Mùa này ở vùng núi quê tôi đang là mùa cua đồng. Lúa vừa chắc hạt, cua béo, gạch căng đầy. Trong tiết thu, nhớ quê, nhớ món cua đồng mẹ nấu, tôi gọi điện thoại về hỏi thăm sức khỏe bố mẹ và hỏi đến món canh cua đồng đầy ắp kỷ niệm tuổi ấu thơ. Mẹ cười trìu mến nói: 'Ở nhà đủ cả, món gì cũng có con ơi'!
Tùy thuộc vào thổ nhưỡng, khí hậu và cả tập quán ăn uống của cư dân mà mỗi vùng miền có các loại rau đặc trưng khác nhau. Như vùng sông nước miền Tây có món rau nhút, bông điên điển. Cư dân miền núi có món rau rừng, lá é trắng, lá cây tèng leng. Về sau, cư dân nông nghiệp đã chắt chọn những loài rau ưng ý nhất từ tự nhiên mang về trồng, rồi nhân giống, lai tạo để có được sự đa dạng như bây giờ.
Sau một thời gian ấp ủ, cuối cùng nhà hàng Mùa lúa chín cũng được chị Nguyễn Kim Oanh (41 tuổi) khai trương hồi tháng 3-2021 với nhiều món ăn mộc mạc và dân giã như chính cái tên của quán.
Là huyện miền núi nằm trải dài bên bờ sông Đà thơ mộng, Thanh Thủy được thiên nhiên ưu đãi về nhiều mặt: Khí hậu trong lành, đất đai màu mỡ, giao thông đường thủy, đường bộ đi lại thuận tiện nên sớm có điều kiện giao lưu học tập, phát triển kinh tế, văn hóa nâng cao đời sống về mọi mặt.
Với người nông dân quanh năm với ruộng đồng, thì cấy đêm không còn là chuyện lạ. 'Ăn cơm bằng đèn, đi cấy sáng trăng' đã đi vào dân ca Thanh Hóa, và cho tới giờ vẫn thấm đẫm ý nghĩa.
Quê tôi nằm bên con sông Mai Giang uốn lượn, nước chảy mát rượi. Thời thơ ấu, tôi thường lẽo đẽo theo mẹ ra sông cào hến. Thời điểm mà mọi người hay cào hến nhất đó là vào giữa trưa, lúc đó, nước lặng như tờ, nắng soi rõ tận đáy sông. Tôi khi ấy còn bé xíu, nên mẹ tôi chỉ cho đứng ở trên bờ. Cứ một chặp, tôi thì chìa cái thau cho mẹ đổ hến vào. Những con hến bé xíu bằng chiếc móng tay, móng chân người lớn nằm gọn ghẽ trong chiếc thau nhôm, lẫn với chúng là những hạt sạn, cành củi mục... Tôi kiên nhẫn nhặt chúng ra khỏi thau với niềm vui hồ hởi bữa trưa có món canh hến ngọt lành.
Khoảng 20 năm trước, khi Hà Nội chưa mở rộng như bây giờ, khi mà nội thành và các vùng ven hồ Tây còn một khoảng cách cả về giao thông lẫn đời sống, những ngôi làng ven đô còn khá nguyên vẹn nếp cũ... thì chuyện đến giờ nấu cơm, ra vườn đi một vòng là có rổ rau ngon lành. Cũng chỉ 20 năm thôi, thời gian không phải là dài mà giờ đã thành cổ tích mất rồi.