Khi những bông lúa 'nhuộm' vàng các cánh đồng ở thôn Hào Phú, xã Đăk Kan (Ngọc Hồi, Kon Tum), người Mường nơi đây lại quây quần bên nhau ăn cơm mới.
Xuất hiện từ thế kỉ thứ 17, người Cống tìm đến những ngọn núi và con suối xa xôi để xây dựng một nền văn hóa đậm đà bản sắc trên lãnh thổ Việt Nam. Từ những trang phục sặc sỡ, duyên dáng, đến lễ hội…tất cả đã tạo nên vẻ đẹp văn hóa ẩn mình giữa đại ngàn sương mây.
Ngược dòng sông Đà lên thượng nguồn, là nơi cư dân Si La sinh sống bao đời này. Theo Trường ca thiên di của người Si La và trường ca đất Hà Nhì kể lại rằng, họ đã trải qua hàng nghìn năm du mục từ vùng đất Tây Tạng, sang Lào rồi dừng chân tại Mường Tè (Lai Châu). Từ đây văn hóa bản sắc dần hình thành và phát triển.
Trải qua nhiều thế hệ, lễ cấp sắc pụt (Lẩu pụt) vẫn được người Nùng ở xã Xuân Dương, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn duy trì thực hành và là hoạt động văn hóa tín ngưỡng thể hiện rõ bản sắc của người Nùng. Lễ cấp sắc pụt là một sinh hoạt tín ngưỡng không chỉ đối với riêng gia đình tổ chức, mà còn là dịp để cộng đồng cùng dự và chung vui.
Trưởng thôn, người có uy tín tại cộng đồng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong công tác tuyên truyền, vận động đồng bào DTTS thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, trong đó có chính sách về bình đẳng giới.
Bà Hù Cố Xuân vừa là nghệ nhân, vừa là người già uy tín của tộc người Si La ở xã Can Hồ, huyện Mường Tè (Lai Châu). Bà đóng góp rất nhiều vào việc bảo tồn, phát triển chung của đồng bào Si La trong nhiều năm qua. Hiện dù đã qua tuổi 70, song bà Xuân vẫn không ngừng cống hiến cho sự phát triển của dân tộc mình.
Hiện Việt Nam có 15 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện và Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp.
Từ khi mô hình 'Tổ truyền thông cộng đồng' được thành lập, đồng bào Bru-Vân Kiều ở xã Trường Sơn (huyện Quảng Ninh, Quảng Bình) đã có nhiều chuyển biến trong suy nghĩ, hành động. Nhiều hủ tục, tập tục có hai từng bước được đẩy lùi, xóa bỏ.
Theo phong tục của đồng bào Bru-Vân Kiều, người ốm đau, bệnh tật, thậm chí gãy tay cũng không đi bệnh viện, họ chỉ cúng bái để khỏi. Các tuyên truyền viên của 'Tổ truyền thông cộng đồng' đã giúp họ từng bước loại bỏ phong tục lạc hậu này khỏi đời sống.
Các tỉnh Tây Nguyên hiện có hàng nghìn người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Họ là già làng, trưởng dòng họ, các vị chức sắc tôn giáo, nhân sĩ trí thức... được cộng đồng suy tôn. Người có uy tín luôn ảnh hưởng mạnh mẽ tới cộng đồng; là cầu nối giữa lòng dân và ý Đảng, luật tục và luật pháp, giữa chính quyền với bà con buôn làng, góp phần quan trọng xây dựng cuộc sống mới ở Tây Nguyên.
Với nhiều nghi lễ, trò diễn, điệu múa, phản ánh quan niệm tín ngưỡng, Then Kin Pang là lễ hội lớn, ẩn chứa nhiều giá trị nghệ thuật đặc sắc và thể hiện rõ rệt nhất tư duy sáng tạo của người Thái.
Trải qua nhiều thế hệ, lễ cấp sắc pụt (Lẩu pụt) vẫn được người Nùng ở xã Xuân Dương, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn duy trì thực hành và là hoạt động văn hóa tín ngưỡng thể hiện rõ bản sắc của người Nùng. Lễ cấp sắc pụt là một sinh hoạt tín ngưỡng không chỉ đối với riêng gia đình tổ chức, mà còn là dịp để cộng đồng cùng dự và chung vui.
Ngày 30/11, UBND tỉnh tổ chức hội nghị biểu dương, tôn vinh các điển hình tiên tiến trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN) tỉnh Phú Thọ - năm 2023.
Trong khuôn khổ sự kiện Tuần 'Đại đoàn kết các dân tộc - Di sản Văn hóa Việt Nam' năm 2023 diễn ra tại Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam (Hà Nội), đồng bào dân tộc Nùng, đến từ tỉnh Bắc Kạn, đã tổ chức một buổi tái hiện lễ Cấp sắc Pụt tới đông đảo du khách tham quan.
Từ bao đời nay, người dân tộc Mường ở xã Ba Khan (Mai Châu, tỉnh Hòa Bình) và vùng lân cận tuyệt đối không ai dám bước chân vào khu rừng Cỏ Rặng.
Tết hoa mào gà là lễ hội lớn trong năm của dân tộc Cống ở tỉnh Điện Biên, mang ý nghĩa kết thúc một năm cũ, thường được tổ chức vào ngày 15/10 âm lịch.
Bà con dân tộc Cống bản Púng Bon, xã Pa Thơm (huyện Điện Biên) tổ chức Tết Hoa mào gà từ ngày 27-28/11. Đây là lễ hội lớn trong năm của dân tộc Cống tỉnh Điện Biên nói chung và bà con người Cống xã Pa Thơm nói riêng.
Đồng bào dân tộc thiểu số đến từ 6 tỉnh đã trình diễn Ngày hội cây nêu, gắn với những nghi thức, tập tục văn hóa đặc sắc tiêu biểu của dân tộc mình.
Ở mỗi dân tộc và vùng miền, cây nêu đều tượng trưng những điều tốt đẹp, thể hiện khát vọng của người dân về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc, hòa hợp giữa hiện đại và truyền thống.
Ngày 23-11, tại Làng Văn hóa du lịch các Dân tộc Việt Nam đã diễn ra Ngày hội trình diễn cây nêu, giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch các dân tộc Việt Nam lần thứ II năm 2023.
Nhân Tuần Đại đoàn kết các dân tộc - Di sản Văn hóa Việt Nam năm 2023, bà con các dân tộc tề tựu về Thủ đô tái hiện nghi thức dựng nêu tại Làng Văn hóa du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Hà Nội).
Sáng ngày 23/11, hoạt động giao lưu văn hóa trình diễn cây Nêu có sự tham gia của 6 tỉnh với 6 dân tộc tiêu biểu tại Làng văn hóa các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội).
Tối 22-11, Sân khấu kịch Idecaf sáng đèn phiên bản mới vở Hãy yêu nhau đi (tác giả: Nguyễn Thị Minh Ngọc - Hùng Lâm; đạo diễn: Hùng Lâm). Vở có sự tham gia biểu diễn của NS Đình Toàn, Hồng Ánh, Đại Nghĩa, Hoàng Trinh, Quốc Tuấn, Mai Phượng...
Vấn đề tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống và trẻ em nữ dưới 18 tuổi sinh con là một thách thức đối với sự phát triển của cộng đồng dân tộc thiểu số tại tỉnh Lào Cai.
Trong khuôn khổ các hoạt động Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2023, ngày 18/11, tại đền Trấn Vũ (Thạch Bàn, Long Biên) đã diễn ra buổi giao lưu, trình diễn Nghi lễ và trò chơi kéo co với sự tham gia của Hội Kéo co Gijisi (thành phố Dangjin, Hàn Quốc) và bảy cộng đồng kéo co tại Việt Nam.
Trong những hoạt động văn hóa tín ngưỡng của đồng bào dân tộc Mông có nghi lễ rước thần giữ lửa của dòng họ. Đây là nghi lễ truyền thống có từ lâu đời, mang đậm nét văn hóa riêng biệt trong đời sống của mỗi gia đình, dòng họ đồng bào dân tộc Mông.
Tiếng nói và chữ viết là một trong những yếu tố quan trọng làm nên bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc. Tại Cao Bằng, tỉnh triển khai nhiều giải pháp bảo tồn và phát triển tiếng nói, chữ viết, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa của cộng đồng dân tộc thiểu số.
Nghệ nhân dân gian là người nắm giữ, sở hữu các vốn tri thức văn hóa truyền thống của dân tộc; đồng thời có thành tích trong việc bảo tồn, phát huy và truyền dạy các giá trị văn hóa truyền thống cho thế hệ sau. Ðối với dân tộc Thái vùng cao Tây Bắc, trong các bản làng, nghệ nhân là những 'cây đại thụ', là 'linh hồn' của đời sống văn hóa, tinh thần; đặc biệt những nghệ nhân nắm giữ tập quán xã hội và tín ngưỡng văn hóa. Ở bản Huổi Tao, xã Pu Nhi, huyện Ðiện Biên Ðông, nghệ nhân Tòng Văn Cu là một người như vậy. Ông thực sự là người 'níu giữ' hồn cốt văn hóa dân tộc...
Trong khuôn khổ Ngày hội Văn hóa các dân tộc có số dân dưới 10.000 người lần thứ nhất, diễn ra tại tỉnh Lai Châu, tối 4/11, đồng bào dân tộc Pà Thẻn, ở tỉnh Tuyên Quang tái hiện nghi Lễ Nhảy lửa, thu hút đông đảo người dân và du khách.
Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Đình Đương ở thôn Yên Thắng, xã Ngọc Trung (Ngọc Lặc) dù đã 83 tuổi nhưng vẫn miệt mài truyền dạy và mang những áng mo Mường đến gần hơn với cộng đồng. Ông coi đây là nhiệm vụ thiêng liêng của một người con dân tộc Mường trong việc gìn giữ, phát huy giá trị truyền thống.
Si Ma Cai là huyện vùng cao, biên giới, 99,4% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Với đặc thù người dân sinh sống, cư trú xen kẽ, rộng khắp nên công tác tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được cấp ủy đảng, chính quyền các cấp trên địa bàn rất chú trọng.
Quảng Nam có các tộc người thiểu số Cơ tu, Xơ Đăng (gồm người Ca Dong, Xơ Teng, Mơ Nâm), Cor, Gié-Triêng (gồm người Ve, Tà Riềng, Bhnong) cư trú từ lâu đời ở vùng miền núi phía Tây của tỉnh. Người Ve có quan niệm khác nhau về chết lành (chit cmôt) và chết xấu (chit preng).Trong cuộc sống đời thường, mỗi tộc người có một quan niệm về thế giới tâm linh khác nhau. Người Ve cũng vậy, thần linh (yàng), ma (cmốt)… đều có một thứ mà họ gọi là vô hình, là mhol, tựu trung đó là cách họ gọi hồn người hay linh hồn của người, của vật đã khuất, đã mất đi.
Lễ hội Lùng Tùng, Lễ hội Then Kin Pang, Lễ hội Nàng Han, Lễ hội Kin lẩu khẩu mẩu, Lễ hội Hạn Khuống... là một số lễ hội đặc sắc của người dân tộc Thái ở tỉnh Lai Châu.
Trong văn hóa tâm linh của người Thái đen ở Ðiện Biên, không gian 'khoen tạy' có ý nghĩa đặc biệt. Ðây là tập tục nhằm quản lý thông tin về các thành viên nam trong dòng họ; là một cách để lưu giữ niềm tự hào về sự lớn mạnh của gia đình, dòng họ.
Nghi lễ nhảy lửa của dân tộc Dao đỏ có từ thời xa xưa. Người Dao đỏ quan niệm rằng nhảy lửa không chỉ thể hiện sức mạnh, lòng dũng cảm của các chàng trai người Dao đỏ mà còn là hoạt động mang đậm bản sắc văn hóa vừa hoang sơ vừa huyền bí.
Bệnh xá Quân dân y Đoàn Kinh tế-Quốc phòng 78, Binh đoàn 15 nằm ở xã Mô Rai, cách Trung tâm Y tế huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum hàng chục ki-lô-mét. Nhiều năm qua, Bệnh xá luôn là địa chỉ tin cậy, được đồng bào dân tộc thiểu số xã biên giới Mô Rai tin tưởng và thường xuyên tới khám, điều trị bệnh.
Năm 1987, Thiếu úy, y sĩ Vũ Ngọc Mạnh là một trong những cán bộ đầu tiên được cử lên Đắc Pring (huyện Giằng, tỉnh Quảng Nam-Đà Nẵng) để xây dựng Đồn Biên phòng Giằng 3 (nay là Đồn Biên phòng Đắc Pring, BĐBP tỉnh Quảng Nam). Quãng thời gian đó đã trở thành ký ức không thể nào quên vì đó là tuổi trẻ, là nhiệt huyết, là lý tưởng, là ân tình với đồng bào của người lính Biên phòng nơi biên cương Tổ quốc.
Chia sẻ với chúng tôi về quyết định viết đơn xung phong lên làm việc nơi núi rừng biên giới, Trung úy, bác sĩ Đặng Công Hoàng, Bệnh xá Quân dân y Đoàn Kinh tế-Quốc phòng (KT-QP) 337, Quân khu 4 cho biết: 'Trong đại dịch Covid-19, khi tham gia tiêm vaccine cho cán bộ, nhân viên Đoàn KT-QP 337, chứng kiến cuộc sống của người dân nơi đây còn nhiều khó khăn, tôi nung nấu ý định khi có điều kiện sẽ lên đây công tác, góp phần chăm sóc sức khỏe cho bà con.
Nhảy lửa là lễ hội tiêu biểu của người Pà Thẻn, thường được tổ chức hàng năm vào lúc giao thời giữa năm cũ và năm mới hoặc khi vào vụ thu hoạch lúa mùa tháng 10, tháng 11 âm lịch. Tận mắt chứng kiến du khách sẽ phải trầm trồ về sự kỳ bí của lễ hội nhảy lửa này.
Trong sắc màu văn hóa các dân tộc, mo là một niềm tự hào và là di sản thiêng liêng của người Mường. Bởi thế mà dẫu qua dâu bể thời gian, sức sống của mo Mường và câu chuyện về những con người dành trọn cuộc đời gắn bó với thanh âm từ thuở 'đẻ đất, đẻ nước' vẫn lan tỏa và trường tồn.
Dân tộc Mông ở Điện Biên có nền văn hóa lâu đời, các phong tục tập quán, văn hóa còn lưu giữ rất đặc sắc, độc đáo. Nổi bật là các lễ hội dân gian như: Lễ hội Gầu Tào, lễ Cúng Rừng… Trong đó, Lễ Dù Su (lễ cúng dòng họ) là một trong những lễ quan trọng, nổi bật trong đời sống cộng đồng của đồng bào dân tộc Mông.