Đầu tư lớn cho giáo dục để bứt phá

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn vừa ký ban hành Nghị quyết số 249/2025/QH15 về phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo giai đoạn 2026-2035.

Phát triển nhân lực trình độ cao

Theo Nghị quyết số 249/2025/QH15, đến năm 2030 phấn đấu đạt 4 nhóm mục tiêu cụ thể.

Một là xây dựng mạng lưới trường mầm non, trường phổ thông công lập, phấn đấu cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh; từng bước bảo đảm cơ sở vật chất và thiết bị dạy học tối thiểu thực hiện chương trình giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 3 đến 5 tuổi, hoàn thành giáo dục bắt buộc hết trung học cơ sở; phấn đấu kiên cố hóa 100% phòng học; 30% cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông có thiết bị để triển khai thực hiện dạy và học một số môn bằng tiếng Anh.

Hai là đầu tư trọng điểm cho 18 trường cao đẳng, trong đó 6 trường thực hiện chức năng trung tâm quốc gia và 12 trường thực hiện chức năng trung tâm vùng đào tạo nhân lực có kỹ năng nghề cao trong các ngành, nghề kỹ thuật, công nghệ, phục vụ các chương trình, dự án chiến lược, trọng điểm quốc gia; đầu tư cho khoảng 30 trường cao đẳng để đào tạo ít nhất 20 ngành, nghề trọng điểm, mũi nhọn phát triển kinh tế - xã hội vùng và địa phương.

Ba là từng bước chuẩn hóa, hiện đại hóa hệ thống giáo dục đại học, tạo đột phá phát triển nhân lực trình độ cao, nhân tài, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo...

Bốn là đầu tư hỗ trợ nhằm nâng cao chất lượng, năng lực của đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và người học để đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, chủ động chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và phát triển toàn diện người học.

Đến năm 2035, đối với giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông: 100% cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông đạt chuẩn về cơ sở vật chất và thiết bị dạy học tối thiểu. Triển khai thực hiện dạy và học một số môn bằng tiếng Anh, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.

Đối với giáo dục nghề nghiệp: Phát triển khoảng 60 trường cao đẳng tiếp cận trình độ các nước ASEAN-4 và 6 trường tiếp cận trình độ các nước phát triển trong nhóm G20; phát triển các cơ sở giáo dục nghề nghiệp để có khoảng 200 ngành, nghề trọng điểm, trong đó 15 đến 20 ngành, nghề có năng lực cạnh tranh vượt trội trong khu vực ASEAN và thế giới.

Đối với giáo dục đại học: Phát triển hệ thống giáo dục đại học hiện đại, ngang tầm khu vực về đào tạo chất lượng cao, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Tổng các nguồn lực huy động để thực hiện toàn bộ Chương trình giai đoạn 2026-2035 dự kiến khoảng 580.133 tỉ đồng.

Đầu tư mạnh mẽ cho giáo dục để đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nướcẢnh: TẤN THẠNH

Kỳ vọng lớn về bước chuyển đột phá

TS Hoàng Ngọc Vinh - nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp, Bộ GD-ĐT - đánh giá giáo dục là "công trình trăm năm", nhưng tiền đầu tư các giai đoạn trước thì thường… "chạy theo năm ngân sách". Nghị quyết lần này mở ra cơ hội lớn cho GD-ĐT, cũng mở ra kỳ vọng lớn về một bước chuyển đột phá để hiện đại hóa và nâng cao chất lượng GD-ĐT với những mục tiêu và định hướng dài hạn rất đáng trân trọng.

Một chuyên gia giáo dục của ĐH Quốc gia Hà Nội cũng bày tỏ Nghị quyết này đã mở ra những kỳ vọng tươi sáng về bức tranh giáo dục Việt Nam. Với khoản đầu tư 580.133 tỉ đồng, chất lượng giáo dục sẽ được nâng tầm, giúp Việt Nam cải thiện vị trí trên bảng xếp hạng. Bình đẳng giáo dục sẽ được thúc đẩy, khoảng cách giữa thành thị và nông thôn sẽ được thu hẹp. Bên cạnh đó, gia tăng nguồn nhân lực chất lượng, hỗ trợ kinh tế số, thu hút đầu tư nước ngoài, qua đó giảm thất nghiệp….

Tuy nhiên, TS Hoàng Ngọc Vinh cho rằng cơ hội chỉ thành kết quả nếu ta thắng được một thứ rất quen: bệnh dàn trải đầu tư, không xác định đúng nhu cầu và thói quen hành chính đếm cho đủ mục hồ sơ.

Điều kiện tiên quyết để Nghị quyết đi đến "thắng lợi" không nằm ở chỗ có bao nhiêu tiền, mà ở chỗ tiền đi đúng lúc, đúng chỗ, đúng việc. Như vậy việc đầu tư phải triển khai theo logic đầu tư phân tầng - phân kỳ - theo nhu cầu thiết thực, lấy "chuẩn tối thiểu và công bằng tiếp cận" làm ưu tiên số một (nhất là vùng khó), rồi mới đến các gói nâng chất và các điểm đột phá.

"Điều tối cần thiết là mọi quyết định đầu tư phải dựa trên dữ liệu và minh bạch dữ liệu. Chúng ta cần một cơ sở dữ liệu chương trình: nhu cầu - thiếu hụt (ở đâu thiếu gì), chi tiêu - tiến độ (tiền đi đâu, làm đến đâu), và kết quả đầu ra (đầu tư xong có dùng được không, chất lượng có tăng không)" - TS Hoàng Ngọc Vinh nêu quan điểm. Ông nhấn mạnh việc đầu tư không thể cào bằng vừa lòng tất cả. Việc phân bổ vốn phải theo tiêu chí lượng hóa, công khai, đo được từ phòng học, thiết bị tối thiểu, sĩ số/lớp, thiếu giáo viên đạt chuẩn, cho tới tỉ lệ học sinh được thụ hưởng thực.

Với kinh nghiệm nhiều năm theo dõi các dự án GD-ĐT, TS Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh năng lực và đạo đức người quản lý dự án là điểm quyết định. Chương trình lớn thường không "chết vì thiếu tiền" mà "chết vì thiếu người làm đúng". Từ Trung ương đến địa phương tiêu chí chọn cán bộ quản lý dự án phải đặt liêm chính - năng lực - trách nhiệm lên hàng đầu; làm không đạt thì thay, chứ không để "đúng quy trình, lạc kết quả".

"Tính hiện đại" của nền giáo dục không chỉ được đo bằng các chỉ tiêu trên giấy, mà còn bằng trải nghiệm rất cụ thể của người học và gia đình vào năm 2030: áp lực luyện thi có giảm không, dạy thêm - học thêm có được quản trị minh bạch và đúng quy định không, và sức ép thi cử vào THPT có bớt nặng nề hay không. Khi các mục tiêu vĩ mô được chuyển hóa thành những thay đổi nhìn thấy, chạm được trong đời sống học đường, Nghị quyết sẽ trở thành động lực cải cách thực chất, chứ không chỉ là một cam kết chính sách. Nói thẳng giáo dục "hiện đại" là giáo dục giúp người học học thật, chứ không phải chạy mãi vì thi" - TS Hoàng Ngọc Vinh khẳng định.

Yến Anh