NATO siết chặt lá chắn phòng thủ tập thể

Cam kết tập thể

Tại Hội nghị thượng đỉnh NATO diễn ra ở Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ, dự thảo tuyên bố chung phát đi thông điệp rõ ràng về việc tiếp tục củng cố nền tảng cốt lõi của liên minh: cơ chế phòng thủ tập thể. Đây được xem là trục xuyên suốt trong định hướng chiến lược của NATO trong bối cảnh môi trường an ninh quốc tế đang có nhiều biến động phức tạp.

Theo nội dung đã được các đại sứ thông qua, các nhà lãnh đạo NATO sẽ tái khẳng định cam kết đối với Điều 5 của Hiệp ước Washington, nguyên tắc xác định rằng một cuộc tấn công nhằm vào một thành viên sẽ được coi là thách thức đối với toàn bộ liên minh.

Với 32 quốc gia thành viên trải rộng trên hai bờ Đại Tây Dương, NATO từ lâu được định hình như một cơ chế bảo đảm an ninh tập thể dựa trên sự kết hợp giữa cam kết chính trị và năng lực quân sự. Tuy nhiên, những biến động của môi trường an ninh hiện nay đang đặt ra yêu cầu cao hơn đối với liên minh: không chỉ duy trì các cam kết, mà còn phải nâng cao hiệu quả phối hợp, bảo đảm phân bổ trách nhiệm hợp lý và chuyển hóa các tuyên bố chính trị thành năng lực thực thi cụ thể.

Một bảng quảng bá Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ. Ảnh: Reuters

Một trong những nội dung nổi bật tại hội nghị là việc thúc đẩy phân bổ trách nhiệm quốc phòng cân bằng hơn giữa các thành viên. Trong nhiều năm, Mỹ vẫn giữ vai trò trụ cột về năng lực quân sự, song áp lực từ Washington đối với các đồng minh châu Âu trong việc gia tăng chi tiêu quốc phòng và nâng cao năng lực tự chủ ngày càng rõ nét. Các thảo luận tại Ankara vì vậy được dự báo sẽ tập trung vào việc duy trì và nâng cao tỷ lệ chi tiêu quốc phòng, đồng thời gắn các cam kết tài chính với hiệu quả thực chất về năng lực triển khai và sẵn sàng tác chiến.

Cùng với đó, NATO tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu tăng cường năng lực răn đe và phòng thủ trước các thách thức hiện hữu đối với an ninh khu vực Euro-Atlantic. Trên cơ sở đó, hội nghị được kỳ vọng sẽ đưa ra các quyết định cụ thể về đầu tư quốc phòng, thúc đẩy hợp tác công nghiệp quân sự và nâng cao mức độ sẵn sàng của lực lượng, nhằm bảo đảm khả năng phản ứng linh hoạt trong các kịch bản khác nhau.

Cùng với đó, các cam kết tài chính dự kiến cho năm 2026, cùng định hướng duy trì trong giai đoạn tiếp theo cũng phản ánh xu hướng mở rộng phạm vi ứng phó, từ trọng tâm phòng thủ lãnh thổ sang kết hợp với các nhiệm vụ quản lý khủng hoảng và hỗ trợ ổn định.

Các nội dung nghị sự tại Ankara cho thấy NATO đang đồng thời theo đuổi 2 mục tiêu: vừa tái khẳng định những nguyên tắc nền tảng, vừa chủ động điều chỉnh phương thức triển khai để thích ứng với bối cảnh an ninh đang biến đổi. Trong tiến trình đó, sự liên kết chặt chẽ giữa cam kết chính trị, đầu tư quốc phòng và cơ chế phối hợp nội khối tiếp tục là trụ cột then chốt, quyết định hiệu quả răn đe và năng lực phản ứng tập thể của liên minh.

Áp lực điều chỉnh

Đặt trong mạch vận động đó, hội nghị tại Ankara không chỉ là bước củng cố các nguyên tắc nền tảng, mà còn phản ánh rõ những sức ép điều chỉnh đang gia tăng trong nội bộ NATO. Thách thức nổi bật nằm ở việc duy trì sự thống nhất chiến lược trong một liên minh mà lợi ích và ưu tiên của các thành viên không hoàn toàn đồng nhất, đòi hỏi cơ chế phối hợp linh hoạt hơn nhưng vẫn bảo đảm tính gắn kết.

NATO tiếp tục nhấn mạnh cam kết củng cố phòng thủ tập thể, trụ cột then chốt bảo đảm sự gắn kết của liên minh. Ảnh: Reuters

Một vấn đề đáng chú ý là khoảng cách giữa cam kết và năng lực thực thi. Việc chuyển hóa nguồn lực tài chính thành năng lực quân sự cụ thể vẫn diễn ra không đồng đều, khi nhiều quốc gia đối mặt với những hạn chế về công nghiệp quốc phòng và chuỗi cung ứng.

Trong khi đó, phạm vi thách thức an ninh tiếp tục mở rộng vượt ra ngoài khuôn khổ quân sự truyền thống. Các nguy cơ từ chiến tranh lai, tấn công mạng, gián đoạn chuỗi cung ứng hay cạnh tranh công nghệ đang buộc NATO phải điều chỉnh cách tiếp cận theo hướng toàn diện hơn. Điều này đồng nghĩa với việc liên minh cần phân bổ nguồn lực một cách có trọng tâm, tránh tình trạng dàn trải khi phải đồng thời xử lý nhiều ưu tiên khác nhau.

Sự đan xen giữa các yếu tố trên cũng đặt ra rủi ro về phân tán nguồn lực nếu không xác định rõ thứ tự ưu tiên chiến lược. Đồng thời, cơ chế ra quyết định dựa trên đồng thuận, vốn là nền tảng của NATO có thể trở thành thách thức khi xuất hiện khác biệt về lợi ích giữa các thành viên, làm kéo dài quá trình thống nhất và ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng trong các tình huống đòi hỏi xử lý kịp thời.

Dù vậy, các diễn biến tại Ankara cho thấy NATO đang bước vào một giai đoạn điều chỉnh theo hướng thích ứng rõ nét hơn. Việc tái khẳng định Điều 5, gia tăng đầu tư quốc phòng và thúc đẩy chia sẻ trách nhiệm không chỉ nhằm củng cố năng lực răn đe, mà còn hướng tới duy trì độ tin cậy của cơ chế phòng thủ tập thể trong bối cảnh mới.

Về dài hạn, hiệu quả của chiến lược phòng thủ tập thể sẽ phụ thuộc vào khả năng dung hòa 3 trụ cột: cam kết chính trị, năng lực quân sự và mức độ đồng thuận nội khối. Khi môi trường an ninh ngày càng khó dự báo, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở việc duy trì sức mạnh răn đe, mà còn là năng lực điều chỉnh linh hoạt trước các thách thức phi truyền thống.

Trong bối cảnh đó, hội nghị tại Ankara chính là dấu mốc phản ánh quá trình tái định hình chiến lược của NATO. Khi thách thức gia tăng cả về quy mô và tính chất, vấn đề đặt ra không chỉ là năng lực răn đe của liên minh, mà còn là độ bền của sự gắn kết nội khối trong việc chuyển hóa cam kết thành hành động nhất quán, hiệu quả và có trách nhiệm trong dài hạn.