Thế cơ robot toàn cầu

Theo số liệu mới được Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR) công bố, các nhà máy Trung Quốc đã lắp đặt hơn 350.000 robot công nghiệp trong năm 2025, chiếm gần 60% tổng số lắp đặt toàn cầu. Nếu một thập kỷ trước, số robot lắp đặt tại Trung Quốc chỉ cao gấp ba lần Đức, thì nay tỷ lệ này đã vọt lên 14 lần, biến các đối thủ sừng sỏ một thời như châu Âu vào thế rượt đuổi.

Sức mạnh áp đảo này không nằm ngẫu nhiên ở vạch đích, mà bắt nguồn từ chiến lược tận dụng hệ sinh thái sẵn có. Các doanh nghiệp Trung Quốc đã khéo léo chuyển đổi nền tảng từ sản xuất ô tô điện, thiết bị điện tử đến máy bay không người lái để chế tạo robot.

Tại các trung tâm công nghệ như Thâm Quyến, mạng lưới cung ứng tập trung giúp nhà sản xuất thử nghiệm thiết kế và tung sản phẩm ra thị trường với tốc độ chóng mặt và chi phí thấp chưa từng có.

Robot hình người thực hiện công việc bốc xếp linh kiện tại một nhà máy sản xuất phụ tùng ô tô ở Hàng Châu, Trung Quốc. Ảnh: Reuters

Sự phụ thuộc toàn cầu vào chuỗi cung ứng này lớn đến mức, phân tích của Morgan Stanley chỉ ra rằng chi phí vật liệu chế tạo robot Optimus 2 của Tesla có thể tăng vọt từ 46.000 USD lên tới 132.000 USD nếu buộc phải dịch chuyển hoàn toàn khỏi các nhà cung cấp Trung Quốc.

Báo cáo của Smart Analytics Global khẳng định, từ động cơ, bộ giảm tốc đến linh kiện cơ khí chính xác, các doanh nghiệp Trung Quốc đang nắm giữ những mắt xích trọng yếu mà phương Tây khó lòng tìm được nguồn thay thế trong một sớm một chiều.

Không chỉ dừng lại ở bài toán chi phí, lợi thế lớn nhất của Trung Quốc nằm ở khả năng "thực chiến". Trong khi các công ty Mỹ mạnh về mô hình AI và phần mềm, các doanh nghiệp Trung Quốc lại trực tiếp đưa robot vào hàng nghìn dây chuyền lắp ráp và kho hàng khổng lồ để vận hành ngày đêm.

Chính môi trường sản xuất thực tế này cung cấp nguồn dữ liệu khổng lồ để cải thiện thuật toán, tinh chỉnh thiết kế và nâng cao độ bền của thiết bị. Các nhà máy quy mô lớn đang vô tình trở thành bệ phóng và môi trường huấn luyện hoàn hảo cho thế hệ robot công nghiệp thế hệ mới.

Tuy nhiên, tốc độ bành trướng chóng mặt ấy cũng đi kèm rủi ro. Nhà chức trách Trung Quốc đang siết chặt giám sát để ngăn chặn nguy cơ đầu tư dư thừa, khi hàng loạt doanh nghiệp ồ ạt rót vốn nhưng chưa chứng minh được năng lực tạo doanh thu ổn định.

Ở chiến tuyến bên kia, các ông lớn công nghệ Mỹ như Google DeepMind, Nvidia và Tesla đang nắm giữ "bộ não" của robot thông qua những bước tiến vượt bậc về trí tuệ nhân tạo và khả năng xử lý tình huống. Thế nhưng, điểm yếu chí mạng của họ lại nằm ở khâu hiện thực hóa phần cứng.

Phần lớn các nhà phát triển robot Mỹ vẫn phụ thuộc vào linh kiện cơ khí và động cơ nhập khẩu từ châu Á. Giữa lúc Washington siết chặt các hàng rào kiểm soát thương mại, việc tìm kiếm nguồn cung thay thế đồng nghĩa với việc đẩy chi phí lên cao chót vót và kéo dài thời gian thương mại hóa sản phẩm. Hiệp hội Thúc đẩy Tự động hóa Mỹ thừa nhận các nhà sản xuất nội địa khó lòng bứt phá nếu thiếu một hệ sinh thái thị trường đủ lớn để mở rộng quy mô.

Tại châu Âu, tình hình thậm chí ảm đạm hơn. Sự suy giảm lượng robot lắp đặt tại Đức, biểu tượng tự động hóa một thời, phản ánh sự lép vế dần trước áp lực cạnh tranh toàn cầu. Dù sở hữu kỹ thuật cơ khí đỉnh cao, chuỗi cung ứng linh kiện chuyên dụng cho robot hình người tại châu Âu hiện vẫn chưa đạt quy mô tương đương để đấu lại đối thủ châu Á.

Morgan Stanley dự báo thị trường robot hình người có thể vượt mốc 5.000 tỷ USD vào năm 2050, khi làn sóng già hóa dân số và thiếu hụt lao động càn quét toàn cầu.

Dẫu vậy, ngành công nghiệp này vẫn đang ở giai đoạn sơ khai. Theo IFR, chỉ có khoảng 7.000 robot hình người kích thước đầy đủ được bán ra trên toàn cầu trong năm 2025. Những màn biểu diễn nhào lộn hay chạy nước rút tại các triển lãm công nghệ chỉ mới giải quyết được bài toán kỹ thuật bề nổi, trong khi đa số thiết bị vẫn chật vật trước những thao tác cầm nắm đồ vật thông thường.

Cuộc đua tỷ đô này vì thế không nằm ở những khẩu hiệu hào nhoáng. Đối với các doanh nghiệp, lằn ranh sinh tử sẽ được định đoạt bởi khả năng vận hành ổn định, cắt giảm chi phí và chứng minh được giá trị thực tiễn ngay trên sàn nhà xưởng.