Lâm Đồng, vùng đất phía nam Tây Nguyên là nơi sinh sống của 47 dân tộc anh em, trong đó hơn một phần tư dân số là đồng bào dân tộc thiểu số.
Từ những chuyến đi tác nghiệp ở các buôn làng đồng bào dân tộc thiểu số 3 huyện miền núi Đồng Xuân, Sơn Hòa, Sông Hinh (Phú Yên), tôi có dịp tìm hiểu nhiều nét đẹp truyền thống văn hóa của người Êđê. Trong đó có những câu chuyện thú vị về nhà sàn và bếp lửa chỉ còn lại trong ký ức của một số già làng.
Ngày Bác mất, một nửa nước còn đắm chìm trong lửa đạn đau thương. Đồng bào Tây Nguyên cùng chia sẻ nỗi đau chung của toàn dân tộc. Hướng về Hà Nội, nơi có bóng hình Người, dù trong ngục tù đế quốc, giữa lòng đô thị sào huyệt kẻ thù hay buôn làng hẻo lánh, đồng chí, đồng bào Tây Nguyên đều đã tìm mọi cách để làm lễ tưởng niệm và thờ cúng vị lãnh tụ kính yêu…
Rơ Măm là một trong 5 dân tộc có số dân dưới 1.000 người, sinh sống chủ yếu ở làng Le, xã biên giới Mô Rai, huyện Sa Thầy, tỉnh Kon Tum.
Hơn 14 năm lặng lẽ tham gia giữ gìn bình yên cho buôn làng Chư Jut, anh Kpă Puôn không chỉ là Tổ trưởng Tổ bảo vệ an ninh trật tự, mà còn là nhịp cầu nối giữa pháp luật và đồng bào Jrai.
Giữa núi rừng Tây Nguyên, tại xã biên giới Pờ Y (huyện Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum), già làng Y Pan, người phụ nữ dân tộc Brâu (sinh năm 1930), vẫn là điểm tựa tinh thần của cộng đồng người dân nơi đây. Dù đã 95 tuổi đời, hơn 70 năm tuổi Đảng, cụ vẫn từng ngày mang nhiệt huyết gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, vận động nhân dân phát triển kinh tế và chung tay bảo vệ vững chắc phên giậu Tổ quốc.
Từ bao đời nay, trên cao nguyên đỏ bazan hùng vĩ của Buôn Ma Thuột – thủ phủ của vùng Tây Nguyên, những ngôi nhà dài của người Ê Đê vẫn lặng lẽ tồn tại như chứng nhân của một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Nhà dài không chỉ là nơi cư trú, mà còn là biểu tượng văn hóa đặc trưng, nơi kết tinh những giá trị lịch sử, tâm linh và xã hội độc đáo của cộng đồng Ê Đê – một trong những dân tộc thiểu số tiêu biểu tại Việt Nam.
Không chỉ giỏi chuyên môn, nổi bật trong nghiên cứu khoa học, Tiến sĩ Trương Văn Thủy, giảng viên trường Đại học Y Dược Buôn Ma Thuột còn năng nổ, nhiệt huyết trong các hoạt động Ðoàn.
Từ vùng đất dốc dưới chân núi Ơi Phí, 62 hộ dân người Chăm H'roi ở buôn Ma Giai (xã Đất Bằng, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai) đang bắt đầu hành trình an cư trên vùng đất mới.
Trong nhịp đô thị hóa, nhà dài dần vắng bóng tại các buôn làng Ê Đê. Có ngôi nhà dài gần như nguyên bản, nhưng ông Y Jui Êban ở buôn Kmrơng Prông B (xã Ea Tu, TP Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk) đang lo có thể đổ sập bất kỳ lúc nào.
50 năm kể từ ngày thống nhất đất nước, văn học nghệ thuật Gia Lai đã có bước tiến mạnh mẽ với sự cống hiến của nhiều lứa văn nghệ sĩ tài năng, trong đó có những gia đình mà cả 2 vợ chồng đều góp sức không nhỏ.
Tôi may mắn được gặp nghệ nhân chỉnh chiêng Ksor Kốk (buôn Sai, xã Chư Ngọc) khi ông đang chỉnh lại bộ chiêng chuẩn bị cho việc phục dựng lễ cúng cầu mưa tại buôn Mlăh (xã Phú Cần, huyện Krông Pa, tỉnh Gia Lai) vào cuối tháng 4 vừa qua.
Với khẩu hiệu 'Tuổi trẻ GLPC trao nguồn sáng-Gửi yêu thương', Đoàn cơ sở Công ty Điện lực Gia Lai đã và đang khẳng định tinh thần xung kích tình nguyện vì cộng đồng bằng những công trình, phần việc thiết thực, mang nguồn điện an toàn đến từng buôn làng, từng ngôi nhà ở vùng khó.
Lễ cúng thần rừng - một nghi lễ dân gian mang tính cộng đồng đặc sắc của các dân tộc Tà Ôi, Cơ Tu huyện A Lưới - được đồng bào gìn giữ, lưu truyền và tổ chức vào dịp đầu xuân mới.
Đang là một bác sĩ có thu nhập ổn định nhưng chàng trai người Ê Đê (quê Đắk Lắk) bỏ ngang về buôn làng xây dựng thương hiệu cà phê Ê Đê. Anh được bình chọn 'Nông dân Việt Nam xuất sắc 2022'.
Hiện nay, tại xã Lộc An (huyện Bảo Lâm) đang thường xuyên tổ chức các hoạt động trải nghiệm, giao lưu lễ hội văn hóa truyền thống, ẩm thực; cung ứng các dịch vụ du lịch... Chính quyền địa phương, người dân tích cực phổ biến thông tin giới thiệu, kết nối các tour, tuyến du lịch cộng đồng...
Ở thôn Tân Tiến, xã Ea Na (Krông Ana, Đắk Lắk), cựu chiến binh (CCB) Vũ Như Thuần, 61 tuổi, Giám đốc Công ty TNHH Nông sản Phú An là một người chăm chỉ và thành công. Ít ai biết hành trình trở thành ông chủ của CCB này có không ít gian truân, thử thách.
Đối với đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, trống là vật thiêng, có Yàng trống bảo hộ, có giá trị cao nên cất giữ nơi trang trọng và được đem ra dùng trong những dịp lễ hội lớn của buôn làng hoặc gia đình. Ngày nay, các buôn làng ở Tây Nguyên dường như xa dần tiếng trống hơ gơr.
Hướng tới kỷ niệm 135 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2025); kỷ niệm 71 năm Ngày Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954 - 7/5/2025), từ ngày 5 - 31/5, các hoạt động tháng 5 với chủ đề 'Bác Hồ với cộng đồng các dân tộc Việt Nam' được tổ chức tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội).
Không có niềm vui nào lớn hơn được sống trong một đất nước hòa bình. Không có niềm tự hào nào lớn hơn trước lịch sử hào hùng của dân tộc. Và cũng không tình cảm nào thiêng liêng hơn khi hàng triệu trái tim cùng chung một nhịp đập trong ngày vui thống nhất.
Đi qua 75 mùa rẫy, với ông Nay Ka (buôn Phu Ma Nher 2, xã Ia Rtô, thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai), những bài khan luôn thân thuộc như hơi thở cuộc sống.
Huyện Kbang (tỉnh Gia Lai) hiện có 76 người có uy tín. Nhiều năm qua, đội ngũ người có uy tín trở thành 'những cánh chim đầu đàn' trong các phong trào thi đua yêu nước, làm tốt sứ mệnh tập hợp đoàn kết nhân dân chung tay xây dựng buôn làng ngày càng phát triển.
Buôn Drai H'ling, xã Hòa Xuân, thành phố Buôn Ma Thuột giờ đây đã 'khoác lên mình' diện mạo mới – đời sống kinh tế khởi sắc, nếp sống văn hóa được gìn giữ, an ninh trật tự được đảm bảo.
Trong chiến tranh ác liệt hôm qua hay trong những thử thách giữa thời bình hôm nay, Lâm Đồng - mảnh đất vùng cửa ngõ nối liền Tây Nguyên với miền Nam đều làm tròn vai trò vùng hậu cứ để cùng miền Nam - thành đồng Tổ quốc đi đến những thắng lợi. Và ngày mai, khi những tuyến cao tốc được hoàn thành, Lâm Đồng sẽ thêm động lực phát triển, vùng hậu cứ của cả miền Nam cũng từ đây thêm lớn mạnh, vững vàng.
Giữa không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên - Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, có những con người đặc biệt được giao trọng trách gìn giữ những thanh âm của đại ngàn. Nghệ nhân Nay Phai, người con của mảnh đất Gia Lai, với tài năng và tâm huyết, không chỉ lưu truyền âm thanh đặc trưng của cồng chiêng, mà còn thổi vào từng tiếng ngân vang, làm sống lại sức sống mãnh liệt của di sản vô giá này.
Giữa những cơn gió xào xạc của núi rừng Tây Nguyên bỏng rát, bài thơ 'Biên cương mùa gió' của Lê Vi Thủy như thổi vào lòng người nỗi xúc động lặng thầm. Từ ánh mắt trẻ thơ đến no ấm buôn làng và những giọt mồ hôi người lính, tất cả hòa quyện trong khát vọng yên bình nơi địa đầu Tổ quốc.
Mải miết trên dặm dài hơn 70 km theo tuyến quốc lộ 25 kết nối vùng duyên hải Nam Trung bộ với Tây Nguyên, buổi sáng hạ tuần tháng tư, tôi lên xã Krông Pa, huyện Sơn Hòa - cửa ngõ phía Tây tỉnh Phú Yên, nơi tiếp giáp với hai xã Chư Ngọc và Ea Dreh, huyện Krông Pa (Gia Lai). Ở đó, tôi được nghe những già làng, cựu cán bộ lãnh đạo địa phương kể lại nhiều câu chuyện thú vị một thời dập tắt 'Vua lửa' và triệt xóa 'Ma lai'.
Ngày hội Khinh khí cầu Đắk Lắk 2025 là sự kiện văn hóa, du lịch nổi bật của địa phương nhân dịp kỷ niệm 50 năm ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30.4.1975 - 30.4.2025), đồng thời hướng tới 30 năm thành lập huyện Buôn Đôn (1995 - 2025).
Lễ cúng trưởng thành được tổ chức khi chàng trai Ê Đê đã biết tự đi làm rẫy, đi săn bắn, với sự tham gia của cả dòng họ, buôn làng. Đây là nghi lễ tâm linh, quan trọng nhất trong vòng đời của người đàn ông Ê Đê. Nghi lễ khẳng định, từ thời điểm này, người đàn ông Ê Đê được cộng đồng thừa nhận là người trưởng thành, được tham gia giải quyết các công việc quan trọng của gia đình, dòng họ, buôn làng và được lấy vợ.
Dự án 'Nghiên cứu một số sản phẩm từ hạt K'nia góp phần khơi dậy giá trị bản địa, lan tỏa ý nghĩa bảo tồn rừng và phát triển cộng đồng vùng cao.
Bằng bàn tay, khối óc và trái tim nhiệt huyết, tuổi trẻ in đậm dấu ấn trên hành trình đổi mới nông thôn, vun đắp tương lai cho vùng đất còn nhiều gian khó.
Tháng 4, lúa đã đầy bồ, ngô đã đầy bãi, nắng vàng xua đi những cơn mưa rầu rĩ. Già làng K'Keo (xã Gung Ré, huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng), áo quần chỉnh tề, trịnh trọng ra căn nhà dài giữa buôn, nổi lên hồi chiêng lớn, vang vọng núi rừng... Đó là tín hiệu sắp sửa có sự kiện trọng đại xảy ra: Nhô lir bong - Lễ Mừng lúa mới của người K'ho Sre, cư ngụ ở Nam Tây Nguyên, mỗi năm được tổ chức 1 lần, khi mùa màng đã xong.
Tháng tư, nam Tây Nguyên nắng mênh mang, mùa cà-phê đơm trái, mùa của những đàn chim c'rao sải cánh bay về. Trên những cung đường nhựa thay màu những con đường đất đỏ lượn vòng cao nguyên, chúng tôi trở về với những buôn làng là chiến khu xưa, những 'cái nôi' nuôi dưỡng phong trào đấu tranh cách mạng tại Lâm Đồng, để được sống lại ký ức hào hùng cách đây tròn nửa thế kỷ và ngắm nhìn kỳ tích của sự đổi thay trên vùng đất nam Tây Nguyên anh hùng.
Gần 50 năm gắn bó với vùng đất Tây Nguyên, tôi đã đi qua nhiều buôn làng, tiếp xúc với bao con người hiền lành như đất, mộc mạc như cây rừng. Và trong những buôn làng đó, từng bếp lửa nhà sàn đã để lại trong tôi ấn tượng đậm sâu với không gian đầm ấm và chân tình