Ngày mới của những cô gái Vân Kiều

Hồ Thị Nhàn (hàng trước, thứ 2 từ trái sang) và nhân viên trong quán chụp ảnh cùng Ban giám đốc Hội An Roastery

Bước ra khỏi bản làng

Hồ Thị Nhàn (22 tuổi) là con út trong một gia đình có ba chị em ở thôn Chênh Vênh, xã Hướng Phùng, huyện Hướng Hóa. Chưa đầy một tuổi thì ba Nhàn mất, một mình mẹ chật vật nuôi 3 chị em cô khôn lớn. Nhưng cố gắng lắm, mẹ Nhàn cũng chỉ có thể lo cho cô học xong lớp 9. Khi hai chị gái lấy chồng, Nhàn trở thành lao động chính trong nhà. Những buổi theo mẹ lên nương, Nhàn cứ ước ao rằng giá như mình còn ba, giá như cuộc sống gia đình không quá vất vả thì cô vẫn có thể theo đuổi con chữ để đạt được ước mơ trở thành một cô giáo mầm non như đã từng ao ước.

Ngày được cán bộ dự án MCNV đặt vấn đề hỗ trợ cho đi học nghề, sau đó xin vào làm việc tại một quán cà phê ở Hội An, tuy chưa hình dung được công việc đó như thế nào nhưng trong lòng cô len lỏi một niềm vui. Ngày lại ngày, công việc của Nhàn từ sáng đến tối quanh quẩn trên nương rẫy với mẹ khiến cô luôn mơ ước một ngày nào đó được bay xa khỏi bản làng. Nhưng mẹ đã khiến cho cô chùn bước, không dám nghĩ đến điều gì xa xôi hơn. Mẹ nói: Con đi rồi, ai ở nhà làm rẫy với mẹ. Vắng con, một mình mẹ trong ngôi nhà này sẽ buồn thêm.

Nhưng nếu ở nhà làm rẫy, liệu cuộc sống của hai mẹ con có khá lên không? Cô tự hỏi rồi thuyết phục mẹ để mình thử với công việc mới, cuộc sống mới, biết đâu sẽ có cơ hội giúp mẹ nhiều hơn. Mẹ hơi xuôi. Tưởng như khó khăn đầu tiên đã qua thì Nhàn lại vấp phải một sự cản trở khác khó khăn hơn nhiều lần: đó là định kiến của dân bản. Mới chỉ nghe rằng một số con gái ở bản được hỗ trợ để đi làm ở thành phố, dân bản đã xì xào đủ chuyện rủi ro: con gái sinh ra ở bản thì chỉ ở đây mới an toàn; con gái bản mà bước chân ra phố thì rất dễ bị dụ dỗ bán sang Trung Quốc, khi về sẽ không còn là gái bản nữa. Thậm chí có người còn nghi ngờ rằng các em được đưa đi bán cà phê thực ra chỉ là hình thức trá hình để làm công việc xấu. Mẹ Nhàn mới hơi lung lay bởi sự thuyết phục của con gái, nghe dân bản xì xào thế nên không đủ can đảm cho con đi. Phải mất một thời gian được cán bộ dự án MCNV và chủ của chuỗi cà phê Hội An Roastery - một doanh nghiệp Hà Lan chuyên về dịch vụ cà phê tại thành phố Hội An - thuyết phục cùng với quyết tâm của bản thân, cô mới bước ra khỏi bản làng, bắt đầu những ngày mới và công việc mới.

Hồ Thị Nhiêu phục vụ khách hàng tại quán cà phê

Hồ Thị Nhiêu ở thôn Tri, xã Hướng Việt có gương mặt sáng sủa, thông minh. Cô cũng trạc tuổi Nhàn, hoàn cảnh gia đình phức tạp vì ngoài nghèo khó, ba Nhiêu còn lấy vợ hai. Ông nhất định không cho con gái rời khỏi bản, ngoài việc sợ con gái bị lừa còn muốn Nhiêu lập gia đình sớm. Với nhiều người Vân Kiều, con gái lấy chồng sớm mới là điều tốt. Hoàn cảnh gia đình khiến Nhiêu sớm già hơn so với độ tuổi. Bỏ học sớm, cuộc sống của Nhiêu cũng giống như bao người bạn trang lứa không được đến trường khác, rất buồn tẻ. Cô kể, được xem các bộ phim trên truyền hình, trong các giấc ngủ hằng đêm cô đều mơ giấc mơ được đặt chân lên phố, xem cuộc sống ở đó có diễn ra như trong phim không. Để bước chân ra khỏi bản làng, Nhiêu cũng phải qua một thời gian khá dài để vừa đấu tranh, vừa thuyết phục gia đình. Nhân một lần chủ của chuỗi cà phê Hội An Roastery đến Hướng Việt, dự án MCNV đã sắp xếp để ba Nhiêu được gặp và ông đã bị thuyết phục bởi ý tưởng nhân văn của ông chủ đến từ đất nước Hà Lan xa xôi. Ngày Nhiêu theo các bạn đến Hội An là ngày đầu tiên trong cuộc đời cô bé bước chân ra khỏi bản làng. Suốt dọc đường đi, cô không hề chợp mắt bởi muốn hút hết khung cảnh sinh động bên ngoài cửa xe vào tầm mắt mình.

Công việc mới, niềm vui mới 5 giờ sáng, Hồ Thị Nhàn đã thức giấc. Một ngày mới của em lại bắt đầu nhưng không phải để lên rẫy, lên nương như hồi còn ở bản làng. Công việc của một nhân viên phục vụ bàn ở quán cà phê buộc em phải có mặt đúng giờ. Và quãng đường của Nhàn không phải từ nhà lên nương rẫy mà đến quán cà phê để bắt đầu một ngày làm việc mới. Nhìn Nhàn trong bộ đồng phục của quán, môi đỏ, má hồng, không còn ai nhận ra cô bé Nhàn đen đúa, gầy gò thuở nào. Một ngày làm việc được Nhàn mô tả vắn tắt như sau: bưng bê, giao tiếp với khách, học tiếng Anh lúc rảnh rỗi. Đối với áp lực của những ngày đầu, cô cũng ngắn gọn: Đi đứng, làm việc, học tiếng Anh, một ngôn ngữ hoàn toàn xa lạ trước đó là những áp lực thật nặng nề. Cô tâm sự: “Hồi đầu, tụi em lóng ngóng lắm. Đi đứng thôi cũng đã không tự nhiên, cảm giác ai cũng nhìn mình. Rồi đặt món không đúng ý khách, có người dễ chịu thì cho qua, có người không hài lòng thì chỉ cái nhìn của họ cũng khiến mình tủi thân. Rồi nếp ăn ở, sinh hoạt tự lập cũng khiến mình hụt hẫng rất nhiều. Những lúc đó, thấy nhớ da diết những ngày ở bên mẹ”.

Tuy nhiên, gần một năm nay, Nhàn, Nhiêu đã quen dần với công việc và cuộc sống nơi phố thị. Thẳm sâu trong lòng, các cô vẫn nhớ về bản làng của mình. Cũng dễ hiểu thôi, nơi đó các cô đã được sinh ra, lớn lên, được nuôi dưỡng bởi mạch nguồn văn hóa của dân tộc mình. Nhưng công việc với mức thu nhập ổn định ở Hội An cũng khiến các cô thêm gắn bó với nơi này. Phố xá từ sớm tinh mơ đã rộn ràng với bao cung bậc. Nhịp công việc ở quán cà phê nơi họ làm cũng tất bật với du khách từ khắp nơi đến tham quan Hội An, ghé vào quán thưởng thức đồ ăn, thức uống. Hơn nữa, điều các cô thấy ấm áp là sự quan tâm chân thành của người quản lí cũng như nhân viên tại quán cà phê nơi mình làm việc. Không kì thị, không xa cách, tận tình giúp đỡ khi các cô gặp khó khăn… điều đó đã giữ chân họ gắn bó với công việc của mình. Hỏi về động lực của bản thân, Nhàn không ngần ngại chia sẻ: Hồi đầu lương em được 3 triệu mỗi tháng, giờ tăng lên 5 triệu mỗi tháng. Đó chính là động lực phấn đấu của em.

Hồ Thị Nhàn (bên trái) và Hồ Thị Nhiêu trong trang phục của nhân viên quán cà phê Hội An Roastery

Thực ra, khó khăn không phải đã hết đối với các cô bé người đồng bào dân tộc thiểu số trong một số vấn đề như kĩ năng sống, sự hòa nhập với cộng đồng. Không ít bạn cùng trang lứa đồng hành trong chuyến đi đã trở về với bản làng vì không chịu nỗi sự nhớ nhung gia đình, bản làng, không thể vượt qua được những khó khăn trước mắt. Nhưng Nhàn và Nhiêu thì không. Hai cô luôn tự động viên nhau phải chăm chỉ để kiếm tiền gửi về cho gia đình. Nhưng không hẳn chỉ vì tiền, trong thẳm sâu cả hai đều hiểu rằng cơ hội để bước ra khỏi bản làng và có một công việc có thu nhập, vừa với khả năng của mình, đối với một cô gái người đồng bào dân tộc thiểu số thực sự khó khăn. Vậy nên, có cơ hội, các cô phải nắm giữ. Hồ Thị Nhiêu tâm sự: “Em rất thích công việc hiện tại của mình, vì vậy em phải cố gắng để duy trì nó. Để làm tốt công việc này, em phải chịu khó học tiếng Anh. Bây giờ, nếu khách hàng gọi món trong menu của quán em đều hiểu và trả lời khách thành thạo, không như ngày đầu…”. Ngày đầu mà Nhiêu nhắc tới đó là nghe món nọ xọ món kia, khách dặn không cho ớt vào món ăn thì lại cho đầy ớt, khách nhắc không được ngọt quá cũng không báo lại với bộ phận pha chế để giảm lượng đường…Vì thế nên đồ ăn thức uống bưng ra rồi bê vào là chuyện bình thường. Được cái, Nhiêu chưa bao giờ chán nản. Ngoài sự giúp đỡ tận tình của nhân viên trong quán, niềm yêu thích công việc đã giúp cô vượt qua rất nhiều khó khăn trong công việc và cuộc sống ở Hội An.

Thêm một động lực để Nhiêu quyết tâm nỗ lực và học hỏi thêm trong công việc đó là niềm vui của mẹ khi nhận được tiền con gái gửi về. Mỗi tháng Nhiêu được trả gần 4 triệu tiền lương, tiền ăn trưa và tiền trọ được hỗ trợ nên cô dành dụm gửi về cho mẹ một nửa số tiền của mình. “Mẹ nói, con gái mẹ đã biết làm ra tiền, mẹ vui và tự hào lắm. Vì thế, em sẽ cố gắng nhiều để được tăng lương, có thêm tiền gửi về cho mẹ”, Nhiêu chia sẻ.

Mỗi lần về thăm nhà, Nhàn, Nhiêu thường kể cho bạn bè nghe về cuộc sống của mình ở Hội An và công việc ở quán cà phê Hội An Roastery. Câu chuyện của họ biết đâu sẽ khơi dậy những mơ ước vốn nằm sâu trong trái tim của những cô gái Vân Kiều khác về một ngày được bước chân ra khỏi bản làng, được làm chủ cuộc sống của mình bằng một công việc phù hợp thay vì quẩn quanh ở nhà để lấy chồng và làm mẹ khi còn rất trẻ. Đó cũng chính là mong muốn của Nhàn và Nhiêu.