Từ đường băng cũ đến giấc mơ đô thị xanh

Phối cảnh siêu đô thị tương lai YZD. Ảnh: Northcrest Developments

Sức hút của YZD

Theo CNN, khoảng một thế kỷ trước, Downsview ở tây bắc Toronto chỉ là đường băng ngắn nằm giữa những cánh đồng nông nghiệp.

Nơi đây gắn với sự ra đời của De Havilland Canada, một trong những biểu tượng tiên phong của ngành hàng không toàn cầu.

Từ những năm 1990, sân bay được Bombardier mua lại và tiếp tục phục vụ ngành công nghiệp hàng không, cho đến khi chính thức đóng cửa vào năm 2024.

Sự khép lại ấy không đồng nghĩa với dấu chấm hết, mà mở ra chương hoàn toàn mới. Sân bay Downsview đang bước vào một trong những cuộc “đổi đời” đô thị lớn nhất Bắc Mỹ.

Từ đầu năm 2026, khu đất rộng 370 mẫu Anh này đang được phát triển thành khu đô thị đa chức năng, dự kiến đón hơn 50.000 cư dân, với 75 mẫu Anh dành cho không gian xanh và công cộng.

Tên gọi YZD, lấy cảm hứng từ mã hiệu hàng không cũ của sân bay, nhắc nhớ rằng Toronto lựa chọn viết tiếp lịch sử của Downsview bằng tầm nhìn dài hạn.

Trong nhiều dự án tái phát triển đô thị quy mô lớn, lựa chọn quen thuộc là phá bỏ toàn bộ công trình cũ để xây dựng từ đầu. Song, theo ông Derek Goring, CEO của Northcrest Developments (đơn vị dẫn dắt dự án), đó chính là con đường khiến các khu đô thị mới trở nên “vô hồn và na ná nhau”. Trong khi đó, YZD chọn “ngược dòng” khi giữ lại tối đa những gì đã tồn tại để tạo bản sắc riêng.

Theo đó, các nhà chứa máy bay khổng lồ được xây dựng từ năm 1950 đến 1990, sẽ không bị đập bỏ mà được chuyển đổi thành không gian thương mại, sản xuất nhẹ, công nghệ sạch và công nghiệp sáng tạo như làm phim.

Việc này không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn di sản công nghiệp, mà còn đem lại lợi ích môi trường rõ rệt.

Thực tế, mỗi công trình cũ đều chứa lượng “carbon ẩn” khổng lồ đã phát thải trong quá trình xây dựng trước đây. Do đó, tái sử dụng chúng đồng nghĩa tránh phát thải thêm lượng carbon mới, đánh dấu lựa chọn mang tính chiến lược trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Ngay cả đường băng dài 2km, “trái tim” của sân bay cũ, cũng không bị lãng phí. Dù không còn tồn tại dưới hình hài bê tông và nhựa đường, vật liệu từ đường băng sẽ được tái chế làm nền cho đường sá và vỉa hè. Trên mặt bằng ấy, công viên đi bộ quy mô lớn sẽ hình thành, nhằm giảm cảm giác “rừng bê tông” vốn phổ biến ở các đại đô thị khác, qua đó đóng vai trò như mạch kết nối giữa các khu dân cư, tạo ra trục không gian công cộng hiếm có giữa lòng đại đô thị.

Bài toán đô thị bền vững

Theo CPG, một trong những điểm khiến YZD thu hút sự quan tâm quốc tế là tham vọng “tái tự nhiên hóa” một không gian từng bị thiên nhiên lấn át vì an toàn hàng không.

Đơn vị thiết kế cảnh quan Michael van Valkenburgh Associates được giao nhiệm vụ biến đường băng thành hành lang sinh thái, gợi lại ký ức về rừng Carolinian, hệ sinh thái bản địa từng bao phủ miền nam Ontario.

Điều này không chỉ mang ý nghĩa thẩm mỹ. Downsview nằm ở điểm cao của Toronto, giữa các lưu vực sông lớn. Việc tăng cường thảm thực vật, xây dựng các rãnh sinh học và không gian thấm nước sẽ giúp hấp thụ lượng mưa lớn, giảm nguy cơ ngập lụt cho các khu vực hạ lưu như lời đáp thiết thực trước tần suất thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng.

Điểm thú vị khác là quy hoạch không bắt đầu từ đường xe chạy, mà từ nhịp bước của con người.

YZD được bao quanh bởi hệ thống tàu điện và metro sẵn có, tạo điều kiện để phát triển một đô thị ưu tiên đi bộ, xe đạp và giao thông công cộng.

Đường băng, nay là công viên, sẽ là khu vực hoàn toàn không xe hơi. Dù ô tô không bị loại bỏ hoàn toàn, triết lý cốt lõi của dự án là làm cho việc đi bộ và đạp xe trở thành lựa chọn thuận tiện, an toàn và hấp dẫn nhất.

Khi đó, đô thị không chỉ là nơi ở, mà là không gian nâng cao chất lượng đời sống thể chất và tinh thần của con người.

Việc tái phát triển sân bay bỏ hoang thành công viên xanh và khu dân cư bền vững đã trở thành xu hướng toàn cầu, với các điển hình tiêu biểu như Tempelhofer Feld ở Berlin (Đức) hay Ellinikon Metropolitan Park ở Athens (Hy Lạp). Song, điểm khác biệt lớn nhất của YZD nằm ở vị trí và tham vọng. Tọa lạc giữa trung tâm vùng đại đô thị lớn nhất Canada, dự án này không chỉ tái thiết không gian mà là quá trình “xây dựng thành phố” kéo dài 30 năm, được triển khai linh hoạt để thích ứng với những biến động khó lường của tương lai.

Ở một số nơi khác khi đô thị hóa nhanh chóng thường đi kèm với mất mát ký ức và thiên nhiên, YZD nhấn mạnh tăng trưởng nhưng không đoạn tuyệt với quá khứ, hiện đại nhưng không quay lưng với môi trường. Chính sự cân bằng ấy khiến dự án này trở thành một hình mẫu đáng theo dõi, không chỉ với Toronto, mà với mọi thành phố đang tìm kiếm lời giải cho bài toán phát triển bền vững trong thế kỷ 21.

THƯ LÊ