Libya ở ngưỡng nguy hiểm

Cảnh báo an ninh đã được đặt ở mức cao nhất tại Thủ đô Tripoli sau khi quân đội tại miền đông nước này tuyên bố có thể sẽ chiếm Tripoli, nơi đặt trụ sở của Chính phủ Đoàn kết dân tộc Libya (GNA). Các nước láng giềng cũng bàn biện pháp can thiệp vào Libya trong trường hợp khẩn cấp.

Tất cả các cơ quan an ninh thuộc Bộ Nội vụ Libya đã ra chỉ thị sẵn sàng ứng phó bất kỳ động thái khả nghi nào bên trong và chung quanh Thủ đô Tripoli. Quốc gia Bắc Phi này đang trong tình trạng căng thẳng giữa các bên vốn bị chia rẽ bởi hai miền đông-tây, với các chính phủ, quốc hội và các lực lượng vũ trang riêng. Một bên là GNA được Liên hợp quốc ủng hộ có trụ sở tại Tripoli do Thủ tướng Fayez al-Sarraj lãnh đạo, và một bên là chính quyền đối lập do Tướng Khalifa Haftar hậu thuẫn đóng tại miền đông đất nước.

Chính phủ ở miền đông tuyên bố, thỏa thuận chính trị hết hiệu lực đồng nghĩa nhiệm kỳ của chính phủ được Liên hợp quốc hậu thuẫn ở Libya sẽ không còn tồn tại và có thể dẫn đến khủng hoảng trầm trọng trong tất cả các vấn đề tại các địa phương. Tướng Haftar cho rằng, cộng đồng quốc tế đã không có hành động "thật sự hiệu quả" để giúp Libya thoát khỏi bước chuyển tiếp nguy hiểm này và tất cả những cuộc đối thoại giữa các phong trào chính trị Libya dưới sự bảo trợ của Liên hợp quốc là "vô ích" vì không bảo đảm một giải pháp toàn diện, công bằng cho các bên. Thực tế, Libya vẫn chìm trong rối bời chính trị và xã hội rơi vào tình trạng hỗn loạn.

Một đất nước Libya rối loạn là mối đe dọa an ninh lớn đối với khu vực khi những phần tử thuộc tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) đang trốn chạy sau những thất bại ở Syria và Iraq sẽ đổ về đây, lợi dụng khoảng trống quyền lực và an ninh để thiết lập “đại bản doanh” mới. Các nước láng giềng Ai Cập, Tunisia, Algieria gần đây liên tiếp tổ chức các cuộc gặp quan chức cấp cao nhằm lên phương án sẵn sàng đối phó nếu diễn biến tình hình Libya xấu đi, có tính đến khả năng can thiệp vào Libya nhằm ngăn chặn nguy cơ khủng bố. Các nước láng giềng của Libya tái khẳng định sự ủng hộ đối với thỏa thuận Skhirat đạt được vào tháng 12-2015, coi đây là một giải pháp chính trị chủ chốt cho cuộc xung đột Libya; ủng hộ kế hoạch hòa bình của Đặc phái viên Liên hợp quốc về Libya Ghassan Salame để nhanh chóng đưa Libya thoát khỏi cuộc nội chiến hiện nay.

Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc khẳng định, thỏa thuận chính trị đạt được hồi năm 2015 vẫn là “khuôn khổ khả thi duy nhất” để chuẩn bị cho các cuộc bầu cử được tổ chức vào năm 2018 ở Libya . Các nước châu Âu bên kia bờ Địa Trung Hải cũng đang nỗ lực hợp tác với Libya để ngăn chặn làn sóng di cư bất hợp pháp xuất phát từ bờ biển Libya sang châu Âu. Những tin tức về “chợ nô lệ” ở Libya gây hoang mang dư luận, khiến châu Âu không thể “ngủ yên” khi bên kia bờ đại dương có một đất nước Libya bất ổn, bạo loạn và bị biến thành điểm trung chuyển người di cư sang “lục địa già”. Mỹ tiếp tục các chiến dịch không kích nhằm vào các mục tiêu IS ở Libya . Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng đã bước sang năm thứ bảy ở Libya chưa có dấu hiệu được giải quyết. Nga mới đây cũng để ngỏ hợp tác với tất cả các nước, trong đó có Mỹ, để tìm lối thoát cho cuộc khủng hoảng ở Libya .

Đất nước Libya rơi vào bất ổn sau cuộc chính biến lật đổ nhà lãnh đạo Muammar Gaddafi hồi năm 2011. Một mùa xuân nữa sắp đến, song Libya chưa thể thoát ra khỏi những hệ lụy mà “Mùa xuân A-rập” để lại cách đây gần bảy năm. Các nỗ lực trợ giúp của quốc tế là cần thiết, song cần được xúc tiến theo hướng thúc đẩy tiến trình chính trị ở Libya thông qua đối thoại giữa các phe phái. Bất cứ một động thái nào làm gia tăng căng thẳng cũng có thể một lần nữa đẩy quốc gia Bắc Phi này vào vòng xoáy bạo lực mới đầy nguy hiểm.