Nút thắt

Thỏa thuận Mỹ và lực lượng Taliban ký hồi cuối tháng 2 đã tạo nền tảng để khởi động cuộc đối thoại nội bộ Afghanistan hướng tới hòa bình cho quốc gia Nam Á. Thế nhưng, khi bản thỏa thuận còn chưa ráo mực, bạo lực đã trở lại, lập tức phủ bóng lên triển vọng hòa đàm giữa chính quyền Kabul và Taliban. Nút thắt mâu thuẫn cần tháo gỡ liên quan vấn đề trả tự do cho người bị bắt giữ.

Theo bản thỏa thuận mà các đại diện Mỹ và lực lượng Taliban ký hôm 29-2, tại Doha (Qatar), các vòng đàm phán giữa các bên tại Afghanistan sẽ bắt đầu từ ngày 10-3 tới. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau lễ ký thỏa thuận, từ đêm 2-3, bạo lực lại bùng lên ở đất nước Nam Á, khi Taliban thực hiện một loạt vụ tiến công nhằm vào lực lượng chính phủ và doanh trại quân đội tại 13 trong tổng số 34 tỉnh của Afghanistan, khiến ít nhất bảy binh sĩ chết.

Các vụ bạo lực xảy ra chỉ ít giờ sau thời điểm hết hiệu lực của lệnh ngừng bắn tạm thời (bắt đầu từ hôm 22-2), vốn là một trong những điều kiện dẫn tới bản thỏa thuận Mỹ ký với Taliban vừa qua. Việc phiến quân khởi động lại chiến dịch tiến công các mục tiêu của chính phủ đã dập tắt hy vọng mới nhen nhóm về khôi phục cuộc sống hòa bình cho người dân Afghanistan sau 18 năm xung đột. Tuy nhiên, theo giới quan sát, thực tế nêu trên không phải điều quá bất ngờ, khi vòng luẩn quẩn giữa bạo lực và ngừng bắn lặp lại nhiều lần tại quốc gia Nam Á.

Đối thoại nội bộ Afghanistan, nhất là đàm phán hòa bình giữa chính phủ với phiến quân, luôn được xem là bước đi cốt yếu đem lại hòa bình cho đất nước. Tuy nhiên, lâu nay Taliban vẫn từ chối đối thoại trực tiếp với chính quyền Kabul, một khi lực lượng nước ngoài chưa rời khỏi Afghanistan. Thỏa thuận Mỹ - Taliban vừa ký là bước đệm quan trọng để Mỹ dần rút lực lượng khỏi Afghanistan, qua đó đáp ứng đòi hỏi của Taliban, tạo cơ sở cho cuộc đối thoại quốc gia được khởi động, tiến tới hòa đàm giữa Kabul và Taliban. Thỏa thuận nêu rõ, các lực lượng nước ngoài sẽ rút khỏi Afghanistan trong vòng 14 tháng, đổi lại Taliban ngừng bắn, bảo đảm an ninh quốc gia và cam kết sẽ đàm phán với chính phủ.

Thỏa thuận cũng bao gồm điều khoản về tù nhân, theo đó Taliban phải trả tự do cho 1.000 người mà lực lượng này bắt giữ, còn chính quyền Kabul cam kết phóng thích 5.000 phiến quân. Tuy nhiên, mấu chốt bất đồng ở chỗ, Taliban coi điều khoản trên là “điều kiện tiên quyết” để khởi động hòa đàm, thì Tổng thống Afghanistan A.Ghani lại từ chối thực hiện trao đổi tù nhân khi các vòng đàm phán còn chưa bắt đầu. Nút thắt mâu thuẫn này báo hiệu chặng đường đàm phán phía trước vô cùng gian nan, đối thoại nếu được khởi động cũng có thể đổ vỡ bất kỳ lúc nào.

Thực tế bạo lực những ngày qua phù hợp những dự đoán nêu trên. Đặc biệt, trước thềm cơ hội khởi động đối thoại, các bên có thể tận dụng mọi tình huống để có thể giành lợi thế trước đối phương. Giới chuyên gia nhận định, không quá ngạc nhiên khi Tổng thống Ghani còn “ngần ngại” về việc trả tự do cho các tay súng Taliban, bởi đây là một trong những “con bài” Kabul đang nắm để có thể “mặc cả” trong đàm phán. Còn Taliban lại muốn duy trì căng thẳng trên thực địa, lấy đó làm bàn đạp giành thắng lợi trên bàn đàm phán, tương tự những gì Taliban đã làm trong quá trình đàm phán với Mỹ vừa qua. Taliban tin rằng chiến trường căng thẳng sẽ giúp bảo đảm một thắng lợi trên bàn đàm phán. Thế nên, không khó hiểu khi Taliban vẫn gia tăng bạo lực ngay trước thềm đối thoại với chính phủ, dù đã ký thỏa thuận với Mỹ.

Tuy nhiên, ngày 3-3, Tổng thống Mỹ D.Trump cho biết đã có cuộc điện đàm kéo dài 35 phút với một thủ lĩnh chính trị của Taliban, ngay sau khi bạo lực bùng phát trở lại tại Afghanistan. Lãnh đạo Mỹ xác nhận Taliban vẫn khẳng định “muốn chấm dứt bạo lực”. Đại diện Taliban tại Qatar cũng thông báo trên Twitter rằng, lực lượng này sẵn sàng gặp giới chức Kabul, song chỉ bàn riêng chuyện thả tù nhân.

Những thông tin tích cực nêu trên phần nào xoa dịu lo lắng, song điều dư luận mong đợi vẫn là hành động của các bên. Thực tế, một cuộc đối thoại quốc gia, tiến tới hòa bình cho Afghanistan chỉ được khởi động khi Mỹ biến cam kết rút quân thành lộ trình cụ thể, các bên ở Afghanistan thúc đẩy gây dựng lòng tin, để sớm tìm ra cách gỡ nút thắt bất đồng.