Đầu tư sân bay thời gian hoàn vốn hàng chục năm, có thực sự 'ngon ăn?

Thời gian hoàn vốn trung bình 40-50 năm

Lĩnh vực đầu tư, xây dựng hạ tầng hàng không nói chung và sân bay nói riêng khá đặc trưng, đó là thời gian triển khai dài, chôn vốn lâu, thời gian hoàn vốn được tính từ hàng chục năm trở lên.

Cụ thể, những sân bay với quy mô nhỏ đáp ứng sản lượng chỉ từ 1-2 triệu khách/năm, thời gian hoàn vốn thường cần từ 40-50 năm. Chính vì thế, lĩnh vực đầu tư sân bay khá “kén” nhà đầu tư vì đòi hỏi vốn lớn và thời gian hoàn vốn lâu. Một sân bay muốn có lượng khách đạt 70-80% công suất cũng cần nhiều năm từ thời điểm đi vào hoạt động.

Một đơn cử là Sân bay Vân Đồn (Quảng Ninh), sân bay tư nhân đầu tiên được xây dựng theo hợp đồng BOT, có thời gian khai thác hoàn vốn lên đến là 45 năm. Hay dự án Sân bay Sa Pa (Lào Cai), báo cáo dự án dự kiến thời gian khai thác hoàn vốn là 44 năm.

Ga hành khách Sân bay Quốc tế Vân Đồn. Ảnh: FBDN.

Trong khi đó, dự án Sân bay Long Thành, với tổng kinh phí đầu tư 336.630 tỉ đồng (tương ứng 16 tỉ USD). Trong đó, giai đoạn 1 đang triển khai có tổng kinh phí đầu tư khoảng 109.111 tỉ đồng (tương đương hơn 4,6 ti USD). Riêng hạng mục cốt lõi là nhà ga hành khách có mức đầu tư khoảng 35.000 tỉ đồng.

Mục tiêu giai đoạn 1 xây dựng 1 đường cất hạ cánh, 1 nhà ga hành khách cùng các hạng mục phụ trợ, với công suất 25 triệu hành khách/năm và 1,2 triệu tấn hàng hóa/năm, dự kiến sẽ đưa vào khai thác thương mại vào tháng 6.2026.

Về thời gian hoàn vốn của giai đoạn 1, theo báo cáo dự án là 20 năm tính từ thời điểm bắt đầu đi vào khai thác (dự kiến tháng 6.2026). Tuy nhiên, thời gian dự kiến 20 năm có thể xảy ra biến số nếu diễn biến lãi vay không thuận lợi, đặc biệt là tốc độ tăng trưởng lượng khách không đạt được như tính toán ban đầu, dẫn đến khai thác không hiệu quả, thời gian hoàn vốn sẽ kéo dài hơn rất nhiều so với dự kiến. Hơn nữa, khoảng thời gian 20 năm dự kiến là từ phía lập dự án đưa ra, các chuyên gia và nhà khoa học còn nhiều ý kiến khác nhau về cách tính toán này.

“Ngon ăn” hay không phụ thuộc vào hiệu quả khai thác, vận hành

Không ít dự án sân bay trên thế giới với công suất hơn 5 triệu hành khách/năm có thời gian hoàn vốn dự kiến đề ra từ 15-25 năm. Theo phân tích của giới chuyên gia, đó là khoảng thời gian thu hồi vốn lý tưởng đối với lĩnh vực đầu tư hạ tầng sân bay.

Toàn cảnh Sân bay Long Thành về đêm. Ảnh: Hoàng Phúc.

Tuy nhiên, đối với các siêu dự án sân bay với tổng mức đầu tư cả chục tỉ USD, ngay cả trên phạm vi thế giới, thời gian hoàn vốn từ 20-25 năm là không tưởng, thậm chí thời gian hoàn vốn được đẩy lên từ 40-50 năm cũng khó khả thi. Đó chính là thách thức lớn đối với những siêu dự án sân bay ở bất cứ quốc gia nào, bởi quy mô đầu tư lớn thì rủi ro về hiệu quả kinh tế cũng lớn theo, việc thu hồi vốn có thể kéo rất dài, có thể mất cả trăm năm. Những siêu dự án sân bay như thế, quyết định đầu tư thường phải cân nhắc giữa lợi ích kinh tế-tài chính của phạm vi dự án với lợi ích kinh tế xã hội của khu vực gắn với dân sinh, việc làm và nhiều ngành nghề liên quan.

Với dự án Sân bay Long Thành, tổng mức đầu tư 16 tỉ USD, theo giới chuyên gia sẽ rất khó thu hồi vốn chỉ trong 40-50 năm (khi chỉ giai đoạn 1 theo tính toán trong điều kiện bình thường nhất đã mất 20 năm). Tuy nhiên, có một tình huống là, chủ đầu tư có thể sử dụng vốn tự có, lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh để đầu tư, điều đó sẽ giúp tiết giảm vốn vay và chi phí lãi suất, góp phần kéo giảm thời gian thu hồi vốn.

Tuy nhiên, với một doanh nghiệp đại chúng như ACV, nếu cổ đông Nhà nước không đủ chiếm ưu thế, việc biểu quyết dùng vốn tự có và lợi nhuận đầu tư vào dự án Sân bay Long Thành sẽ gặp những rào cản nhất định. Khi tình huống “lấy dây đậu nấu đậu” gặp trở ngại, buộc chủ đầu tư phải tìm đến phương án huy động vốn theo nhiều nguồn khác nhau, lãi suất sẽ trở thành vấn đề nổi cộm.

Sân bay Quốc tế Phú Quốc.

Nhưng trên hết, thời gian thu hồi vốn nhanh hay chậm sẽ phụ thuộc chủ yếu vào hiệu quả khai thác, vận hành sân bay trong quá trình kinh doanh, với nguồn thu từ hàng chục loại phí dịch vụ hàng không và phí hàng không.

Thế nhưng, ngay ở chính điểm cốt yếu này, dự án Sân bay Long Thành lại đang gặp vấn đề về tuyến giao thông kết nối từ TP.HCM. Tính tới thời điểm hiện tại, chưa có một dự án đường sắt hay metro nào kết nối giữa TP.HCM với siêu dự án Sân bay Long Thành được chính thức thông qua. Chính vì thế, việc trông chờ vào sự hoàn thiện tuyến giao thông kết nối sẽ còn mất nhiều năm nữa.

Trong khi đó, người dân tại TP.HCM khi nghe đến việc phải đáp các chuyến bay quốc tế từ Sân bay Long Thành, phải mất tới 2-3 giờ đi đường bộ, đều không tránh khỏi ngán ngẩm. Đó cũng chính là yếu tố rất quan trọng ảnh hưởng bất lợi đến hiệu quả khai thác, vận hành của Sân bay Long Thành.

Thế Lâm