Thách thức kép

Tổng thống Iraq đã chỉ định ông M.Allawi làm tân Thủ tướng của nước này, thay ông A.Mahdi, người đã buộc phải tuyên bố từ chức trước sức ép của làn sóng biểu tình trong nước.

Chính phủ mới của Iraq đối phó một loạt thách thức khi vừa phải tiến hành cải cách sâu rộng nhằm ngăn đất nước bị chìm sâu vào khủng hoảng, vừa phải hài hòa mối quan hệ với Mỹ trong bối cảnh sức ép từ nội bộ Iraq đòi Washington rút quân khỏi quốc gia này.

NG M.Allawi đứng trước khó khăn khi phải thành lập chính phủ mới trong vòng một tháng, trong bối cảnh quốc gia Trung Ðông rơi vào tình trạng bế tắc chính trị kéo dài bởi sự ganh đua của các đảng phái. Ông M.Allawi được cho là sẽ khó tránh khỏi việc bị các phe phái chính trị gây áp lực nhằm áp đặt các ứng viên cho các vị trí trong chính phủ.

Người tiền nhiệm của ông là Thủ tướng A.Mahdi đã phải từ chức hồi tháng 11-2019 do làn sóng biểu tình phản đối Chính phủ tại Iraq bùng phát yêu cầu loại bỏ các chính trị gia tham nhũng và không đủ năng lực lãnh đạo đất nước. Trong khi đó, tình hình an ninh ở Iraq đứng trước nguy cơ bất ổn khi thường xuyên xảy ra những vụ không kích nhằm vào các căn cứ quân sự có binh sĩ Mỹ đồn trú. Trước sức ép đòi Mỹ rút quân, Quốc hội Iraq đã phải thông qua nghị quyết yêu cầu chấm dứt sự hiện diện của quân đội nước ngoài ở quốc gia này. Hàng nghìn người Iraq mới đây tiếp tục tuần hành ở trung tâm thủ đô Baghdad sau khi Giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite kiêm chính trị gia có ảnh hưởng lớn tại Iraq M.Xa kêu gọi người dân tiếp tục tuần hành phản đối sự hiện diện của quân đội Mỹ.

Việc Quốc hội Iraq phê chuẩn rút quân đội nước ngoài khỏi nước này đã gây ra rạn nứt và căng thẳng trong quan hệ giữa Washington và Baghdad. Chính quyền Tổng thống Mỹ D.Trump đang xem xét khả năng cắt 250 triệu USD tiền viện trợ quân sự đã được Quốc hội Mỹ phê chuẩn cho Iraq, đồng thời xem xét lại một loạt hỗ trợ quân sự và kinh tế chưa được cam kết khác nếu như quân đội Mỹ bị trục xuất. Cục các vấn đề Cận Ðông thuộc Bộ Ngoại giao Mỹ cũng có kế hoạch tham vấn Văn phòng Quản lý và Ngân sách của Nhà trắng về việc liệu có thể loại bỏ yêu cầu hỗ trợ Iraq 100 triệu USD cho năm tài khóa 2021 hay không.

Mặc dù quyết định cuối vẫn chưa được đưa ra, song các quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ đã ra lệnh xem xét lại những khoản tiền nào có thể giữ hoặc phân bổ lại trong trường hợp Iraq yêu cầu quân đội Mỹ rút khỏi nước này. Tổng thống Mỹ D.Trump cũng lên tiếng cảnh báo sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt "chưa từng có" đối với Baghdad. Mỹ đã gửi tin nhắn thoại trực tiếp đến Phủ Thủ tướng Iraq để cảnh báo rằng, nếu quân đội Mỹ bị trục xuất, Washington sẽ phong tỏa tài khoản của Iraq tại Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED). Tài khoản này được mở từ năm 2003 và là nơi Baghdad lưu giữ nguồn thu từ dầu mỏ. Theo nghị quyết 1483 của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, tất cả các khoản thu từ việc bán dầu mỏ của Iraq sẽ được chuyển vào tài khoản tại FED.

Iraq là nước sản xuất dầu mỏ lớn thứ hai của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và hơn 90% ngân sách, khoảng 112 tỷ USD trong năm 2019, là doanh thu từ dầu mỏ. Bởi thế, các quan chức Iraq lo ngại nguy cơ "sụp đổ" kinh tế nếu Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt, trong đó có việc chặn quyền tiếp cận tài khoản của Ngân hàng trung ương Iraq tại FED. Việc Mỹ chặn tiếp cận tài khoản đồng nghĩa với việc cắt đứt hoàn toàn thu nhập của Iraq.

Mỹ đang gây sức ép ngược trở lại đối với Chính phủ Iraq nhằm duy trì sự hiện diện của binh sĩ Mỹ ở quốc gia Trung Ðông này. Trong cuộc gặp hiếm hoi nhân Diễn đàn Kinh tế thế giới tại Davos (Thụy Sĩ) gần đây, Tổng thống Mỹ D.Trump và người đồng cấp Iraq B.Salih đã thảo luận về sự cần thiết của việc quân đội Mỹ tiếp tục đóng vai trò ở Iraq. Hai nhà lãnh đạo nhất trí về tầm quan trọng của việc tiếp tục duy trì quan hệ đối tác an ninh và kinh tế.

LÀ một đồng minh quan trọng của Mỹ trong cuộc chiến chống khủng bố ở khu vực, Iraq đang rơi vào thế khó và đứng trước "thách thức kép" khi vừa phải hài hòa mối quan hệ lợi ích với Mỹ, vừa phải đối phó sức ép từ làn sóng biểu tình trong nước đòi Mỹ rút quân, trong bối cảnh Chính phủ mới Iraq có nhiệm vụ quan trọng là phải đưa đất nước trở lại quỹ đạo ổn định, tiếp tục công cuộc tái thiết đất nước và duy trì những thành quả của cuộc chiến chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS).