Trình Quốc hội dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô

Toàn cảnh phiên họp - Nguồn: Media Quốc hội

Dự kiến hoàn thành dự án vào năm 2030

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về chủ trương đầu tư Dự án  xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.

Theo tờ trình, đường Vành đai 5 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hình thành mạng lưới giao thông khép kín của vùng Thủ đô, tạo điều kiện phát triển không gian kinh tế mới, phân bố lại dân cư, giảm tải cho các tuyến quốc lộ hiện hữu, đồng thời tăng cường năng lực ứng phó khi xảy ra ùn tắc hoặc sự cố trên các trục giao thông chính.

Chính phủ đánh giá, việc đầu tư dự án sẽ tạo dư địa phát triển lâu dài cho các địa phương, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, thúc đẩy liên kết vùng, khai thác hiệu quả các khu công nghiệp, khu đô thị, trung tâm logistics và các đầu mối giao thông quan trọng.

Dự án có phạm vi, quy mô, chiều dài đầu tư khoảng 349km, đi qua địa bàn 07 địa phương. Tuyến chính cao tốc quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120km/h; đường song hành quy mô tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80km/h.

Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 288.268 tỷ đồng, bao gồm: phần tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng, thực hiện bằng ngân sách trung ương; phần đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng, thực hiện bằng vốn ngân sách địa phương. Chính phủ dự kiến bố trí cho Dự án trong giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 59.700 tỷ đồng.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày Tờ trình - Nguồn: Media Quốc hội.

Về phương án thiết kế sơ bộ, Tờ trình nêu rõ, hướng tuyến được nghiên cứu, lựa chọn bảo đảm phù hợp với quy hoạch, chiều dài ngắn nhất có thể, hạn chế khối lượng giải phóng mặt bằng (GPMB). Phương án tuyến lựa chọn đã được 7/7 địa phương liên quan có ý kiến thống nhất bằng văn bản. Xây dựng các nút giao liên thông; một số đoạn cầu cạn qua địa bàn tỉnh Ninh Bình, Phú Thọ; hệ thống giao thông thông minh, trung tâm quản lý, điều hành giao thông; trạm dừng nghỉ được đầu tư bảo đảm đồng bộ, hiện đại.

Sơ bộ về phương án GPMB, tái định cư, phạm vi thực hiện giải phóng mặt bằng trên toàn bộ quy mô mặt cắt ngang Vành đai 5. Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.011 ha. Chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 78.143 tỷ đồng.

Về hình thức đầu tư, Chính phủ đề xuất trước mắt thực hiện theo đầu tư công, sau khi hoàn thành sẽ tổ chức thu phí tương tự dự án đường bộ cao tốc Bắc - Nam phía Đông. Trong quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ tiếp tục nghiên cứu phương thức đầu tư phù hợp.

Về dự kiến tiến độ thực hiện dự án, chuẩn bị đầu tư dự án từ năm 2026, thực hiện dự án năm 2027, cơ bản hoàn thành công trình năm 2030. Các đoạn còn lại trong giai đoạn 2026 - 2030 tiếp tục huy động các nguồn vốn để ưu tiên đầu tư sớm, phấn đấu hoàn thành toàn tuyến trước năm 2035.

Dự án đề xuất áp dụng 10 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt bao gồm: 08 chính sách đã được Quốc hội cho phép áp dụng tại một số dự án liên quan: thẩm quyền quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư; thẩm định khả năng cân đối vốn cho Dự án; công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; bãi đổ chất thải rắn xây dựng; chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác; chỉ định thầu; điều chỉnh các quy hoạch có liên quan; giá trị tăng thêm từ khu vực dọc tuyến đường Dự án.

Cần làm rõ nguồn vốn và cơ chế điều phối 

Trình bày cáo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, dự án đáp ứng tiêu chí dự án quan trọng quốc gia theo quy định của Luật Đầu tư công.

Đối với sự cần thiết đầu tư và sự phù hợp quy hoạch, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ mối quan hệ giữa dự án với các công trình giao thông trọng điểm khác; đánh giá tổng thể hiệu quả của mạng lưới giao thông sau khi tuyến đường được đầu tư; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp giữa các địa phương trong quản lý quy hoạch, khai thác quỹ đất, đầu tư hạ tầng kết nối và tổ chức vận hành toàn tuyến.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra - Nguồn: Media Quốc hội.

Về phạm vi, quy mô, hình thức đầu tư và tổ chức thực hiện, đề nghị làm rõ hơn cơ chế điều phối thống nhất, trách nhiệm của từng cơ quan, địa phương; bảo đảm đồng bộ về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiến độ, chất lượng công trình và giải ngân vốn.

Về tổng mức đầu tư, nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục cập nhật suất vốn đầu tư, đơn giá, chi phí dự phòng và các yếu tố biến động giá nhằm bảo đảm sát thực tế, hạn chế điều chỉnh trong quá trình thực hiện.

Đồng thời, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ bổ sung, làm rõ nguồn vốn, cơ cấu nguồn vốn, tiến độ bố trí vốn, khả năng cân đối và bố trí vốn của ngân sách Trung ương, ngân sách địa phương (nhất là các địa phương dự kiến được giao bố trí số vốn lớn như Hà Nội, Hải Phòng) theo từng giai đoạn và căn cứ chứng minh khả năng cân đối vốn, làm cơ sở đánh giá tính khả thi và xem xét, quyết định.

Có ý kiến cho rằng, trường hợp chỉ cân đối được 59.700 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2030, đề nghị Chính phủ nghiên cứu đầu tư giai đoạn 1 của Dự án tương ứng với nguồn vốn và khả năng cân đối vốn, để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.

Về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát đầy đủ số liệu về diện tích đất thu hồi, số hộ dân bị ảnh hưởng và nhu cầu tái định cư; chuẩn bị đầy đủ quỹ đất tái định cư, đồng thời có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, ổn định sinh kế cho người dân sau khi thu hồi đất, chuẩn bị đầy đủ quỹ đất tái định cư và có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề, ổn định sinh kế cho người dân bị thu hồi đất.

Đối với nguồn vật liệu xây dựng, đề nghị Chính phủ xây dựng phương án tổng thể về nhu cầu, nguồn cung, vận chuyển và khai thác hợp pháp; đồng thời gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường nhằm tránh tình trạng thiếu vật liệu hoặc phát sinh khai thác trái phép, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả đầu tư của dự án.

Bên cạnh đó, làm rõ cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất, phương pháp xác định nguồn thu, nguyên tắc phân chia nguồn thu giữa ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương, cũng như cơ chế hoàn trả cho dự án. Đồng thời, cần có giải pháp ngăn ngừa tình trạng đầu cơ đất đai khi triển khai tuyến đường.