Khi 'Bình dân học vụ số' gõ cửa từng nhà

Từ số hóa hồ sơ, tổ chức lại quy trình tiếp nhận đến giải quyết thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính, hiệu quả ngày càng được nhìn bằng những kết quả cụ thể. (Ảnh: Hữu Duyên/TTXVN)

Trong tiến trình xây dựng đô thị thông minh, Thành phố Hồ Chí Minh xác định chính quyền số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được vận hành đồng bộ từ cơ sở, lấy người dân làm trung tâm phục vụ.

Nối tiếp tinh thần “diệt giặc dốt” năm xưa, phong trào “Bình dân học vụ số” đang được triển khai tại từng phường, xã, góp phần thu hẹp khoảng cách về năng lực số và điều kiện tiếp cận công nghệ.

Từ những địa bàn tập trung đông công nhân đến các vùng nông thôn xa xôi, việc đưa tri thức số đến từng ngõ, từng nhà không chỉ giúp chính quyền tinh gọn, vận hành thông suốt mà còn từng bước định hình một thế hệ “công dân số,” tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Ghi nhận thực tiễn tại các địa bàn có điều kiện khác nhau, TTXVN thực hiện chùm bài “Nâng cao chất lượng chính quyền số từ cơ sở ở Thành phố Hồ Chí Minh”, phản ánh những cách làm hay, kết quả bước đầu, những điểm nghẽn cần tháo gỡ và yêu cầu đặt ra để chính quyền số thực sự trở thành động lực phát triển bao trùm của “siêu đô thị” Thành phố Hồ Chí Minh.

Từ những dãy nhà trọ đỏ đèn sau ca đêm của công nhân đến những đồi cao su, thôn xóm, một “chiến dịch” đặc biệt bền bỉ diễn ra mỗi ngày trong hơn một năm qua. Không cờ hoa rầm rộ, không lý thuyết khô khan, những lớp học số lưu động hay các thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng vẫn kiên nhẫn “cầm tay chỉ việc,” hướng dẫn từng người thực hiện dịch vụ công trực tuyến, đặc biệt là các nhóm yếu thế, công nhân, nông dân và người cao tuổi.

Sự chủ động “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng đối tượng” của chính quyền cơ sở không chỉ góp phần xóa bỏ rào cản công nghệ mà còn bảo đảm mọi tầng lớp nhân dân được bình đẳng thụ hưởng thành quả chuyển đổi số.

“Cầm tay chỉ việc,” không bỏ ai lại phía sau

Sau sắp xếp, ấp Thị Tính (xã Long Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh) có 980 hộ với 3.583 nhân khẩu, phân bố trên diện tích 938,16ha.

Theo ông Lê Văn Tiếp, Bí thư Chi bộ ấp, một bộ phận người dân vẫn gặp khó khăn khi sử dụng VNeID, dịch vụ công trực tuyến hoặc các tiện ích số khác. Khoảng cách này không chỉ đến từ tuổi tác mà còn liên quan đến điều kiện thiết bị, chất lượng đường truyền và thói quen sử dụng công nghệ.

Ông Lê Văn Tiếp cho biết thời gian đầu triển khai, tỷ lệ người dân trên địa bàn tiếp cận, sử dụng được các tiện ích số mới khoảng 50%. Tuy nhiên, khi lực lượng tình nguyện, đoàn thể và an ninh cơ sở đến từng hộ để giải thích, cài đặt và hướng dẫn thao tác, tỷ lệ này tăng lên khoảng 80% và cao hơn ở một số nhóm đối tượng.

Những trường hợp gặp khó khăn về đường truyền, VNeID hoặc căn cước được rà soát để hỗ trợ cụ thể. “Hiệu quả nằm ở việc hướng dẫn trực tiếp. Người chưa quen công nghệ được chỉ từng thao tác, thiết bị gặp trục trặc được hỗ trợ cài đặt lại, những khu vực có sóng yếu được ghi nhận để có phương án xử lý. Đích đến không chỉ là người dân có tài khoản mà phải từng bước biết sử dụng khi có nhu cầu,” ông Tiếp lý giải.

Các thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn người dân thực hiện dịch vụ công trực tuyến. (Ảnh: Hữu Duyên/TTXVN)

Cách tiếp cận này cũng được xác định trong kế hoạch chuyển đổi số của xã Long Hòa đến năm 2030. Địa phương đặt yêu cầu phát huy tổ công nghệ số cộng đồng theo phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, hỗ trợ người dân cài ứng dụng Công dân số, kích hoạt chữ ký số cá nhân và hình thành thói quen nộp hồ sơ trực tuyến. Hoạt động phổ cập kỹ năng số được lồng ghép trong sinh hoạt ấp, họp dân, tập trung vào người cao tuổi, lao động tự do và hộ kinh doanh.

Ông Nguyễn Ngọc Thạnh, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Long Hòa cho biết, xã có diện tích khoảng 166km², dân số trên 25.000 người, phân bố không tập trung; phần lớn người dân gắn với sản xuất nông nghiệp, chăm sóc cao su. Địa bàn rộng khiến việc tiếp cận trực tiếp từng hộ không dễ, do đó cán bộ được yêu cầu thường xuyên bám địa bàn, gần dân, sát dân. Với người yếu thế, các lực lượng có thể đến tận nhà hỗ trợ thực hiện thủ tục, sử dụng công nghệ và tiếp nhận những khó khăn phát sinh để điều chỉnh cách làm.

Cách làm “cầm tay chỉ việc” cũng được duy trì tại xã Dầu Tiếng, nơi vẫn còn những người cao tuổi chưa thành thạo công nghệ, đi lại khó khăn, thậm chí không có điện thoại thông minh.

Anh Nguyễn Vũ Thành Đạt, thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng ấp Định Thành (xã Dầu Tiếng) cho biết, với những trường hợp này, thành viên tổ trực tiếp đến nhà hướng dẫn cài đặt, hướng dẫn tỉ mỉ từng thao tác để người dân có thể dần tự thực hiện các thủ tục hành chính đơn giản tại nhà.

Có những tình huống tưởng như rất nhỏ nhưng cho thấy khoảng cách số ở cơ sở không thể giải quyết bằng một cách làm chung cho tất cả. “Một số người dân không có điện thoại thông minh, chúng tôi phải sử dụng chính thiết bị của mình để hướng dẫn. Những thông tin cần ghi nhớ được viết ra giấy, hướng dẫn người dân giữ cẩn thận để có thể tiếp tục sử dụng khi cần. Phải làm như vậy thì những người cao tuổi mới không bị bỏ lại phía sau,” anh Đạt nhớ lại.

Những câu chuyện từ thực tiễn đã cho thấy phong trào “Bình dân học vụ số” không thể áp dụng một công thức cho tất cả. Cùng một dịch vụ, có người chỉ cần một đường dẫn hướng dẫn nhưng cũng có người cần được đến tận nhà, chỉ từng nút bấm. Chính sự hỗ trợ theo từng nhóm đối tượng giúp thu hẹp khoảng cách số thực chất hơn.

Phổ cập kỹ năng số đi cùng tự bảo vệ

Phường An Lạc phát triển thêm nhiều nền tảng, ứng dụng công nghệ để đem lại nhiều tiện ích cho người dân. (Ảnh: Hữu Duyên/TTXVN)

Nếu ở khu vực nông thôn, khó khăn chủ yếu đến từ địa bàn rộng, thiết bị và khả năng tiếp cận công nghệ thì tại những phường tập trung đông công nhân, thách thức lại nằm ở chỗ mật độ dân cư cao, đông công nhân lao động và thời gian sinh hoạt không đồng nhất.

Phường Tân Tạo là một trường hợp như vậy. Trên địa bàn phường, Công ty PouYuen có hơn 40.700 công nhân, trong đó khoảng 33.000 lao động nữ. Anh Đặng Huy Cường, Ủy viên Ban Chấp hành Công đoàn Công ty cho biết cán bộ phường đã trực tiếp xuống doanh nghiệp để hướng dẫn những thao tác cơ bản về tài khoản VNeID, ứng dụng Công dân số và các nền tảng tiện ích của địa phương để người lao động có thể tự thực hiện trên hệ thống.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường Tân Tạo Lê Minh Hiếu, để triển khai “Bình dân học vụ số”, phường huy động cả hệ thống chính trị, tập huấn cho Bí thư Chi bộ, Trưởng khu phố, lực lượng Mặt trận và đoàn viên thanh niên.

Trong các đợt Mùa hè xanh, địa phương phối hợp với một số trường đại học huy động sinh viên cùng tham gia hướng dẫn người dân cài chữ ký số điện tử, SOS an ninh trật tự và sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Mục tiêu là giúp người dân tiếp cận dần, hình thành thói quen ứng dụng các nền tảng số trong đời sống thay vì chỉ cài đặt ứng dụng.

Sau một thời gian trực tiếp “cầm tay chỉ việc” cho từng đối tượng, anh Huỳnh Tấn Đạt, chuyên viên Phòng Văn hóa-Xã hội phường Tân Tạo cho biết từng bước nhận thức và thói quen của nhiều người đã thay đổi. Nếu trước đây người dân thường đến cơ quan hành chính để nộp hồ sơ trực tiếp, nay có thể thực hiện ở mọi nơi, ở nhà, ở công ty hay ở bất cứ đâu.

Tuy nhiên, trở ngại không chỉ là việc chuyện biết hay chưa biết thao tác. Một bộ phận người dân sử dụng điện thoại thông minh khá thường xuyên vẫn dè dặt khi giao dịch trên môi trường số vì lo lừa đảo, lộ thông tin hoặc thao tác sai. Điều đó đặt ra yêu cầu phổ cập kỹ năng phải đi cùng kiến thức tự bảo vệ. Người dân cần nhận biết ứng dụng chính thức, biết bảo vệ mật khẩu, dữ liệu cá nhân, mã xác thực; cảnh giác với đường dẫn lạ, cuộc gọi mạo danh và yêu cầu cung cấp thông tin tài khoản.

Trên thực tế, tại ấp Đồng Trai (xã Thanh An, Thành phố Hồ Chí Minh), nội dung phòng ngừa lừa đảo được lồng ghép ngay trong quá trình hướng dẫn sử dụng công nghệ. Ông Đào Ngọc Quý, Tổ trưởng Tổ bảo vệ an ninh cơ sở của ấp cho biết, lực lượng tại chỗ thường xuyên nhắc người dân không cung cấp thông tin căn cước, mã OTP cho người lạ, không truy cập đường dẫn không rõ nguồn gốc hoặc thực hiện theo yêu cầu đáng ngờ qua điện thoại.

Ấp Đồng Trai rộng khoảng 18km², có 854 hộ, 3.245 nhân khẩu và cách trung tâm xã khoảng 12km. Tổ công nghệ số cộng đồng không chỉ hỗ trợ VNeID mức 2, ứng dụng Công dân số và thủ tục hành chính trên điện thoại mà còn phối hợp lực lượng an ninh tuyên truyền những phương thức lừa đảo mới. “Nhờ được tuyên truyền, cảnh báo mà trên địa bàn ấp chưa ghi nhận trường hợp người dân bị lừa đảo trên không gian mạng,” ông Nguyễn Văn Hải, Bí thư Chi bộ ấp Đồng Trai chia sẻ.

Đến đây “Bình dân học vụ số” đang đặt ra một yêu cầu cao hơn, không chỉ giúp người dân biết sử dụng công nghệ mà phải giúp họ biết dùng đúng và dùng an toàn. Khi ngày càng nhiều thủ tục, giao dịch và dịch vụ thiết yếu đi qua chiếc điện thoại, khả năng nhận diện rủi ro trở thành một phần không thể tách rời của năng lực số./.