Xứng tầm y học Việt

Ông Tr.V.Kh. (72 tuổi, ở Hà Nội) từng rơi vào tình trạng gần như tuyệt vọng sau cơn đột quỵ do tăng huyết áp và đái tháo đường. Di chứng khiến ông liệt nửa người, mất khả năng nói và sinh hoạt phụ thuộc hoàn toàn vào người thân.

Nhiều dư địa phát triển

Tại Bệnh viện Châm cứu Trung ương, ông được điều trị bằng phương pháp kết hợp giữa y học cổ truyền (YHCT) và y học hiện đại (YHHĐ). Sau một tháng, sức khỏe cải thiện rõ rệt. Từ chỗ không thể giao tiếp hay vận động, ông đã có thể nói chuyện và tự đi lại.

Theo các chuyên gia, khi mô hình bệnh tật ngày càng phức tạp, tỉ lệ mắc bệnh mạn tính, phục hồi chức năng sau đột quỵ, tai biến hoặc các bệnh cơ xương khớp gia tăng, YHCT càng có nhiều dư địa để phát huy thế mạnh nếu được kết hợp hợp lý với YHHĐ.

Tại hội nghị nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác khám chữa bệnh (KCB) BHYT trong lĩnh vực y, dược cổ truyền Bộ Y tế tổ chức mới đây, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh: Y, dược cổ truyền là bộ phận quan trọng của nền y học Việt Nam, được kế thừa và phát triển qua nhiều thế hệ, góp phần chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân. Chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước là phát huy giá trị YHCT trên cơ sở kết hợp hài hòa với YHHĐ. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập cần được tháo gỡ để phát triển tương xứng với tiềm năng.

Theo PGS-TS Trần Văn Thanh, Giám đốc Bệnh viện Châm cứu Trung ương, nhiều danh mục kỹ thuật, vị thuốc và bài thuốc YHCT hiện vẫn chưa được đưa vào danh mục thanh toán BHYT đầy đủ. "Bên cạnh đó, công tác mua sắm, đấu thầu dược liệu và vị thuốc phục vụ hoạt động chuyên môn tại các bệnh viện còn gặp nhiều khó khăn" - ông Thanh nói.

Theo Bộ Y tế, năm 2025, cả nước ghi nhận khoảng 195 triệu lượt KCB BHYT. Trong đó, số lượt KCB bằng YHCT chỉ chiếm khoảng 3,3%, tương đương gần 7 triệu lượt. Tổng chi KCB BHYT mỗi năm hiện vượt 160.000 tỉ đồng nhưng tỉ trọng dành cho lĩnh vực YHCT vẫn còn thấp. Đáng chú ý, chi phí thuốc YHCT được quỹ BHYT thanh toán chỉ chiếm khoảng 5,42% tổng chi thuốc, tương đương hơn 3.100 tỉ đồng.

Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế), cho rằng những con số này chưa phản ánh đúng tiềm năng của lĩnh vực YHCT trong bối cảnh Việt Nam có nguồn dược liệu phong phú, nhiều bài thuốc dân gian quý và ngày càng có nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh hiệu quả điều trị.

Biến di sản thành nguồn lực quốc gia

Theo các chuyên gia, Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với nhiều loài cây thuốc bản địa có giá trị. Đây là lợi thế đặc biệt để phát triển YHCT, không chỉ phục vụ chăm sóc sức khỏe mà còn tạo động lực cho ngành dược liệu trong nước. Ngành y tế đang tập trung hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực hệ thống YHCT, đẩy mạnh KCB tại tuyến cơ sở và mở rộng phạm vi chi trả BHYT. Mục tiêu không chỉ bảo tồn các giá trị y học dân tộc mà còn đưa YHCT trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Bà Trang cho biết thêm cần thay đổi quan niệm cho rằng thuốc YHCT là thuốc giá rẻ. "Giá trị của thuốc YHCT không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn ở quá trình nuôi trồng, chế biến, nghiên cứu, sản xuất và kiểm soát chất lượng. Vì vậy cần có cơ chế chi trả phù hợp để khuyến khích phát triển lĩnh vực này" - bà Trang nhấn mạnh.

Trồng Atiso tại Sa Pa (Lào Cai), một trong những vùng dược liệu đặc trưng của Việt Nam

Theo PGS-TS Đậu Xuân Cảnh, Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam, YHCT hiện đã được tích hợp ngày càng sâu rộng vào hệ thống y tế với hàng chục bệnh viện chuyên khoa cùng hàng ngàn cơ sở KCB trên cả nước. Tuy nhiên, để phát huy đầy đủ tiềm năng và giá trị của lĩnh vực này, cần tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu, kiểm chứng khoa học và chuẩn hóa các bài thuốc gia truyền; xây dựng cơ sở dữ liệu về cây thuốc, dược liệu và các bài thuốc quý; đồng thời tăng cường đào tạo nhân lực, ứng dụng công nghệ trong KCB và quản lý chất lượng.

Giới chuyên môn cho rằng giá trị của khoa học không chỉ nằm ở các công trình nghiên cứu mà phải được khẳng định bằng hiệu quả thực tiễn. Các sản phẩm từ dược liệu cần được chứng minh về hiệu quả điều trị và độ an toàn thông qua các nghiên cứu bài bản, từ đó nâng cao giá trị gia tăng cho nguồn tài nguyên bản địa. Nếu được đầu tư đúng hướng, YHCT không chỉ góp phần chăm sóc sức khỏe nhân dân mà còn có thể trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao vị thế của y học Việt Nam.

Để tạo thuận lợi cho người bệnh tiếp cận các dịch vụ YHCT, Bộ Y tế đang nghiên cứu sửa đổi nhiều quy định về KCB BHYT. Theo đề xuất, người tham gia BHYT có thể đăng ký KCB ban đầu tại các cơ sở YHCT phù hợp với nhu cầu điều trị, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận dịch vụ cho người cao tuổi và một số nhóm bệnh nhân. Cụ thể, người từ 75 tuổi trở lên có thể được KCB tại các cơ sở YHCT cấp chuyên sâu. Tại các bệnh viện châm cứu và bệnh viện YHCT, người từ 60 tuổi trở lên mắc các bệnh thuộc danh mục quy định cũng sẽ được tạo điều kiện tiếp cận điều trị thuận lợi hơn.

Bộ Y tế định hướng mở rộng vai trò của YHCT trong hệ thống y tế, không chỉ trong điều trị mà còn ở chăm sóc sức khỏe ban đầu, y học gia đình và chăm sóc người bệnh tại nhà. Bộ Y tế cũng đề xuất mở rộng danh mục dịch vụ kỹ thuật, thuốc và dược liệu YHCT được quỹ BHYT thanh toán; chuẩn hóa phác đồ điều trị, tăng cường kết hợp giữa YHCT và YHHĐ. Cùng với đó là định hướng phát huy vai trò của YHCT trong chăm sóc sức khỏe ban đầu, y học gia đình và chăm sóc người bệnh tại cộng đồng.