Cẩn trọng, minh bạch trong thu phí
Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về phí sử dụng đường cao tốc thông qua các trạm thu phí trên đường cao tốc do Nhà nước đầu tư.
Theo đó, Bộ đưa ra 2 phương án: Phương án 1 thu theo cơ chế giá. Tức là mức phí sẽ cao hơn do phải cộng thêm cả lợi nhuận của dự án (lợi nhuận này nộp vào Nhà nước). Phương án 2 thu theo cơ chế phí. Tức là mức phí sẽ thấp hơn do chỉ phải hoàn vốn đầu tư, không thêm lợi nhuận.
Bộ Tài chính phân tích và nghiêng về phương án 1 với lý do nếu thu theo phương án 2 thì mức phí trên đường do Nhà nước đầu tư sẽ thấp hơn mức phí trên đường do tư nhân (BOT) đầu tư. Điều này sẽ khiến chủ phương tiện phản ứng với các dự án BOT, khiến các dự án này gặp khó khăn, nhất là tuyến cao tốc Bắc - Nam khi có các dự án đầu tư công và dự án BOT xen kẽ.
Nhưng nếu xét dưới góc độ là người tiêu dùng, tức tài xế, doanh nghiệp vận tải, thì tất nhiên giữa phương án 1 (mức phí cao hơn) với phương án 2 (mức phí thấp hơn), các chủ phương tiện sẽ ủng hộ phương án 2. Có nghĩa là cùng đi trên 2 đoạn đường liền kề do Nhà nước và BOT đầu tư, tổng mức đóng thấp hơn sẽ được chấp nhận.
Nếu áp dụng phương án 2 thì tổng chi phí vận tải sẽ thấp hơn phương án 1, kéo theo tổng lưu lượng phương tiện lưu thông trên đường cao tốc sẽ cao hơn. Lúc đó, chủ đầu tư các dự án BOT còn được hưởng lợi vì số lượng xe nộp phí được nhiều hơn chứ chưa hẳn là gây khó khăn. Hơn nữa khi đầu tư một dự án, các chủ đầu tư tính toán rất kỹ và thường thì BOT chưa thấy lỗ mà còn hoàn vốn trước thời hạn, nhất là tại những dự án hấp dẫn, vùng trọng điểm, độc đạo như cao tốc.
Ở đây, có thể thấy rõ, dự thảo này đang nghiêng về việc tìm thêm nguồn để nộp vào ngân sách nhà nước. Dùng tiền ngân sách đầu tư giao thông cũng chính là dùng tiền thuế do người dân đóng góp. Sẽ có phần bất hợp lý khi người dân vừa phải nộp phí bảo trì đường bộ, vừa nộp phí khi lưu thông trên các tuyến đường cao tốc được đầu tư chính từ nguồn thu thuế của mình.
Tất nhiên, việc tài xế, doanh nghiệp vận tải hưởng lợi từ đường cao tốc (đi nhanh hơn, tiết kiệm thời gian, công sức…) cũng nên đóng phí để không có sự so bì với người không được đi đường cao tốc. Câu chuyện ở đây là cần phải thận trọng, tính toán kỹ về phương thức thu phí, đưa ra mức thu hợp lý để vừa đảm bảo phù hợp với các quy định pháp luật hiện hành, vừa đảm bảo quyền lợi của người dân.
Suy cho cùng, dù áp dụng phương án nào thì cũng nên hướng đến điều có lợi nhất cho người dân, cộng đồng mới hợp tình, hợp lý.