Vị trí hạt nhân trong không gian mới

Cấu trúc vùng chức năng

Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh xác định không gian phát triển được phân bổ theo 3 phân vùng, 4 hành lang phát triển dọc các trục giao thông chiến lược cùng 6 cụm trung tâm động lực. Cấu trúc 3 phân vùng chức năng gồm: Vùng phát triển công nghiệp - đô thị trung tâm (Từ Sơn, Tiên Du, Kinh Bắc, Yên Phong, Quế Võ, Bắc Giang, Hiệp Hòa...) đóng vai trò động lực chủ yếu về giáo dục - đào tạo, công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn và dịch vụ.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn (thứ hai từ trái sang) cùng đoàn công tác khảo sát quy hoạch tại Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.

Vùng phát triển thương mại, dịch vụ, logistics phía Nam (khu vực Nam sông Đuống - Gia Thuận) với hạt nhân là Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và khu thương mại tự do; hướng tới mô hình đô thị hàng không, đổi mới sáng tạo, hình thành trung tâm logistics và dịch vụ quốc tế.

Vùng phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp phía Đông (Lục Ngạn, Sơn Động, Tây Yên Tử...) tập trung phát triển nông nghiệp hàng hóa, lâm nghiệp, du lịch sinh thái, tín ngưỡng và bảo tồn thiên nhiên, tạo cân bằng sinh thái cho toàn tỉnh.

Để 3 phân vùng vận hành như một chỉnh thể, hệ thống giao thông kết nối liên vùng đóng vai trò như mạch máu. Bốn hành lang phát triển chủ đạo là hành lang Bắc - Nam (qua quốc lộ 1, đường sắt) kết nối Lạng Sơn - Bắc Ninh - Hà Nội; hành lang Đông - Tây kết nối Sóc Sơn - Yên Phong - Tiên Du - Kinh Bắc - Quế Võ - Chí Linh qua quốc lộ 18 và Vành đai 4; hành lang phía Nam sông Đuống kết nối Đông Anh - Gia Thuận - Hải Dương - Hạ Long thông qua tuyến đường nối sân bay Gia Bình kéo dài và đường sắt tốc độ cao; Vành đai công nghiệp - đô thị liên kết vùng đô thị Hà Nội.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn, Bắc Ninh cần làm rõ lợi thế cạnh tranh và mối liên kết với các cực tăng trưởng trong vùng. Từ đó xác định rõ vai trò, tính chất và chức năng của đô thị Bắc Ninh trong hệ thống đô thị vùng và mạng lưới kinh tế quốc gia. Đô thị trung tâm phải giữ vai trò dẫn dắt, đô thị sân bay trở thành động lực mới, còn công nghiệp tiếp tục phát triển theo hướng công nghệ cao và xanh hơn.

Trong cấu trúc các vùng chức năng, vùng phát triển thương mại, dịch vụ, logistics và Cảng hàng không quốc tế Gia Bình giữ vị trí hạt nhân chiến lược của vùng phát triển phía Nam sông Đuống. Việc quy hoạch sân bay Gia Bình kết hợp với khu thương mại tự do mở ra tiền đề hình thành vùng đô thị hàng không hiện đại, thông minh và xanh.

Ở tầm rộng hơn, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình không chỉ là một công trình hạ tầng giao thông mà còn giữ vai trò hạt nhân trong định hướng phát triển đô thị hàng không, tạo thêm động lực mở rộng không gian phát triển của Bắc Ninh. Khi được kết nối với khu thương mại tự do, hệ thống logistics đa phương thức và các hành lang giao thông liên vùng, sân bay sẽ tăng cường kết nối Bắc Ninh với các trung tâm kinh tế lớn, đồng thời tạo điều kiện phát triển thương mại, dịch vụ, logistics và công nghiệp công nghệ cao.

Nhấn mạnh về các dư địa phát triển mới gắn với đô thị hàng không, bà Trần Thu Hằng, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch - Kiến trúc (Bộ Xây dựng) nhận định: "Cảng hàng không quốc tế Gia Bình mang lại lợi thế lớn để Bắc Ninh mở rộng các động lực phát triển mới như phát triển đô thị theo mô hình TOD, logistics thông minh, ứng dụng thiết bị bay không người lái và phát triển kinh tế tầm thấp. Đây là những hướng đi giúp gia tăng hiệu quả sử dụng đất, mở rộng không gian phát triển và tạo ra các ngành kinh tế mới có giá trị gia tăng cao. Việc kết nối đồng bộ giữa cảng hàng không, đường sắt, các tuyến vành đai và khu thương mại tự do sẽ giúp Bắc Ninh phát huy tối đa vai trò cực tăng trưởng của Vùng Thủ đô".

Bài toán phát triển hài hòa

Điểm đột phá của Quy hoạch chung đô thị Bắc Ninh là giải quyết bài toán phát triển hài hòa giữa khu vực đô thị, công nghiệp với nông thôn, miền núi và không gian di sản. Mạng lưới đô thị - công nghiệp gồm: Phía Tây Nam (Từ Sơn, Tiên Du) được định hướng đẩy mạnh kết nối với Hà Nội để phát triển dịch vụ đô thị chất lượng cao. Phía Tây và Tây Bắc (Yên Phong, Hiệp Hòa...) phát triển thành cửa ngõ kết nối với Hà Nội, Thái Nguyên, ưu tiên công nghiệp sạch và logistics. Vùng nông thôn, miền núi bao gồm khu vực phía Bắc và phía Đông (Lục Ngạn, Sơn Động...) được định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa, lâm nghiệp, du lịch sinh thái, giúp nâng cao đời sống người dân và duy trì sự cân bằng môi trường.

Đô thị Bắc Giang được định hình là đô thị hạt nhân, giữ vai trò trung tâm hành chính, kinh tế, dịch vụ hiện đại. Ảnh: Quốc Trường.

Vấn đề gắn kết không gian di sản luôn được Bắc Ninh khẳng định qua chủ trương “Phát triển kinh tế không tách rời bảo tồn văn hóa”. Trong quá trình phát triển, mạng lưới đô thị được thiết kế khai thác cảnh quan ven sông Cầu, sông Thương, dãy núi Nham Biền. Các giá trị di sản văn hóa Kinh Bắc như: Quan họ, chùa Vĩnh Nghiêm, lăng Kinh Dương Vương, chùa Dâu, chùa Bút Tháp, đền Đô, thành cổ Bắc Ninh... được bảo vệ bằng các hành lang đệm và kiểm soát chặt chẽ theo quy định của Luật Di sản văn hóa.

Nói về bài toán phát triển công nghiệp gắn với môi trường sinh thái và di sản, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Văn Thịnh chia sẻ: "Là trung tâm công nghiệp lớn với hệ sinh thái bán dẫn đang hình thành, thách thức lớn nhất của Bắc Ninh là vừa phát triển công nghiệp vừa xây dựng không gian sống sinh thái và bảo tồn giá trị di sản. Định hướng xuyên suốt của tỉnh là xác lập và bảo vệ các hành lang xanh, hệ thống cây xanh, mặt nước ngay sau khi quy hoạch được phê duyệt. Bắc Ninh xác định giữ gìn các mảng xanh và sinh thái phải đi trước một bước, từ đó mới xác định không gian phát triển đô thị và công nghiệp. Môi trường sinh thái ổn định cũng là điều kiện cốt lõi để thu hút các ngành công nghiệp công nghệ cao như bán dẫn".

Với một cấu trúc không gian đa cực, hạ tầng giao thông kết nối liên vùng hiện đại, động lực từ Cảng hàng không quốc tế Gia Bình cùng sự gắn kết chặt chẽ giữa công nghiệp, đô thị, nông thôn và di sản, Bắc Ninh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố xanh, thông minh, hiện đại, giàu bản sắc và phát triển bền vững.