Chông chênh

Tranh minh họa: Lý Long

Thanh Long là ngôi làng ven sông Ất, nổi tiếng nghề thu mua sắt vụn, đồng nát. Ngoài thành phố, người ta coi chai lọ, sắt gỉ, giấy vụn là rác, nhưng dân làng lại thấy ở đó là… rất nhiều tiền. Người nọ kéo người kia đi làm ăn. Kẻ gánh hàng rong, người mở kho bãi, người làm môi giới, cứ thế mà tiền đổ về ào ào. Những bàn tay quanh năm vục xuống bùn đất nay được cầm những xấp tiền mới coóng.

Nhưng tiền đã nhấc bổng dân làng ra khỏi cánh đồng nghèo xác xơ để ném vào một cuộc sống khác. Họ ra thành phố trong hăm hở và mơ ước giàu sang. Người đi trước kéo người đi sau. Đến khi ngoảnh đi ngoảnh lại, làng Thanh Long bỗng rỗng hoác. Lúc ông Trí nghỉ hưu thì các con cũng bỏ làng đi hết. Đứa nào cũng gửi lại một hoặc hai đứa con cho ông bà chăm nom. Hai ông bà già trở thành “giám đốc” bất đắc dĩ của một lũ trẻ nghịch như giặc. Căn nhà cấp bốn của ông bà nằm lọt thỏm giữa mấy ngôi nhà ba tầng của các con ông, mới xây, sơn màu loang loáng, cửa gỗ bóng lộn, nhưng quanh năm đóng im ỉm.

Khi còn nhỏ chúng còn ngoan ngoãn, dễ bảo. Lớn lên một chút là chem chẻm cãi lại. Hết chơi điện tử, chúng lại kéo nhau đi đá bóng, trèo cây. Có đứa còn tè bậy vào miếu Đọp. Ông Trí chỉ dám quát chứ không nỡ đánh các cháu còn, bà Trí nhiều lúc giơ tay lên rồi lại hạ xuống. Ông bà lo ngại con cái ở xa biết được, lại trách móc. Bởi thế, các cháu cứ nhơn nhơn trước ông bà. Không khí trong nhà lúc nào cũng ồn ào. Đứa cấu đứa véo. Đứa khóc đứa gào. Tối đến, ông bà phải vật lộn mãi mới bắt được “lũ giặc” đi ngủ.

Có hôm ông Trí gọi điện cho các con ở xa: “Các anh chị gọi về mắng chúng nó giúp tôi với. Chúng nó nghịch quá!”. Đầu dây bên kia chỉ vang lên tiếng cười xòa: “Trẻ con mà bố. Nghịch thì ông bà mới vui được. Thôi được, con đùa tí thôi. Để hôm về, con bảo”.

Nói rồi đâu lại vào đấy. Một lần thằng Đức, con cả của ông bà từ thành phố về. Người nó sặc mùi sắt thép, dầu mỡ và vẻ kệch cỡm học được nơi phố xá. Vừa thấy ngồi xuống, ông Trí đã than:

- Bốn đứa con mà chẳng được nhờ. Nay các anh chị đi hết, chỉ còn hai thân già với lũ trẻ và mấy ngôi nhà bỏ hoang.

Ông cố tình nhấn mạnh mấy chữ “nhà bỏ hoang”. Đức uể oải:

- Bố lại thế rồi. Ngày xưa bố chẳng ao ước nhà cao cửa rộng, con cái không phải đói sao? Giờ có tiền rồi thì lại than.

Tiếng thở dài thườn thượt vang lên. Ông Trí cũng thấy lòng bấn loạn. Đức nhìn bố, vanh vách kể những lần gửi tiền về. Nào tháng trước mười triệu, tháng sau hai chục triệu. Gã cho rằng có tiền là đã làm tròn đạo hiếu.

- Chúng con gửi tiền để ông bà tiêu thoải mái cho sướng. Ông bà không hưởng, đem cho vay, thế còn muốn gì nữa?

Ông Trí nói, giọng ầng ậc nước:

- Tiền của anh bố vẫn cất trong phuy thóc. Có tiêu gì mấy đâu ngoài tiền học cho bọn trẻ.

Đức bỏ về nhà ở phía đông khu đất. Gã mở tủ, lôi chai rượu ngoại ra tu ực mấy ngụm rồi nằm vật xuống sofa ngáy khò khò.

Bà Trí nhìn theo bóng chồng thất thểu vì trái quan điểm với con trai, thở dài:

- Nó về thì ông nhịn đi. Nói mà chẳng thay đổi được gì thì đừng nói nữa!

Ông Trí ngồi châm thuốc lào, nhớ lại quãng thời gian dân làng bắt đầu tha hương. Sau trận lụt đầu những năm hai nghìn, mùa màng mất sạch, người trẻ ùn ùn kéo nhau đi kiếm sống, kể cả ra nước ngoài làm công nhân. Song cũng từ đó, làng bắt đầu đổi khác, kéo theo biết bao tệ nạn. Gia đình nào có chồng đi xa thì vợ ở nhà sinh hư, nếu là vợ xuất khẩu lao động thì chồng ăn chơi trác táng. Còn người già, chậm chạp, mắt mờ bị bỏ lại quanh những ngôi nhà rộng mà ớn lạnh. Ông Trí thường ngồi với ông Thống, nguyên hiệu trưởng trường tiểu học xã. Hai ông già đồng cảnh trông cháu giữ nhà cho các con làm ăn xa. Các con làm việc ở nước ngoài nên vợ chồng ông Thống trông nom tám đứa cháu nội ngoại. Chúng mua cho ông đủ quần áo hàng hiệu, giày da, cà vạt, nhưng cả ngày ông chỉ quay cuồng cơm nước, giặt giũ, đón đưa lũ trẻ, đâu có thời gian chưng diện.

Nâng chén trà thơm, ông Thống chép miệng:

- Có lúc, tôi nghĩ lẩn thẩn, rằng có khi nghèo như ngày xưa lại vui. Người ốm ho một tiếng là cả xóm biết, liền đến thăm hỏi nhau, vui vầy biết mấy. Đến bát nước chè xanh, mớ rau, quả chứng anh em, con cháu cũng chia sẻ. Nay nhà cao cổng kín, khóa im ỉm, tình cảm trở nên nguội lạnh. Ông Trí nghe mà buồn rười rượi.

***

Một ngày, không hiểu hiểu vì lý do gì, các con ông Trí lần lượt đón hết con cái ra thành phố. Chúng bảo giờ thuê ô-sin tiện hơn, không muốn làm khổ ông bà nữa. Nhà chỉ còn bé Vuông, con gái thằng Lễ. Cả khu nhà vì thế trở nên yên tĩnh quá, ông bà lại thấy hẫng hụt. Hằng ngày ông Trí quét sân, lau bụi cho những căn nhà bỏ không, lại mua thêm cây cảnh về chăm, trồng hoa quỳnh. Có lúc ông ngồi nói chuyện với mấy cái cây như người lẩn thẩn. Bà Trí xót xa nhủ: “Ông lẩn thẩn thật rồi”.

Trong làng, có lẽ sôi động nhất là đám thợ xây khi những ngôi nhà mới vẫn tiếp tục mọc lên. Người ta xây nhà như để khoe giàu, thể hiện đẳng cấp. Hôm ấy, Đức mang một cọc tiền lớn về đặt trước mặt bố, đòi phá nhà cũ đi xây lại kiểu Pháp, to hơn. Ông Trí giật mình:

- Nhà ấy to rồi còn bỏ không. Xây nữa để làm gì?

Đức cười khó hiểu:

- Giờ làng nước nói chuyện với nhau bằng tiền và nhà cửa. Không xây to, sang trọng thì bị coi thường.

Chẳng hiểu cơn bão này còn kéo dài đến bao giờ. Ông Trí khuyên mãi không được thì quát con. Nhưng Đức bỏ ngoài tai. Đất đai ông đã sang tên cho con cái từ lâu, giờ ông chẳng thể quyết định được nữa. Ít ngày sau, căn nhà ba tầng của Đức bị đập bỏ. Xe tải chở phế thải chạy rầm rập. Đám kỹ sư gì đó về đo đạc, thiết kế biệt thự kiểu Pháp. Biết Đức xây mới, những gã đàn ông khác cũng ngứa ngáy khó chịu. Lộ, Bình, Khả… là những tay chịu chơi, thi nhau xây lớn hơn, sang hơn. Cả làng thành đại công trường, cây cối bị chặt bỏ, bụi bay mù mịt. Một hôm thằng Lộ đi ngang công trình nhà Đức, thách thức rằng, ngôi nhà của Đức còn bé so với công trình của gã. Nói xong gã cười khẩy bỏ đi. Ít lâu sau, Vũ Bình cũng nghênh ngang khoe đẳng cấp nhất làng phải là họ Vũ, với những công trình hành tráng.

Ông Trí nhịn không được:

- Các anh giàu thì đáng mừng, nhưng đừng quá phí phạm, đua đòi, quên hết lễ nghĩa, tình làng nghĩa xóm.

Ngày xưa ông với bố Bình thân nhau lắm, nhưng giờ tránh mặt vì con cái ganh đua. Căn biệt thự của Đức đổ trần tầng một thì các anh em họp bàn vẽ lại bản thiết kế tầng trên, nâng thêm tầng, bất chấp sự can ngăn củ người khác, làm cổng lớn hơn để không thua nhà Vũ Bình. Điều đó làm ông Trí hoang mang, lo lắng. Các con ganh đua đến bao giờ? Làm sao để con cái dừng lại, không bị cuốn vào vòng hơn thua trong guồng quay của những gã trọc phú. Nhưng các con ông không muốn bị các dòng họ khác coi thường. Bao năm làm ăn, sự ganh đua đã ăn sâu vào máu Đức và anh em gã. Ngày trẻ, gã từng yêu cô Lụa nhưng bị Vũ Bình giành mất, rồi lại bị Lộ cướp mất cô Yến. Cái nghèo khiến gã luôn chịu thua thiệt và thấy mình thấp kém. Nay có tiền, gã càng muốn chứng tỏ “trên phân” những kẻ từng bắt nạt mình.

Nghe tin Đức định xây thêm tầng, Lộ và Bình lập tức đổi thiết kế, nội thất được “dát” những vật liệu đắt tiền. Họ lại mua cổ thụ hàng trăm triệu đem về trồng trong khuôn viên, điều ấy càng khiến cả làng cuốn vào cuộc đua điên rồ, không có điểm dừng. Đức cay cú bàn với em trai đập tiếp căn nhà khác để lấy chỗ trồng cổ thụ. Khi không đủ tiền, mấy anh em tính chuyện cắm sổ đỏ vay ngân hàng. Tin ấy làm ông Trí lạnh người. Nhưng các con ông đã quyết. Đức vay được ba tỷ, đặt cọc mua hai cây cổ thụ cực lớn và hả hê nghĩ phen này sẽ khiến cả làng phải bỏng mắt. Nhưng đúng lúc ấy tai họa xảy ra: Nhà Vũ Bình bất ngờ đổ sập. Do ham nâng thêm tầng, móng yếu, thợ ăn bớt vật liệu, căn biệt thự… sụp xuống. Chiếc ô tô dưới tầng hầm bị nghiền nát. Người làng kéo đến xem đông nghịt, ai cũng bàng hoàng vì tai họa. Thật may không có thiệt hại về người.

Đức vừa ghé qua giả vờ hỏi han người làng gặp họa thì nhận được tin dữ khác: hai xe chở cổ thụ của gã bị công an giữ vì là cây bứng trộm, không giấy tờ hợp lệ. Tên buôn cây đã ôm tiền bỏ trốn. Điều ấy làm Đức chết lặng. Gã bấm điện thoại. Không liên hệ được gã buôn cây. Phải làm sao bây giờ? Phải làm sao? Giờ đây, công trình phá dỡ nhà của em trai Đức phải bỏ dở, những căn nhà đang xây trong làng cũng lần lượt dừng lại vì bài học về ngôi nhà bị sập.

***

Người làm ăn xa tiếp tục tha hương. Ông bà Trí lại sống im lìm với với mấy căn nhà lạnh ngắt và một công trình phá dở nham nhở. Biệt thự của Đức vẫn lừng lững một góc làng. Hằng ngày ông Trí lại lặng lẽ quét sân, đi hết căn nhà này sang căn nhà khác như một người giữ đền cô độc. Buồn quá ông lại ra đường, song giờ đường làng cũng vắng khủng khiếp. Một chiều, ông gặp ông Định, bố Vũ Bình. Hai ông già đứng nhìn nhau rất lâu, ngường ngượng, và chỉ thấy mắt mình cay xè.

Nhiều đêm ông Trí nằm nhọc lòng ngẫm ngợi. Cả đời dạy học, làm công an viên, giữ gìn nề nếp làng xóm, ông từng tin rằng chỉ cần con cái đủ ăn đủ mặc là hạnh phúc. Nhưng bây giờ tiền bạc nhiều, nhà cửa to lớn, mà người với người ngày càng xa nhau. Có lần ông bị đau dạ dày phải đi viện. Bà Trí luống cuống gọi điện cho các con. Nhưng đứa thì bận họp, đứa đang trên đường giao hàng, đứa bảo cuối tuần mới về được. Cuối cùng chính ông hàng xóm chở ông Trí đi viện. Nằm truyền nước, ông Trí nhìn sang giường bệnh bên cạnh thấy ông già khác cũng chỉ có người vợ già chăm nom, nói trong chua xót: “Người già ngày càng cô độc”.

Rồi ông Trí được trở về nhà để tiện chăm sóc. Đức hấm hứ gọi điện hỏi han tình hình, nhưng ông Trí cười nhạt: “Bố chưa chết đói”, rồi cúp máy. Buổi sáng ấy, sương heo hắt, phủ trắng cả làng cả những ngôi nhà và khoảnh sân. Ông Trí lấy chổi quét lá mà mấy ngày vì buồn, ông chưa dọn, lòng bỗng dâng lên nỗi nhớ tiếng trẻ con chạy rầm rập trước đây, nhớ tiếng gọi nhau í ới ngoài đồng, nhớ mùi rơm mới, nhớ những đêm cả làng xem văn nghệ ở sân kho hợp tác xã…

Chợt có tiếng ông Thống gọi. Ông Thống mời ông Trí sang thưởng trà, đánh cờ. Phải sang chứ! Thôi thì, dù ở hoàn cảnh nào cũng phải tìm kiếm niềm vui cho mình.