Lên miền sơn cước ăn Tết cùng đồng bào Cơ Tu

Tục xông đất đầu năm

Mồng Một tết, trong tiết trời mùa xuân, những già làng, trưởng bản của đồng bào Cơ Tu thường đến các hộ gia đình trong làng để chúc tết, xông đất đầu năm mới. Tập tục độc đáo này được đồng bào duy trì từ rất nhiều năm qua với các hình thức vui xuân đầy ý nghĩa.

Tục xông đất ngày đầu năm của đồng bào Cơ Tu mang giá trị ý nghĩa rất độc đáo, không chỉ thể hiện tấm lòng của khách đối với chủ nhà, mà còn thắt chặt thêm sự gắn kết làng bản, cũng như tạo được tâm lý năm mới đầy phấn khởi cho cả đôi bên. Đây là tập tục đẹp, được đồng bào gìn giữ suốt hàng chục năm nay, kể từ khi người Cơ Tu bắt đầu ăn Tết Nguyên đán. Khi đến xông đất, tâm lý người khách bao giờ cũng muốn tạo được sự tin tưởng nhất định đối với chủ nhà về một năm mới sẽ luôn an lành, có thật nhiều sức khỏe và mùa màng bội thu. Đó cũng chính là hàm ý tốt đẹp trong tục xông đất của đồng bào Cơ Tu.

Đồng bào Cơ Tu chuẩn bị cho ngày Tết

Xông đất, nghĩa là người đến “xông” phải đến thật sớm và chuẩn bị tâm lý mang những điều tốt lành nhất đến với chủ nhà. Theo đó, những người lớn tuổi có uy tín, những già làng, trưởng bản,… thường được giao nhiệm vụ đến xông đất đầu năm cho các hộ dân trong làng. Bởi những người này luôn được đồng bào kính nể và đặt niềm tin may mắn cho gia đình, cùng dân làng trong năm mới. Tập tục này thường chỉ được tính trong buổi sáng mồng Một tết, do vậy khi chưa có người đến xông đất, người trẻ thường rất ngại đến thăm nhà của nhau. Vì thế, sau cúng giao thừa, người Cơ Tu xem tục xông đất như một nghi lễ đầu tiên đón chào năm mới của mình.

Ngoài chúc nhau những lời may mắn, an lành trong năm mới, chủ nhà và khách đến xông đất còn biểu hiện tình cảm của mình thông qua cách thăm hỏi, động viên và cùng nâng ly rượu mừng năm mới đầy niềm tin và kỳ vọng. Ngày nay, khi cuộc sống đã có nhiều thay đổi, đồng bào Cơ Tu không còn bó hẹp đối tượng xông đất. Vì vậy, những người trẻ tuổi, nếu được đồng bào tin yêu, tôn trọng vẫn có thể đến xông đất thể theo lời mời của chủ nhà.

Độc đáo ẩm thực truyền thống

Trước Tết một tháng, đồng bào Cơ Tu thường đã chuẩn bị các món ăn truyền thống, các ghè rượu cần; trang trí nhà cửa sạch đẹp cùng với nhiều hoạt động văn hóa khác. Ở một số vùng người Cơ Tu sinh sống, ngày Tết ngoài những món ăn thông thường còn có cả món z’rúa (thịt ủ chua trong ống nứa); z’ră (thịt ống thọc nhuyễn); rượu Tà-vạt, Tr’đin (một loại rượu lấy từ thân cây đoác);… với nhiều mùi vị đặc trưng được đồng bào chế biến mang nét riêng núi rừng. Đây là những món ngon chỉ xuất hiện trong những ngày lễ hội quan trọng của đồng bào và thường chỉ dành cho khách quý.

Cũng như nhiều cộng đồng dân cư miền núi khác, đồng bào Cơ Tu thường rất coi trọng ngày Tết Nguyên đán. Nếu như người miền xuôi quan niệm tết là để vui chơi thì với đồng bào Cơ Tu, ngày tết chính là dịp để “ăn chơi” sau những tháng ngày lam lũ mưu sinh.

Già làng chuẩn bị món thịt xông khói đãi khách

Theo quan niệm của đồng bào Cơ Tu, ngày tết cũng là dịp để người dân và du khách cùng thưởng thức những món ngon truyền thống. Qua đó, vừa thể hiện tài năng chế biến ẩm thực, vừa tạo không gian vui xuân đa sắc màu, đa phong cách mang đậm tính truyền thống và hiện đại.

Ngày tết, vui cùng đồng bào Cơ Tu, hương vị ẩm thực níu bước chân lữ khách gần xa. Bên chén rượu cần say nồng, giọt nắng xuân ấm áp như gọi mời khúc giao duyên trong niềm hân hoan đón chào ngày mới. Tết vui như hội, khắp bản làng vang điệu khèn cùng những lời chúc nhau và tiếng cười giòn tan giữa sắc xuân ngập tràn.

Ở mỗi gia đình, dù giàu hay nghèo, trên mâm đãi khách bao giờ cũng đầy đủ các món ăn từ truyền thống đến hiện đại. Trong đó, nhiều món ẩm thực truyền thống như: bánh sừng trâu, rượu cần, thịt xông khói, ếch rừng…, được bài trí chật mâm, thể hiện tấm lòng mến khách của chủ nhà trong ngày lễ tết.

Các thiếu nữ Cơ tu làm món bánh sừng trâu – một trong những món ăn đặc trưng của người Cơ Tu

Theo ông Alăng Đàn, ở thôn Bút Tưa (xã Sông Kôn, huyện Đông Giang), ngày tết đồng bào Cơ Tu thường chuẩn bị đủ các loại món ăn truyền thống để đãi khách. Do tập tục đi ăn tết theo từng nhóm nên việc bài trí các món ăn trên mâm cũng tương ứng với số lượng khách đến thăm. Giữa tiết trời mùa xuân, một không khí vui nhộn của những câu chuyện mùa xuân luôn được đồng bào truyền nhau say sưa kể. “Theo tập tục, nếu trong nhóm khách đến thăm Tết có cả con rể của chủ nhà, thì một cuộc vui sẽ được diễn ra với không gian bữa tiệc khá thịnh soạn. Theo đó, những món ẩm thực ngon nhất sẽ được chủ nhà dọn ra và tiếp đãi khách với một tâm thế vui cùng nhà con rể”, ông Đàn cho hay.

Với ẩm thực của đồng bào Cơ Tu, không phải ai cũng có thể chế biến một cách ngon đặc trưng. Bởi theo người Cơ Tu, ẩm thực được đánh giá ngon khi đáp ứng các tiêu chí về hương vị, độ giòn - đối với thịt xông khói, độ mềm đối với thịt nấu đông,… Nhưng dù ở vùng nào, ẩm thực của người Cơ Tu luôn có hương vị đặc trưng riêng, được đồng bào ưa chuộng.

Ngày Tết, đi dạo một vòng bản làng của đồng bào Cơ Tu, cùng với hương sắc mùa xuân, sẽ cảm nhận mùi vị ẩm thực truyền thống của đồng bào lan tỏa theo hương khói trên từng nóc nhà, bay theo làn gió ngào ngạt hương thơm.