Lá thư cha gửi, con giữ một đời

Trang thư cuối cùng gửi vợ của người lính trước khi hi sinh

Trong căn nhà nhỏ ở thôn Tân Thắng, xã Tứ Mỹ, tỉnh Hà Tĩnh, ông Nguyễn Thế Doanh cẩn thận mở từng tờ giấy cũ đã được gia đình gìn giữ qua nhiều năm. Có những tờ giấy đã ngả màu theo thời gian. Có những nét mực đã nhạt đi. Nhưng với người đàn ông 76 tuổi, đó là những kỷ vật không gì có thể thay thế.

Ông Nguyễn Thế Doanh chậm rãi mở những kỷ vật đã được gia đình gìn giữ qua nhiều thập kỷ.

Giữa những giấy báo tử, Bằng Tổ quốc ghi công và cuốn sổ cũ, ông Doanh nâng niu nhất một lá thư được viết từ hơn bảy thập kỷ trước. Đó là lá thư cuối cùng của người cha của ông - liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm.

Ngày 26/10/1953, từ chiến trường, người lính Nguyễn Quang Triêm viết thư gửi về cho vợ là bà Đinh Thị Điu. Mở đầu lá thư, ông viết: "Em Điu thân mến. Đã lâu lắm rồi, cách mặt khuất lời, nhớ quá…".

Trong những dòng thư gửi về hậu phương, người lính hỏi thăm tình hình gia đình, công việc ở quê nhà, nhắc mọi người cố gắng tăng gia sản xuất. Ông cũng dặn vợ không nên quá lo lắng vì bản thân vẫn khỏe. Và giữa những lời hỏi thăm ấy, có một câu dành cho đứa con trai nhỏ, lúc ấy mới chỉ 3 tuổi: "Con có chóng lớn không?".

Dẫu những nét mực đã nhòe theo thời gian, nhưng từng dòng thư vẫn vẹn nguyên tình yêu thương.

Hàng chục năm đã trôi qua, mỗi lần mở bức thư, đọc đến câu hỏi ấy vẫn khiến ông Nguyễn Thế Doanh lặng người, nước mắt trực trào. Năm lá thư được gửi về, ông Doanh còn quá nhỏ để hiểu rằng người cha ở nơi xa đang nhớ đến mình. Ông cũng không thể biết rằng, đó sẽ là một trong những lá thư cuối cùng mà cha để lại cho gia đình.

Bởi, cũng trong năm 1953, gia đình nhận được giấy báo tử liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm đã hy sinh tại Vĩnh Phúc (cũ). Người cha từng hỏi con trai mình có chóng lớn hay không, đã không thể trở về chứng kiến người con trưởng thành.

Ông Doanh là con trai duy nhất của liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm. Năm 1950, khi con trai vừa chào đời, người chiến sĩ trẻ đã lên đường nhập ngũ và bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp.

Bởi vậy, những ký ức trực tiếp về cha trong ông Doanh gần như không có. Hình ảnh về người cha được ông chắp nối từ lời kể của mẹ và những người thân trong gia đình.

"Câu chuyện về cha được mẹ tôi kể lại. Khi đó, tôi còn được cha bế trên tay nên đến bây giờ không thể nhớ được gì. Mẹ nói cha thích hát và mỗi lần cha hát, tôi đều cười", ông Doanh nhớ lại.

Cứ thế, những câu chuyện ấy trở thành một phần ký ức hiếm hoi mà ông có về người cha mình. Bởi vậy, bức thư người cha để lại trước khi ngã xuống nơi chiến trường được ông Doanh gìn giữ như báu vật.

Dẫu những nét mực đã nhòe theo thời gian, nhưng từng dòng thư vẫn vẹn nguyên tình yêu thương, trở thành điểm tựa tinh thần, tiếp thêm nghị lực để ông Nguyễn Thế Doanh cùng gia đình vượt qua những năm tháng khó khăn và không ngừng phấn đấu trong cuộc sống.

Gần một đời người nỗ lực tìm kiếm các liệt sĩ

Nỗi đau chiến tranh của gia đình không chỉ dừng lại ở sự hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm. Hơn 10 năm sau, hai người em trai của ông Triêm là Nguyễn Xuân Đình, sinh năm 1944 và Nguyễn Văn Vân, sinh năm 1946, tiếp tục lên đường vào chiến trường miền Nam tham gia kháng chiến chống Mỹ.

Khi ấy, cả hai đều còn rất trẻ, chưa lập gia đình. Họ rời quê hương với tuổi thanh xuân, những dự định còn dang dở và khát vọng được cống hiến cho đất nước.

Ngoài cha ông, thì hai người chú trong nhà cũng hi sinh, đến nay chưa tìm thấy hài cốt.

Năm 1967, liệt sĩ Nguyễn Xuân Đình hy sinh tại chiến trường miền Nam. Hai năm sau, năm 1969, người em là liệt sỹ Nguyễn Văn Vân cũng hy sinh. Tuy nhiên, phải đến năm 1977, gia đình mới lần lượt nhận được giấy báo tử của hai người. Đau xót hơn, các liệt sĩ hiện nay đều chưa được tìm thấy.

Trong số những kỷ vật còn lại của gia đình, ông Doanh vẫn lưu giữ rất cẩn thận cuốn nhật ký của người chú Nguyễn Xuân Đình. Cuốn sổ đã cũ, có những chỗ nét mực đã phai, nhưng những dòng chữ và hình vẽ của người lính trẻ vẫn còn được lưu lại.

"Cuốn sổ này chú viết rồi gửi về cho gia đình trong một lần hành quân qua nhà", ông Doanh kể. Người chú của ông yêu thơ, có nét chữ đẹp. Trong cuốn sổ, ngoài những ghi chép về cuộc sống, còn có những tâm sự của một chàng trai trẻ trước khi bước vào những năm tháng quân ngũ.

Bởi vậy, dù chiến tranh đã lùi xa nhiều năm, nhưng với ông Nguyễn Thế Doanh, hành trình tìm kiếm người thân vẫn chưa bao giờ dừng lại. Nhiều năm qua, ông cùng gia đình lần theo những thông tin ít ỏi để tìm phần mộ của cha và hai người chú.

Trong số những kỷ vật còn lại của gia đình, ông Doanh vẫn lưu giữ rất cẩn thận cuốn nhật ký của người chú liệt sĩ Nguyễn Xuân Đình.

Từ những năm 1980, ông bắt đầu tìm kiếm nơi cha mình được an táng dựa trên thông tin ghi trong giấy báo tử. Theo những manh mối gia đình thu thập được, nghĩa trang nơi liệt sĩ Nguyễn Quang Triêm từng được an táng đã được di chuyển vào khoảng năm 1967. Tuy nhiên, phần mộ không có đầy đủ thông tin về tên tuổi, quê quán nên sau những lần quy tập, dấu tích, dần thất lạc.

Không những vậy, hành trình tìm kiếm hai người chú cũng chưa có kết quả. Hiện tại, gia đình chỉ còn di ảnh của liệt sĩ Nguyễn Văn Vân. Cha ông và người chú Nguyễn Xuân Đình không có di ảnh để thờ. Những năm qua, gia đình lập bàn thờ vọng, ngày ngày thắp hương và tiếp tục mong chờ một ngày tìm được nơi các liệt sĩ yên nghỉ.

Gần đây, Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã mang đến thêm hy vọng cho gia đình. "Chúng tôi chỉ mong một ngày nào đó tìm được mộ của cha và các chú để gia đình được thắp nén hương, vơi đi nỗi mong nhớ đã kéo dài suốt bao năm", ông Doanh chia sẻ.

Hơn 70 năm sau ngày lá thư của người lính Nguyễn Quang Triêm được gửi về quê nhà, cậu con trai 3 tuổi trong thư nay đã trở thành một người đàn ông 76 tuổi. Ông đã lớn lên, đã đi gần hết một đời người, nhưng hành trình của ông vẫn chưa dừng lại.

Giữa những trang thư úa màu, cuốn nhật ký cũ và ba tờ giấy báo tử, ông vẫn bền bỉ đi tìm dấu tích những người thân đã nằm lại sau chiến tranh.

Trao đổi với phóng viên, ông Trần Kim Chi, Phó Chủ tịch UBND xã Tứ Mỹ, cho biết gia đình ông Nguyễn Thế Doanh có truyền thống đóng góp cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

"Gia đình có ba liệt sĩ, nhưng đến nay vẫn chưa xác định được phần mộ của cả ba người. Những năm qua, địa phương luôn tích cực phối hợp cùng gia đình và các cơ quan liên quan trong việc tìm kiếm, xác minh thông tin các liệt sĩ", Phó Chủ tịch UBND xã Tứ Mỹ nói.