Triển vọng mờ mịt

Những ngày qua, truyền thông phương Tây loan tin Anh đang dẫn dắt một "liên minh quốc tế" nhằm hướng tới việc mở lại eo biển Hormuz trong bối cảnh tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng do xung đột tại Trung Đông. Điều đáng nói là Mỹ nằm ngoài "liên minh quốc tế" này.

Tàu chở dầu di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: TTXVN

Trên thực tế, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần công khai chỉ trích các đồng minh trong và ngoài Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) vì không nhiệt tình hỗ trợ Washington trong cuộc xung đột với Iran, trong đó có đề xuất của Nhà Trắng về việc điều tàu chiến tham gia hộ tống tàu đi qua eo biển Hormuz. Phản ứng của các nước cũng là dễ đoán bởi họ vốn không khỏi chạnh lòng từ việc chính quyền Tổng thống Donald Trump-vì mục tiêu "nước Mỹ trước tiên"-đã áp đặt chính sách thuế quan không phân biệt đồng minh hay đối thủ, cho đến chuyện không tham vấn để bảo đảm "yếu tố bất ngờ" khi cùng Israel phát động chiến dịch quân sự chung nhằm vào Iran. Các đồng minh hiểu ra rằng không có lý do gì để họ phải liều lĩnh bị cuốn vào một cuộc xung đột do người khác khơi mào, nhất là khi Mỹ đã tỏ ra ưu ái Israel hơn hẳn.

Sau khi ông chủ Nhà Trắng tuyên bố các nước bị ảnh hưởng tự xử lý vấn đề eo biển Hormuz, nước Anh cũng ý nhị không mời Mỹ cho dù hội nghị trực tuyến thảo luận chiến lược mở lại tuyến hàng hải chiến lược do Ngoại trưởng Yvette Cooper chủ trì có sự tham gia của đại diện hơn 40 quốc gia từ khắp các châu lục, bao gồm nhiều đồng minh của Washington.

Cần lưu ý rằng đóng eo biển Hormuz thì dễ còn mở lại thì khó do yếu tố địa hình hiểm trở cùng năng lực quân sự khó lường của Iran. Eo biển Hormuz lại còn được Iran xem là "đòn bẩy chiến lược" để gây sức ép lên Mỹ nhằm tìm ra lối thoát cho cuộc xung đột. Về phía Mỹ, dù sở hữu sức mạnh quân sự vượt trội nhưng trong suốt hơn một tháng qua vẫn chưa thể mở lại eo biển Hormuz "bằng cách này hay cách khác" như mong muốn của Tổng thống Donald Trump, thậm chí còn phải kêu gọi đồng minh điều tàu chiến tham gia hộ tống tàu thuyền (song đã bị khước từ).

Sự vắng mặt của Mỹ càng không khỏi khiến người ta đặt dấu chấm hỏi về năng lực của "liên minh quốc tế" khi Washington lâu nay vẫn là lực lượng chủ chốt trong các chiến dịch bảo đảm an ninh hàng hải. Đó là chưa nói tới chuyện nhiều đồng minh vốn từng không hưởng ứng đề xuất của Nhà Trắng nay khó có thể ủng hộ một giải pháp quân sự. Chính Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng tuyên bố mở lại eo biển Hormuz bằng vũ lực là "phi thực tế".

Do vậy, không ngạc nhiên khi cho đến nay, "liên minh quốc tế" mới chỉ dừng lại ở việc nhất trí một số "hành động tập thể khả thi" như gia tăng sức ép ngoại giao cùng các biện pháp kinh tế, hỗ trợ giải phóng các tàu cùng thuyền viên mắc kẹt.

Dẫu mở lại eo biển Hormuz là không dễ dàng như thừa nhận của Thủ tướng Anh Keir Starmer, nhưng việc hình thành "liên minh quốc tế" ít nhiều cũng giúp Anh, rộng hơn là châu Âu, thể hiện vai trò dẫn dắt và khẳng định sự tự chủ chiến lược, nhất là giữa lúc mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương "cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt".