Gìn giữ văn hóa, mở hướng sinh kế

Cồng chiêng luôn được đồng bào M'nông ở bon Ol Bu Tung - Bu Đách luyện tập, biểu diễn trong những dịp lễ, tết để tiếng chiêng được nối dài

Giữ nghề, giữ nét riêng

Ở bon Ol Bu Tung - Bu Đách, văn hóa M’nông không chỉ hiện diện trong những dịp lễ hội mà được gìn giữ từ mỗi gia đình. Những lời ru bằng tiếng M’nông, các làn điệu dân ca, tiếng cồng chiêng hay những điệu múa truyền thống vẫn được người lớn tuổi truyền dạy cho con cháu. Bà Thị Khơi cho biết: “Ngày trước tôi ru con, nay lại ru cháu. Qua những lời ru, tôi mong con cháu hiểu những câu chuyện của cha ông, biết yêu thương gia đình và giữ nếp văn hóa của dân tộc”.

Là người trẻ, em Thị Sương thường cùng bà tập đánh chiêng vào những ngày nghỉ hè. Với em, tiếng chiêng không chỉ là âm thanh quen thuộc trong những dịp lễ hội mà còn gắn với những câu chuyện, ký ức của gia đình. “Bà chỉ cho em từng nhịp chiêng, đánh sai thì bà sửa. Em thấy vui vì được học và mong sau này vẫn giữ được tiếng chiêng của ông bà để lại”, Thị Sương chia sẻ.

Đan lát là nghề truyền thống được đồng bào M'nông ở bon bon Ol Bu Tung - Bu Đách duy trì để vừa giữ nghề cha ông vừa có thêm thu nhập

Không chỉ tiếp nhận bằng việc học hát, học múa hay đánh chiêng, nhiều thanh, thiếu niên trong bon còn tham gia duy trì các nghề thủ công. Đây là cách để văn hóa tiếp tục hiện diện trong sinh hoạt và có thêm cơ hội gắn với cuộc sống hôm nay.

Thổ cẩm, đan lát thành sản phẩm

Nghề đan lát từ lâu đã gắn với đời sống của người M’nông. Từ mây, tre, người dân tạo nên những chiếc gùi, nia, rổ, rá, giỏ... phục vụ sinh hoạt. Mỗi sản phẩm không chỉ đáp ứng nhu cầu sử dụng mà còn chứa đựng kinh nghiệm và kỹ thuật được truyền qua nhiều thế hệ. Ông Điểu Chương học đan từ cha mẹ khi khoảng 19 - 20 tuổi. Đến nay, ông vừa làm sản phẩm để bán, vừa chỉ lại cho con cháu. “Tôi tiếp tục nghề đan lát với mong muốn nghề của cha ông được lưu giữ cũng như làm ra những sản phẩm vừa có thể sử dụng trong gia đình vừa tạo thêm thu nhập khi có khách đặt hàng”, ông Điểu Chương chia sẻ.

Nhiều người trẻ ở bon Ol Bu Tung - Bu Đách đã dệt nên các sản phẩm truyền thống để phục vụ bản thân và bán cho khách hàng

Cùng với đan lát, nghề dệt thổ cẩm đang có thêm hướng phát triển. Những tấm vải, bộ trang phục và sản phẩm thổ cẩm chứa đựng hoa văn, màu sắc và kỹ thuật được phụ nữ M’nông gìn giữ qua nhiều thế hệ. Bà Thị Khơl là một trong những người gắn bó với nghề dệt. Từ sự truyền dạy của mẹ, bà biết làm váy, áo và các sản phẩm thổ cẩm. Sản phẩm vừa phục vụ gia đình, vừa có thể bán. Qua các lễ hội, hội thi, sản phẩm được nhiều người biết đến hơn, mở thêm cơ hội tiêu thụ.

Với người trẻ, nghề dệt không chỉ để làm trang phục truyền thống. Em Thị Quốc biết dệt từ khi còn nhỏ, sau đó làm sản phẩm bán để lấy tiền đóng học phí. Đến khi lập gia đình, em vẫn tranh thủ thời gian rảnh để dệt, vừa phục vụ gia đình vừa bán sản phẩm. Điểm mới là một số người làm nghề đã chủ động thay đổi kiểu dáng để sản phẩm phù hợp hơn với nhu cầu sử dụng hiện nay. Chị Thị Năm cho biết, sau khi dệt vải, chị may váy áo theo kiểu hiện đại, thay đổi kiểu dáng, lựa chọn hoa văn theo sở thích của khách hàng. Chị cũng học thêm hoa văn từ những người lớn tuổi để làm phong phú sản phẩm và quảng bá rộng hơn. Từ một nghề truyền thống phục vụ nhu cầu trong gia đình, thổ cẩm và đan lát đang từng bước trở thành sản phẩm có thể trao đổi, mua bán. Khi nghề đem lại thu nhập, người dân có thêm động lực duy trì; người trẻ cũng có thêm lý do để học nghề của mẹ, của bà.

Ngày càng có nhiều người trẻ ở bon Ol Bu Tung - Bu Đách tìm hiểu và học dệt thổ cẩm

Theo ông Phan Văn Tấn - Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Quảng Tín, địa phương luôn quan tâm giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc, đồng thời khuyến khích người dân khai thác những giá trị văn hóa truyền thống để phát triển kinh tế. Đối với đồng bào M’nông, xã chú trọng duy trì nghề dệt thổ cẩm, đan lát, khuyến khích sáng tạo mẫu mã, nâng cao giá trị sản phẩm và từng bước kết nối với thị trường. Qua đó, văn hóa không chỉ được bảo tồn trong cộng đồng mà còn mở ra hướng sinh kế, tạo thêm việc làm, thu nhập. Đây cũng là giải pháp để thu hút thế hệ trẻ tiếp nối nghề truyền thống.