Một nhà hạnh ngộ

Một hôm, cư sĩ cùng vợ và cô Linh Chiếu đang ngồi, cư sĩ nói:

- Khó, khó khó! Mười tạ dầu mè trên cây vuốt.

Bà nói:

- Dễ, dễ, dễ! Trên đầu trăm cỏ ý Tổ sư.

Cô Linh Chiếu nói:

- Cũng chẳng khó, cũng chẳng dễ,

Đói đến thì ăn, mệt thì ngủ.

Đây là giai thoại rất nổi tiếng trong nhà thiền. Ông nói khó, bà nói dễ, con gái nói không khó không dễ, một nhà xướng khúc tông phong. Cho nên chúng ta không thể xem thường người cư sĩ. Nếu tu hành đắc lực họ vẫn có thể đạt đạo như chư thiền sư.

Câu chuyện đối thoại của gia đình Bàng cư sĩ, chúng ta có thể xem như một pháp thoại, tùy trình độ tu tập của mỗi hành giả mà việc lãnh hội khác nhau. Khó hay dễ tùy hiểu, tùy hành, tùy thể nhận. Lúc chưa thuần thục thì thấy việc tu là khó, khi đã thuần thục thì việc tu dễ dần, lời Phật ý Tổ rõ ràng, đâu đâu cũng có. Đến cô Linh Chiếu thì không còn đối đãi, không có cái để khó hay dễ. Chúng ta có khó có dễ vì còn chấp ngã chấp pháp, cô Linh Chiếu hết sạch mọi kiến chấp nên sống tự do, chết tự tại.

Hòa thượng Trúc Lâm dạy: Giai đoạn đầu thiền sinh ngồi thiền đau chân, bứt rứt khó chịu, lại còn vọng tưởng hôn trầm thay nhau não loạn mình, hành giả chỉ mong tới giờ xả thiền. Nhưng nếu chúng ta chịu khó, khắc phục thời gian đầu, tự nhiên mọi việc sẽ dần dần đi vào ổn định, vọng tưởng thưa mỏng, buồn ngủ rút lui, thân tâm nhẹ nhàng, là công phu đã tiến bộ. Lúc trẻ nếu không huân tu như thế, về già sẽ rất khó dụng công. Cho nên gặp khó chớ nản, có chí ắt thành công.

Ngày nọ, cư sĩ đi bán giỏ tre, đang bước xuống cầu bị trợt, Linh Chiếu thấy cũng té theo. Cư sĩ hỏi:

- Con làm gì vậy?

Linh Chiếu đáp:

- Thấy cha té, con nâng phụ.

Thấy cha té cô cũng té theo. Cha làm việc gì, con tiếp nối việc đó là con có hiếu. Ở đây không phải vấn đề té mà là tỏ bày tánh biết. Té thì biết đau. Cha biết thế nào, con cũng biết thế ấy, không hai không khác. Đó chính là thừa kế tổ phụ, nâng đỡ gia phong. Một nhà Bàng Công không bao giờ nói chuyện tạp, làm chuyện tạp. Mỗi mỗi đều hiển thị diệu dụng nan tư nghì của bản tâm.

Cư sĩ sắp đến lúc lâm chung, bảo với Linh Chiếu rằng:

- Con coi mặt trời sớm trễ, đúng ngọ báo cho cha biết.

Linh Chiếu ra cửa, vội bảo:

- Mặt trời đã đúng ngọ mà có nhật thực, cha ra xem thử.

- Có như vậy sao?

- Có mà.

Cư sĩ rời khỏi chiếu, đến bên cửa sổ. Linh Chiếu bèn lên giường, lẹ làng ngồi kiết-già thị tịch. Cư sĩ trở vào thấy cô đã tịch, bèn nói: “Con gái ta lanh lợi quá!”.

Sau khi cô Linh Chiếu viên tịch, Bàng Uẩn bèn chậm lại bảy ngày sau. Châu mục Vu Công đến thăm bệnh. Ông bảo:

Chỉ mong các cái có đều không, dè dặt các cái không đều thật, khéo ở thế gian đều như bóng vang.

Nói xong, ông nằm gác đầu trên gối Vu Công mà thị tịch. Tin ông tịch đưa về nhà cho bà hay. Bà báo cho người con trai hay. Con trai nghe xong giây lâu cũng đứng tịch.

Lo thiêu con xong, bà từ biệt thân thuộc rồi đi biệt tích.

Ảnh: Đăng Huy

Xem giai thoại sống chết như chơi của gia đình Bàng Uẩn mà nể nang kính trọng. Đây là biểu hiện sau cùng của những người sanh tử tự tại. Trước khi mất, Bàng Công để lại câu nói “Chỉ mong các cái có đều không, dè dặt các cái không đều thật”, nghĩa là những gì có hình có tướng trên thế gian đều không thật, còn cái không hình không tướng luôn hiện hữu bên chúng ta, cái đó mới thật. Chỉ mong mọi người nhận ra như thế. Lời này là món quà vô giá gởi lại cho khách hữu duyên mến Phật.

Đặc biệt cách viên tịch của cô Linh Chiếu cho thấy thần dụng phi thường của người làm chủ năm uẩn. Cô còn đủ thời gian đùa với cha, giành lấy vị trí về đích đúng ngọ của ông già, làm một cuộc du hí đi vào lịch sử Thiền tông về những con người không tên tuổi, nhưng sống mãi với giây phút vĩnh tuyệt sau cùng. Thật diệu kỳ!

Thống khoái hơn nữa là người mẹ sanh ra cô con gái ấy. Không bông đùa, không tranh giành, không hơn thua với ai, bình tĩnh lo tang sự cho từng người, ngắm nhìn từng người đến đi trong cuộc đời, như có như không, vui vẻ hạnh ngộ, vui vẻ chia tay. Tất cả chỉ như sợi nắng vàng lung linh rồi vụt tan biến trong hư không. Thong dong một cõi đi về. Rất đỗi bình thường mà cũng rất đỗi phi thường.

Biết đến bao giờ mới tới lượt mình, được chút phần của người con gái và bà già năm xưa?