Áp lực tiến độ cao tốc: Đừng để 'tốc độ' làm mờ chất lượng và kỷ cương

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh kiểm tra dự án. Ảnh: N.LỘC

Cuộc đua nước rút trên những nhịp cầu, cung đường

Dưới ánh nắng gắt của những ngày đầu tháng 5/2026, trên khắp các công trường cao tốc từ Bắc chí Nam, không khí thi công đang được đẩy lên mức cao nhất. Theo kế hoạch, Dự án cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, tuyến đường huyết mạch đi qua hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng, đang phấn đấu thông xe kỹ thuật 62km vào ngày 19/5 tới. Đây là mục tiêu mang tính biểu tượng cao, đồng thời là cột mốc quan trọng để cơ bản hoàn thành giai đoạn 1 trong năm 2026, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực biên giới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, doanh nghiệp dự án đã huy động một lực lượng hùng hậu với 132 mũi thi công cầu, hầm và đường, quy tụ gần 900 máy móc và hơn 2.000 nhân sự. Tại Km26 thuộc xã Việt Hùng (tỉnh Lạng Sơn), công tác rải lớp base nền đường đang được triển khai đồng loạt với sự vận hành nhịp nhàng của hệ thống máy rải, máy lu. Anh Vũ Văn Luyến, công nhân vận hành máy rải thảm base, chia sẻ rằng kíp làm việc 12 người của anh đang tranh thủ từng giờ thời tiết khô ráo để gia tăng sản lượng trước khi mùa mưa chính thức bắt đầu. "Anh em đều xác định đây là giai đoạn nước rút, nên luôn động viên nhau bám máy, bám công trường".

Thực tế, dự án này đối mặt với thử thách cực lớn khi phải xuyên qua 2 hầm núi Đông Khê và Thất Khê, những hạng mục đòi hỏi kỹ thuật phức tạp. Tuy nhiên, nhờ sự nỗ lực tập trung và ứng dụng công nghệ hiện đại, các hạng mục trong và ngoài hầm đến nay đã cơ bản hoàn thiện. Ông Nguyễn Đức Tuấn, Phó Tổng Giám đốc doanh nghiệp dự án giai đoạn 1, nhấn mạnh rằng dù điều kiện thi công phức tạp nhưng quyết tâm của toàn đội ngũ là hoàn thành đúng kế hoạch để thỏa lòng mong đợi suốt nhiều năm của người dân địa phương.

Cách đó không xa, Dự án Hữu Nghị - Chi Lăng cũng đang chuyển mình mạnh mẽ giữa không gian núi rừng. Với tổng chiều dài gần 60km và 38 cây cầu, dự án này đòi hỏi sự tổ chức thi công cực kỳ chặt chẽ. Hiện tại, các nhà thầu đã huy động tới 2.600 nhân sự và 1.200 thiết bị cho 131 mũi thi công. Theo kế hoạch, đến ngày 19/5, dự án sẽ hoàn thành phân đoạn dài 27km tiếp giáp với Quốc lộ 4B. Sự hối hả này cũng lan tỏa mạnh mẽ tới các dự án phía Nam như mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Trung Lương - Mỹ Thuận với 61 mũi thi công, hay Dự án mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành, nơi liên danh nhà thầu đang tập trung đẩy nhanh các hạng mục trọng điểm như bệ, thân, xà mũ cầu Long Thành mới.

Nhiều công trường “nước rút” chạy đua với thời gian. Ảnh: N.LỘC

Những "nút thắt" và áp lực từ thực tiễn

Dù tinh thần quyết tâm rất cao, nhưng áp lực đặt ra đối với các đơn vị là rất lớn. Đại diện Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) đã thẳng thắn chỉ ra những khó khăn về giải phóng mặt bằng và nguồn vật liệu cho cao tốc có thời điểm còn gặp nhiều trở ngại. Đây là những bài toán cần sự vào cuộc quyết liệt hơn nữa từ phía chính quyền địa phương và các Bộ ngành liên quan.

Trong các chuyến kiểm tra thực địa tại Lạng Sơn và Cao Bằng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã ghi nhận tinh thần khẩn trương của các nhà thầu. Tuy nhiên, lãnh đạo Bộ cũng lưu ý các doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với địa phương để tháo gỡ khó khăn về vốn. Việc xây dựng kế hoạch thi công chi tiết theo tuần, tháng, quý là cơ sở bắt buộc để giám sát và kiểm điểm tiến độ. Bộ trưởng nhấn mạnh: "Các doanh nghiệp, nhà thầu không vì áp lực tiến độ mà thực hiện sai quy định hoặc không đảm bảo chất lượng thi công".

Thông điệp này mang tính cảnh báo rất cao, đặc biệt là yêu cầu không để xảy ra tình trạng tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong lĩnh vực đầu tư xây dựng. Mọi đơn vị phải nghiêm túc chấp hành, lưu ý đối với các vấn đề đã được cơ quan thanh tra, kiểm toán chỉ ra để khắc phục triệt để, tránh lặp lại sai phạm.

Vai trò "đồng hành" của Kiểm toán nhà nước

Trong bức tranh tổng thể về quản trị dự án, Kiểm toán nhà nước (KTNN) đóng vai trò then chốt khi đặc biệt chú trọng đến các công trình trọng điểm quốc gia ngay từ khâu xây dựng kế hoạch. Qua thực tiễn kiểm toán, KTNN đã chỉ ra hàng loạt tồn tại, bất cập kéo dài từ khâu khảo sát, lập thiết kế đến phê duyệt dự toán và lựa chọn nhà thầu.

Đáng chú ý, trong công tác nghiệm thu và giải ngân, KTNN đã vạch rõ tình trạng sai khối lượng, đơn giá, hoặc thanh toán khi chưa đầy đủ điều kiện pháp lý tại nhiều dự án. Thậm chí, có trường hợp thanh toán vượt giá trị quyết toán hoặc thi công phần phát sinh khi chưa được phê duyệt thiết kế. Việc chậm nghiệm thu bàn giao đưa vào khai thác cũng là một nguyên nhân gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Tuy nhiên, điểm mới trong hoạt động kiểm toán hiện nay là tinh thần "đồng hành". Lãnh đạo KTNN chuyên ngành IV khẳng định, các đoàn kiểm toán không chỉ chỉ ra vi phạm mà còn đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn các đơn vị đang có cách hiểu chưa đúng về pháp luật để thực hiện cho chuẩn xác. Điều này giúp các doanh nghiệp và ban quản lý dự án tự soi, tự sửa ngay trong quá trình thi công.

Dưới góc nhìn chuyên gia, PGS,TS. Nguyễn Hồng Thái - Phó Chủ tịch Hội vận tải đường sắt Việt Nam nhận định rằng áp lực tiến độ dễ dẫn đến những sai sót trong bối cảnh thực tiễn thi công còn nhiều bất lợi. Do đó, việc tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng và nghiêm túc tiếp thu các kiến nghị của KTNN chính là phương thức quản trị rủi ro hiệu quả nhất. Đây không chỉ là việc tuân thủ pháp luật mà còn là cách để doanh nghiệp bảo vệ uy tín và sự phát triển bền vững của mình.

"Đây là lời cảnh báo sớm mà các đơn vị cần nghiên cứu nghiêm túc để tránh vi phạm" - PGS,TS. Nguyễn Hồng Thái lưu ý. Khi các dự án cao tốc được xây dựng bằng kỷ cương, minh bạch và sự giám sát chặt chẽ, chúng ta mới thực sự có được những "huyết mạch" hạ tầng chất lượng, tạo đà cho nền kinh tế quốc gia cất cánh bền vững.

Những công trường vẫn đang hối hả chạy đua với thời gian. Đó là biểu tượng của ý chí phát triển, nhưng ý chí đó cần được đặt trên nền tảng vững chắc của sự thượng tôn pháp luật và trách nhiệm trước nhân dân./.