hại rừng. Vì vậy, giao cho người dân làm chủ, quản lý diện tích rừng để chăm sóc, bảo vệ và hưởng lợi từ dịch vụ chi trả môi trường rừng sẽ là giải pháp hữu hiệu để người dân bảo vệ rừng. Giao đất lâm nghiệp và hỗ trợ đồng bào địa phương trồng rừng thay thế làm nương là chủ trương, chính sách lớn của Đảng, Nhà nước nhằm chuyển biến căn bản công tác quản lý bảo vệ rừng, làm cho rừng thật sự có chủ. Qua việc giao đất, giao rừng tạo điều kiện để người dân yên tâm quản lý, đầu tư phát triển rừng gắn với phát triển kinh tế - xã hội, ổn định đời sống, xóa đói giảm nghèo.

Cùng với những giải pháp trên thì việc hưởng ứng thực hiện Đề án Trồng một tỷ cây xanh, mỗi người trồng thêm vài cây xanh để rừng thêm xanh, bảo vệ môi trường sống và cũng là tạo sinh kế cho chính người dân, để người dân gắn bó với rừng, sống khỏe nhờ rừng.