Gần 40 năm qua, ông Bùi Văn Lựng – Nghệ nhân ưu tú, thầy mo ở xóm Mường Lầm (tỉnh Phú Thọ), vẫn lặng lẽ, bền bỉ gìn giữ và trao truyền di sản quý báu ấy. Trong từng lời mo trầm ấm, trong từng nghi lễ được thực hành đúng chuẩn mực, ông không chỉ thực hiện bổn phận của một thầy mo, mà còn làm công việc của người 'giữ hồn' văn hóa Mường, nối quá khứ với hiện tại, gìn giữ sợi dây thiêng liêng giữa con người và cội nguồn.
Hàng năm, cứ vào mùng 6 Tết Nguyên đán, Khu di tích Đền Khụ Chẹ, xã Tân Lạc rợp cờ hội. Tiếng chiêng Mường ngân vang giữa thung lũng còn bảng lảng sương sớm. Lễ hội truyền thống năm nay càng thêm ý nghĩa khi 'Nghệ thuật tạo hoa văn cạp váy của người Mường' được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Giữa phần hội rộn ràng, nghi thức linh thiêng nhất là lễ rước nước thiêng từ giếng Vó Vòng, nơi hội tụ niềm tin và hồn cốt văn hóa của người Mường Khơi. Trong nghi lễ ấy, có 7 sơn nữ đẹp nhất vùng được chọn để 'giữ vía' nguồn nước thiêng.
Mo Mường được đánh giá là sáng tạo vĩ đại, 'linh hồn' của người Mường. Với giá trị đặc biệt quý giá, di sản quốc gia này đang trên hành trình ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Từ xóm Mường Lầm, xã Mường Bi, tỉnh Phú Thọ nghệ nhân ưu tú, thầy mo Bùi Văn Lựng gần 40 năm làm nghề vẫn miệt mài sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng và lan tỏa giá trị Mo Mường, trở thành gương mặt tiêu biểu trong bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa.
Chỉ một hoặc vài sợi chỉ được tết vào nhau, với các màu đen, xanh hoặc đỏ, nhưng lại gửi bao mong mỏi về sức khỏe, bình an và may mắn cho người được buộc, cho gia đình và làng bản. Bởi vậy, trong tâm thức người Tày, sợi chỉ ấy được trìu mến gọi là sợi 'bình an'.
Từ ngày 05 - 07/3/2026 (tức ngày 17 - 19 tháng Giêng, năm Bính Ngọ), xã Mỏ Vàng sẽ tổ chức Lễ hội Cầu đình An Lương gắn với Giải đua mảng truyền thống lần thứ IV.
Giữa tiết xuân rộn ràng, đồng bào Mường ở xã Liên Sơn lại nô nức bước vào mùa lễ hội. Trong không gian văn hóa đậm đặc sắc màu ấy, điệu múa Mơi khởi lên như nhịp cầu nối giữa con người với thần linh, giữa hiện tại với cội nguồn, làm nên nét chấm phá độc đáo trong bức tranh văn hóa ngày xuân của vùng đất này.
Sáng 1/3 (tức ngày 13 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại thôn Rộc Răm, xã Yên Thọ đã long trọng tổ chức Lễ hội Kin Chiêng Boọc Mạy năm 2026.
Trong khuôn khổ sự kiện 'Sắc Xuân trên mọi miền Tổ quốc' năm 2026, không gian Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đoài Phương, Hà Nội) trở nên náo nhiệt với màn tái hiện lễ hội Xuống đồng (lễ hội Lồng Tồng) của đồng bào Cao Lan (Sán Chay) đến từ xã Yên Lãng (Phú Thọ).
Trong khuôn khổ Ngày hội văn hóa, thể thao các dân tộc xã Chiềng Lao lần thứ I, sáng 1/3, tại bản Nà Lếch, UBND xã Chiềng Lao đã tổ chức phục dựng lễ Pang A của dân tộc La Ha.
Trong không khí rộn ràng của những ngày đầu Xuân, xã Yên Lãng tưng bừng tổ chức Lễ hội Xuống đồng (hay còn gọi là lễ hội Lồng Tồng) của đồng bào dân tộc Cao Lan. Đây là nét sinh hoạt văn hóa - tâm linh đặc sắc, thể hiện ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Ngày 28/2 (11 tháng Giêng), xã Tân Uyên tổ chức Lễ hội Xòe Chiêng năm 2026 tại thôn Phiêng Phát 1. Dự lễ khai mạc có đồng chí Lê Đức Dục - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy; lãnh đạo địa phương trong tỉnh, cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.
Ngày 28/2 (11 tháng Giêng), xã Tân Uyên tổ chức Lễ hội Xòe Chiêng năm 2026 tại thôn Phiêng Phát 1. Dự lễ khai mạc có đồng chí Lê Đức Dục - Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy; lãnh đạo địa phương trong tỉnh, cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.
Lễ Lồng Tồng được tổ chức vào ngày 10 tháng Giêng hàng năm, gắn với không gian văn hóa cách mạng đặc trưng của địa phương.
Ngày 26/2 (mùng 10 tháng Giêng), xã Mai Hạ tổ chức Lễ hội Xên Mường vùng Mai Châu năm 2026 trong không khí trang nghiêm, phấn khởi. Dự lễ có lãnh đạo các sở, ngành, địa phương trong tỉnh, cùng đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.
Lễ hội xuống đồng (Lễ Lồng Tồng) là nghi lễ cầu mùa truyền thống, được tổ chức hằng năm vào ngày 10 tháng Giêng, gắn với không gian văn hóa cách mạng đặc trưng của địa phương.
Ngày 24/2 (mùng 8 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại xóm Vành Rả, UBND xã Yên Phú tổ chức khai mạc Lễ hội Khai hạ năm 2026. Về dự và chung vui với chính quyền và Nhân dân xã có đồng chí Bùi Văn Luyến - Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh.
Trong Tết Doi của người Mường xã Thu Cúc, rước 'vía lúa' đã trở thành một nghi lễ thiêng liêng, quan trọng nhất. Theo quan niệm từ xa xưa, vía lúa hay còn gọi là 'nàng cơm, nàng gạo' là linh hồn của cây lúa, rước vía lúa nghĩa là gọi cơm gạo từ Mường Trời. Hồn lúa ở lại với con người thì thóc lúa mới đầy bồ, đầy cót, nhà nhà no đủ.
Ngày 24/2, tại sân vận động xã Mường Bi, tỉnh Phú Thọ diễn ra Lễ hội Khai hạ (hay còn gọi là lễ xuống đồng, lễ mở cửa rừng) - lễ hội dân gian truyền thống lớn nhất của người Mường.
Ngày 24/2/2026, tại xã Mường Bi, tỉnh Phú Thọ, diễn ra Lễ hội Khai hạ, nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng không thể thiếu trong dịp Tết đến Xuân về của người Mường ở Phú Thọ.
Trong làn sương xuân còn vương trên nương lúa, người Mường xã Xuân Du nô nức tổ chức Lễ hội Cơm mới. Không chỉ thể hiện đạo lý 'uống nước nhớ nguồn', tri ân thần linh, tổ tiên và cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng no đủ, lễ hội còn là dịp để cộng đồng gắn kết, gìn giữ và trao truyền những giá trị văn hóa đặc sắc của người Mường cho thế hệ trẻ.
Gầu Tào là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu của đồng bào dân tộc Mông mỗi độ Tết đến xuân về. Đây là bức tranh sinh động phản ánh đời sống văn hóa đặc trưng và tính cộng đồng của dân tộc Mông vùng Tây Bắc.
Sáng 23/02 (tức mùng 7 tháng Giêng), tại cánh đồng thôn Tòng Xành, xã Cốc San đã diễn ra Lễ hội Roóng Poọc (Lễ hội xuống đồng) thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.
Trong cộng đồng người Thái, lễ Xên Đông (còn gọi là lễ hội cúng rừng) thường được tổ chức vào đầu năm mới. Đây là nghi lễ truyền thống mang ý nghĩa cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, đời sống ấm no, vạn vật sinh sôi, thể hiện sự gắn bó hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
Xã Tân Lạc (Phú Thọ) đón nhận Quyết định công nhận 'Nghệ thuật tạo hoa văn cạp váy của người Mường' là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Ngày 21/2, tại bản Ham Xoong, xã Nà Bủng tổ chức Lễ hội Gầu Tào dân tộc Mông năm 2026 với sự tham gia của đông đảo nhân dân.
Sáng ngày 22/2 (tức mùng 6 Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026), tại khu di tích đền Khụ Chẹ, xã Tân Lạc đã long trọng tổ chức lễ hội truyền thống và đón nhận quyết định công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đối với 'Nghệ thuật tạo hoa văn cạp váy của người Mường'.
Giữa đại ngàn xứ Thanh, nơi dòng sông Nhồng mát lành và những vách đá hang Mường tạc hình thiếu nữ, truyền thuyết về Nàng Han vẫn âm vang như bản anh hùng ca bất tận của người Thái Trắng. Về với mường Trịnh Vạn (nay là xã Vạn Xuân ) những ngày đầu xuân, chúng ta không chỉ được đắm mình trong không gian văn hóa đặc sắc của người Thái Trắng, mà còn cảm nhận rõ hơi thở của vùng đất đang chuyển mình mạnh mẽ.
Chạm đất Yên Thắng sau cung đường dài trắc trở. Tiếng cồng chiêng từ hội diễn của bà con đã rộn rã tự bao giờ. Mỗi dịp tết đến xuân về, nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, cùng các trò chơi, trò diễn truyền thống của bà con người Thái lại được địa phương kêu gọi tổ chức, thu hút nhiều du khách và con em gần xa...
Giữa những ngày đầu xuân, khi làn sương núi còn lững lờ trôi trên những thung lũng xanh của thôn Mó 1, xã Xuân Du, không gian nơi đây lại rộn ràng trong sắc xuân lễ hội. Lễ hội 'Sết Boóc Mạy' – Tết cây bông của đồng bào Thái – không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng dân gian được gìn giữ từ bao đời, mà ngày nay còn trở thành điểm hẹn du lịch trải nghiệm đầu năm, đưa du khách hòa mình vào không gian văn hóa bản địa nguyên sơ, giàu tính nhân văn và thấm đẫm triết lý sống hài hòa với thiên nhiên.
Ngày 21/2 (tức mùng 5 Tết Bính Ngọ), bà con bản Hùng Thành, xã Thành Bình Thọ tổ chức Lễ hội cầu mùa. Đây là hoạt động văn hóa truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Thái ở miền Tây Nghệ An.
Ở các xã miền núi Bình Gia (Lạng Sơn) mỗi độ vào hội xuân, đồng bào các dân tộc địa phương nô nức tham gia các hoạt động linh thiêng: Cúng tế thần rắn và mở hội sông nước sôi động.
Trong đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc Thái, thờ cúng tổ tiên không chỉ là một nghi lễ tín ngưỡng mà còn là 'sợi chỉ đỏ' nối liền quá khứ, hiện tại, tương lai.
Cúng Tết Nguyên đán ở các làng xã là tục lệ có từ rất xa xưa ở Xứ Lạng. Đó là nét đẹp văn hóa truyền thống thể hiện đạo hiếu, sự gắn kết cộng đồng của người Lạng Sơn. Trong mỗi thời kỳ lịch sử, tục lệ này lại mang một sắc thái khác nhau. Trước cách mạng tháng Tám năm 1945, tục cúng Tết Nguyên đán ở Lạng Sơn không chỉ chứa đựng bản sắc văn hóa vùng, miền mà còn mang đậm dấu ấn lịch sử thời kỳ phong kiến ở nước ta.
Trong không gian văn hóa truyền thống của người Mường, bếp lửa không chỉ là nơi nấu nướng thường nhật, mà còn là trung tâm linh thiêng, nơi hội tụ sinh khí, gắn kết các thế hệ và bảo chứng cho sự ấm no của mỗi gia đình. Bởi vậy, khi sửa bếp, người Mường luôn thực hành nghi lễ cúng vía cho bếp (tiếng Mường gọi là Khôồng bếp) như một cách mời gọi linh hồn của bếp lửa trở về, giữ cho mái nhà được bình yên, mùa màng tươi tốt, đời sống hanh thông.
Tết đến, Xuân về, các vùng quê Nghệ An rộn ràng trong không khí đón năm mới. Tuy cùng chung niềm vui đầu Xuân, nhưng mỗi tộc người lại có cách đón Tết khác nhau về thời điểm, nghi lễ, phong tục, ẩm thực…, tạo nên bức tranh Tết đa sắc màu.
Khi những nhành hoa xuân đua nhau khoe sắc cũng là lúc người Dao quần chẹt ở bản Thành Công, xã Yên Lãng rộn ràng không khí đón Tết cổ truyền của dân tộc. Với gần 1.000 nhân khẩu, người Dao quần chẹt ở Yên Lãng sinh sống thành cộng đồng, luôn đoàn kết gìn giữ và phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc mình.
Đón Tết ở xứ Mường có những điều đặc biệt bởi bản sắc văn hóa dân tộc độc đáo. Trong đó, roóng mo ngày Tết chứa đựng ý nghĩa nhân văn sâu sắc, là một phần không thể thiếu trong những dịp hệ trọng.
Giữa nhịp phát triển mạnh mẽ của Thủ đô, khi những làng quê đang từng ngày đổi thay, câu chuyện gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Mường trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ở đó, có những con người lặng lẽ, nhưng bền bỉ giữ gìn 'hồn cốt' dân tộc bằng tất cả tâm huyết và ý thức trách nhiệm. Nghệ nhân Bùi Thị Bích Thìn (sinh năm 1952) ở thôn Đồng Dâu, xã Yên Xuân - một người con sinh ra và lớn lên trên vùng đất Mường là một trong những người như thế.
Lễ cúng vía bếp (Khôồng bếp) là nghi lễ quan trọng của người Mường, thể hiện sự trân trọng bếp lửa, linh hồn của ngôi nhà. Nghi thức nhằm xua điều dữ, gọi vía bếp về, cầu mong ấm no và bình an.
Với người Mường, túi Khót là biểu tượng tối thượng của niềm tin và quyền năng tâm linh. Mỗi vật phẩm trong đó là một câu chuyện về rừng núi, tổ tiên và sự tiếp nối thiêng liêng của nghề Mo.
Cách đây 6 năm, Câu lạc bộ (CLB) Mo Mường Lạc Sơn chính thức ra mắt và đi vào hoạt động, trở thành 'Ngôi nhà chung' của các nghệ nhân, nhà khoa học, nhà nghiên cứu về Mo Mường và những người yêu mến Mo Mường.
Xã Bằng Thành nằm ở phía Bắc và là xã xa nhất của tỉnh Thái Nguyên (cách trung tâm hành chính của tỉnh gần 200km). Hiện nay, trên địa bàn xã có 7 dân tộc anh em cùng chung sống. Mỗi dịp Tết đến, xuân về, các dân tộc đều có phong tục đón Tết mang đặc trưng riêng, trong đó có phong tục đón Tết của người Sán Chỉ.
Trong không gian văn hóa truyền thống của người Mường, bếp lửa không chỉ là nơi nấu nướng, sưởi ấm mà còn là trung tâm linh thiêng của mỗi gia đình. Gắn liền với đó là tục cúng vía bếp, một nghi lễ dân gian mang đậm dấu ấn tín ngưỡng, thể hiện quan niệm sâu sắc của người Mường về sự gắn bó giữa con người với thế giới tâm linh.
NSND Tự Long gây chú ý với tạo hình cổ trang uy nghiêm khi vào vai thầy mo trong phim điện ảnh huyền sử 'Hộ linh tráng sĩ: Bí ẩn mộ vua Đinh', đánh dấu một hình ảnh khác biệt trên màn ảnh rộng.
Trong những năm qua, công tác bảo tồn, phát huy giá trị các di sản văn hóa phi vật thể (DSVHPVT) quốc gia trên địa bàn tỉnh ngày càng đi vào chiều sâu, mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần khẳng định vai trò, vị thế của di sản trong đời sống. Tuy nhiên, quá trình này cũng đang đối diện với không ít khó khăn, thách thức, đòi hỏi những cách làm bài bản, giải pháp đồng bộ hơn.
Tạo hình của NSND Tự Long trong Hộ Linh Tráng Sĩ ngay lập tức thu hút sự chú ý từ công chúng.
Trong lễ hội Đại Phan của người Sán Dìu tại Đặc khu Vân Đồn, thầy mo sau khi thực hiện các nghi thức cúng tế sẽ leo lên cột đao sắc lẹm để cúng bái trời đất cầu mong một năm mùa màng tươi tốt, người dân no đủ.