Được phiếu bầu trước, trả giá sau

Ngày 3-11 tới là bầu cử giữa nhiệm kỳ, trong khi giá nhiên liệu đang gây sức ép lên đúng những nhóm cử tri mà đảng Cộng hòa cần là nông dân, doanh nghiệp vận tải và các ngành phụ thuộc nhiều vào diesel.

Thế nên, điều mà Tổng thống Donald Trump nhắm tới trước hết là kéo giá diesel xuống trước ngày bỏ phiếu. Logic này không khó hiểu: Giữ diesel ở lại thị trường nội địa sẽ làm tăng nguồn cung trong nước, qua đó có thể hạ giá trong ngắn hạn, tạo ra một hình ảnh chính trị rất trực diện, rằng “vì quyết định của tôi” giá diesel giảm. Vì thế, giá diesel không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn có tác động trực tiếp đến cuộc tranh cử.

Với cử tri, thước đo dễ nhìn thấy nhất là mức giá họ phải trả hôm nay, chứ chưa phải hiệu quả dài hạn của một chính sách. Điều đó cũng giải thích vì sao chính quyền của Tổng thống Donald Trump phải để ngỏ nhiều mức độ can thiệp khác nhau, từ hạn chế đến tạm dừng xuất khẩu.

Nhưng chính sách này cũng tiềm ẩn nguy cơ “gậy ông đập lưng ông”. Hoa Kỳ hiện là một trong những nước xuất khẩu diesel lớn nhất thế giới. Nếu một lượng lớn diesel bị dồn lại trong nước và kho chứa nhanh chóng đầy lên, các nhà máy lọc dầu có thể buộc phải giảm công suất. Đó chính là hiệu ứng ngược.

Bởi thế, biện pháp càng kéo dài, nguy cơ tác động tới nguồn cung xăng càng lớn. Điều này sẽ xuất hiện một nghịch lý chính trị: Diesel có ảnh hưởng đặc biệt lớn đến một số nhóm cử tri, trong khi xăng lại tác động tới gần như mọi gia đình Hoa Kỳ sử dụng ô tô. Một chính sách nhằm làm dịu sức ép đối với một nhóm cử tri có thể vô tình tạo thêm bất mãn ở một nhóm rộng hơn.

Nói cách khác, đây là cách dịch chuyển rủi ro theo thời gian. Lợi ích chính trị nằm ở phía trước, còn chi phí tiềm tàng bị đẩy về phía sau. Trước bầu cử, cử tri nhìn thấy giá nhiên liệu. Sau bầu cử, vấn đề có thể chuyển thành tồn kho, công suất lọc dầu và giá xăng.

Với châu Âu, tác động gần như đi theo chiều ngược lại. Trong bối cảnh nguồn cung đang căng thẳng, Hoa Kỳ đã trở thành một trong những nhà cung cấp diesel quan trọng của châu Âu. Do đó, nếu Hoa Kỳ hạn chế hoặc cấm xuất khẩu, tất nhiên sẽ không lập tức tạo ra tình trạng thiếu nguyên liệu diesel ở châu Âu, nhưng sẽ khiến cuộc cạnh tranh giành nguồn thay thế từ châu Á và các khu vực khác trở nên gay gắt hơn, trong lúc giá thị trường vốn đã ở mức rất cao.

Chính ở đây xuất hiện một nghịch lý trong cách hành xử của Hoa Kỳ. Một mặt, Washington kêu gọi châu Âu đưa lượng diesel dự trữ khẩn cấp ra thị trường. Mặt khác, chính Hoa Kỳ lại cân nhắc rút bớt nguồn diesel của mình khỏi thị trường thế giới.

Chính sách diesel của Tổng thống Donald Trump có thể là một canh bạc. Trước bầu cử giữa nhiệm kỳ, hạn chế xuất khẩu có thể tạo ra đúng hiệu ứng nhanh mà ông cần: Giá diesel giảm và một tín hiệu rõ ràng về khả năng chính quyền hành động. Nhưng thời gian càng kéo dài, các tác dụng phụ càng có khả năng xuất hiện ngay trên thị trường Hoa Kỳ: Tồn kho tăng, nhà máy lọc dầu phải giảm tải và giá xăng chịu sức ép đi lên.

Sau bầu cử, phép tính chính trị sẽ thay đổi. Áp lực phải tạo ra một mức giảm giá trước ngày bỏ phiếu không còn nguyên như trước. Khi đó, câu hỏi quan trọng hơn sẽ là liệu hạn chế xuất khẩu có thực sự tạo ra lợi ích bền vững cho người dân Hoa Kỳ; hay những chi phí phát sinh từ chính sách này cuối cùng mới trở thành vấn đề lớn hơn cho chính Hoa Kỳ nói chung và chính quyền Tổng thống Donald Trump nói riêng? Thách thức thực sự đối với ông Donald Trump không phải là có khóa được “vòi” xuất khẩu hay không mà là khóa đến mức nào để biện pháp nhằm cứu giá diesel không biến thành chính sách đẩy giá xăng đi lên và cuối cùng trở thành chính “gậy ông đập lưng ông”.