Cuộc chơi mới cho điện ảnh Việt

Ở khâu phát triển kịch bản, AI có thể hỗ trợ nghiên cứu thông tin, kiểm chứng ý tưởng, xây dựng cấu trúc câu chuyện và chuyển ngữ từ tiếng Việt sang tiếng Anh.

Các công cụ trực quan hóa cho phép hình dung bối cảnh, hành động, bố cục, storyboard, góc máy và tiền hình dung cảnh phim trước khi sản xuất. Công nghệ video AI cũng tạo thêm phương án hình ảnh để tham khảo. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những câu hỏi về bản sắc văn hóa, quyền tác giả và vai trò của con người.

AI có thể chắp cánh cho các nhà làm phim Việt Nam bằng cách giảm rào cản trong sản xuất. (Nguồn: Magnific)

Mở rộng khả năng phát triển dự án

Năm 2025, doanh thu phòng vé Việt Nam đạt khoảng 5.593 tỷ đồng. Tuy nhiên, những khoảng trống về kịch bản, kỹ xảo hình ảnh, âm thanh, tài chính và hạ tầng sản xuất vẫn cần được giải quyết. Trong điều kiện đó, AI có thể giúp giảm chi phí ở giai đoạn phát triển dự án. Nhà làm phim có thể tạo phiên bản ban đầu, kiểm tra hướng triển khai rồi mới quyết định tiếp tục đầu tư, thay đổi hay loại bỏ phương án.

Khả năng này hữu ích với những dự án đòi hỏi nhiều nguồn lực như lịch sử, chiến tranh, sử thi, kỳ ảo hay khoa học viễn tưởng. Hoạt hình, phim ngắn, quảng cáo, video âm nhạc, trailer và series trực tuyến cũng tận dụng công nghệ để tăng khả năng thử nghiệm.

AI còn hỗ trợ người mới vào nghề phát triển và trình bày dự án. Một ý tưởng được trực quan hóa sẽ giúp nhà sản xuất, nhà đầu tư hoặc đối tác hình dung rõ hơn về thế giới, nhân vật và cách tiếp cận của bộ phim. Đây là lợi thế với những dự án chưa có điều kiện xây dựng đầy đủ các khâu tiền kỳ.

Tuy nhiên, khả năng tạo hình ảnh nhanh không đồng nghĩa với chất lượng tốt hơn. Công nghệ chỉ tạo thêm phương án; việc lựa chọn, kết nối và biến chúng thành ngôn ngữ điện ảnh thống nhất vẫn phụ thuộc vào người làm phim.

Bản sắc và quyền tác giả cần được đặt song song

Đối với điện ảnh Việt Nam, vấn đề đáng lưu ý là khả năng giữ được bản sắc trong quá trình sử dụng AI. Công nghệ có thể tạo ra hình ảnh đẹp và thuyết phục về thị giác, nhưng nếu thiếu định hướng văn hóa, sản phẩm dễ trở nên chung chung hoặc lặp lại những hình mẫu phổ biến từ bên ngoài.

Việc sử dụng AI vì thế cần bắt đầu từ câu chuyện và thế giới của bộ phim. Với tác phẩm lấy bối cảnh Việt Nam, các yếu tố như thời kỳ lịch sử, địa điểm, chất liệu, thời tiết, trang phục, âm thanh, chuyển động máy quay và sự nhất quán của nhân vật cần được xác định rõ. Nhà làm phim nên chia nhỏ từng thành phần để kiểm soát quá trình tạo hình.

Cùng với bản sắc là vấn đề quyền tác giả. Người làm phim cần xác định nguồn dữ liệu, hình ảnh và công cụ được sử dụng, đồng thời lưu giữ bản thảo, câu lệnh, tài liệu tham khảo và lịch sử chỉnh sửa. Khi dự án công khai việc sử dụng AI, mức độ sử dụng cũng cần minh bạch.

Việc sử dụng hình ảnh, giọng nói, âm nhạc, kịch bản hoặc tài sản sáng tạo được bảo hộ phải tuân thủ quy định về quyền tác giả và quyền liên quan. Đây không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là vấn đề đạo đức nghề nghiệp khi ứng dụng công nghệ.

AI không thay thế vai trò sáng tạo của người làm phim. Khi công cụ có thể tạo nhiều phương án trong thời gian ngắn, con người càng phải đảm nhiệm vai trò lựa chọn, định hướng và kiểm soát chất lượng. Máy có thể đưa ra các khả năng, nhưng nhà làm phim quyết định phương án phù hợp với câu chuyện, nhân vật, bối cảnh và thông điệp của tác phẩm.

Với điện ảnh Việt Nam, hướng tiếp cận phù hợp là kết hợp công nghệ mới với quy trình sản xuất truyền thống, sử dụng AI ở những công đoạn có thể nâng cao hiệu quả nhưng vẫn giữ quyền kiểm soát sáng tạo trong tay con người. Cùng với ứng dụng công nghệ, cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao hiểu biết về AI và bảo vệ quyền tác giả.

AI có thể làm thay đổi cách một bộ phim được hình dung, thử nghiệm và sản xuất. Tuy nhiên, công nghệ không quyết định bộ phim kể câu chuyện gì, nhìn thế giới từ đâu hay tạo ra giá trị gì đối với khán giả. Những câu hỏi đó vẫn thuộc về người làm phim.