Dựng cờ đại nghĩa từ năm 1885 đến năm 1887 thì Cuộc khởi nghĩa Đồng Thông thất bại. Chủ tướng Nguyễn Xuân Ôn bị giặc Pháp bắt, chúng giải vị thủ lĩnh bất khuất ấy về giam ở nhà lao Vinh, nhà lao Hải Dương rồi sau đó quản thúc tại kinh thành Huế cho đến ngày cụ mất. Các vị văn thân, võ tướng dưới quyền Nghè Ôn đã phân tán lực lượng về nhiều địa phương, vừa tiếp tục chiến đấu vừa tránh bọn giặc truy lùng, tàn sát. Nhiều làng mạc ủng hộ cuộc khởi nghĩa bị đốt phá, nhiều người dân yêu nước đã bị chúng đưa lên đoạn đầu đài. Quê hương điêu tàn, tướng sĩ tan tác…
Buổi sáng bình yên giữa làng quê vùng lúa, chúng tôi tìm về mảnh đất Đông Yên xưa (nay thuộc xã Vân Tụ, tỉnh Nghệ An), quê hương của cụ Tô Bá Ngọc. Cụ Tô là người thân tín của Đình nguyên Phan Đình Phùng và TS Nguyễn Xuân Ôn trong những ngày các thủ lĩnh Cần Vương dựng cờ kháng Pháp. Điền chủ Tô Bá Ngọc xả thân vì đại nghĩa khi sẵn sàng hiến toàn bộ gia sản lớn của mình để các tướng sĩ mua sắm vũ khí, quân lương và cuối cùng, cụ chấp nhận cái chết trước kẻ thù để bảo toàn khí tiết…
Dưới trướng TS Nguyễn Xuân Ôn quy tụ nhiều bậc văn sư, võ tướng xuất sắc và trung thành như Phó tướng, Phó bảng Lê Doãn Nhã, Thương biện quân vụ Trần Quang Diệm, Đề đốc Nguyễn Mận, các Tham tán quân vụ như Đinh Nhật Tân, Nguyễn Nguyên Thành và Lê Trọng Vinh… Cùng với các vị đó, bởi nhiều lẽ, chúng tôi đặc biệt ấn tượng với vị võ tướng được cụ Nghè Ôn phong chức Tắc vi Lãnh binh là Nguyễn Văn Ngợi, hay còn gọi là Lãnh Ngợi. Dân gian xưa nay thì thường gọi ông là Tắc Bảy mỗi lần kháo chuyện…
LTS: Chiều mưa, từ phương Nam xa xôi, chúng tôi về với mảnh đất phía Bắc Nghệ An cùng những người dân quê lúa Yên Thành (cũ) đi tìm dấu tích cuộc Khởi nghĩa Đồng Thông do Lương giang Tướng công, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Ôn khởi xướng, lãnh đạo. Thêm mỗi bước chân giữa vùng chiến địa xưa là cảm xúc của chúng tôi lại thêm đắm chìm trong dòng suy tưởng về một thời đất nước trong cơn binh lửa, bĩ cực mà cũng vô cùng oanh liệt, kiêu dũng.