Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng cồng chiêng ở bon Bu N'drung ở xã Tuy Đức (Lâm Đồng) vẫn vang vọng giữa đại ngàn Tây Nguyên. Ở nơi ấy, người M'nông đang bền bỉ giữ gìn và truyền lại nhịp chiêng thiêng liêng như giữ hồn văn hóa của dân tộc mình.
Thôn Xí Thoại (xã Xuân Lãnh, tỉnh Đắk Lắk) từ lâu đã nổi tiếng là cái nôi lưu giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Ba Na. Giữa những nếp nhà sàn truyền thống, tiếng thoi dệt lại vang lên rộn rã, mang theo khát vọng gìn giữ bản sắc dân tộc và đưa sản phẩm làng nghề vươn xa, bằng chính tình yêu và đôi bàn tay lao động của những người phụ nữ Ba Na.
Nếu như người Bana có 'Dăm Dông', người Xê Đăng có 'Dông', người Ê đê có hát kể Khan… thì người M'nông cũng có Ót N'drông để kể cho con cháu nghe những câu chuyện sử thi thời xa xưa của dân tộc mình.
Từ những căn nhà vững chãi, những mùa rẫy bội thu đến nụ cười học trò vùng cao, các chính sách đặc thù của tỉnh Lâm Đồng đang từng ngày hiện thực hóa ước mơ đổi thay trên vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS).
Bản làng chìm trong đêm tối âm u, gió rít qua từng mái tranh như tiếng khóc than. Ở giữa sân đất, một nữ hộ sinh run rẩy ôm trên tay đứa trẻ đỏ hỏn vừa cất tiếng chào đời. Đằng sau, dân làng đứng san sát, tay cầm đuốc, gậy gộc, những bó lá và bùa trừ tà rung lên trong bóng đêm. Khói đuốc quyện cùng hơi thở dồn dập khiến không gian thêm phần ngột ngạt.
Từ buổi bình minh của đại ngàn, ché đã theo người Ê Đê, M'nông, Gia Rai... đi qua mùa rẫy, mùa hội, chứng kiến những lời thề nguyện bên bến nước, những tiếng khấn vọng về tổ tiên. Được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác, ché trở thành ký ức sống động của cộng đồng các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên.
Trong chuyến công tác về làng Kgiang, xã Tơ Tung, tỉnh Gia Lai để tìm hiểu những di sản văn hóa của người Ba Na, chúng tôi được người dân giới thiệu về nghệ nhân Đinh Bi người có tài đan lát, đánh chiêng giỏi nhất nhì ở làng.
Giữa miền rừng Lộc Bắc (nay là xã Bảo Lâm 5, tỉnh Lâm Đồng), khi những ngôi nhà bê tông kiên cố đang dần phủ kín buôn làng, ngôi nhà dài của bà Ka Rít hiện lên như một dấu lặng lưu giữ hồn cốt của cộng đồng người Mạ.
Đồng bào M'nông ở phía Tây tỉnh Lâm Đồng từ lâu đã nổi tiếng với kho tàng truyền thống văn hóa phong phú, trong đó, hệ thống bài cúng giữ vai trò đặc biệt quan trọng, gắn liền với tín ngưỡng và tinh thần của cộng đồng. Mỗi nghi lễ dù lớn hay nhỏ đều có một bài cúng riêng biệt, phản ánh thế giới quan, nhân sinh quan của người M'nông, gửi gắm ước vọng về một mùa màng bội thu, bon làng giàu mạnh.
Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng ảnh hưởng của chất độc da cam/dioxin vẫn đang để lại những hệ lụy nặng nề.
Ðể quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền an ninh biên giới, những năm qua, Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai đã nỗ lực xây dựng, củng cố 'cột mốc lòng dân', coi đây là những 'thành lũy' nơi biên cương Tổ quốc.
Trong đời sống người M'nông, plung (thuyền độc mộc) không đơn thuần là phương tiện dùng để di chuyển qua hồ nước, mà plung còn là biểu tượng văn hóa lâu đời, thấm đẫm hơi thở núi rừng.
Có những cuộc đời gắn mình với đô thị vươn cao, mang hoài bão chinh phục thế giới. Cũng có những cuộc đời mải miết theo những giấc mơ riêng của mình. Tất cả những giấc mơ ấy đều là hiện thân của thanh xuân tươi đẹp.
Ở nơi núi rừng Trường Sơn, trải dài qua từng bản làng của đồng bào Vân Kiều, Pa Cô ở Quảng Trị, đang có những con người lặng thầm giữ lửa. Họ không cần danh xưng lớn lao mà chỉ âm thầm dệt nên sợi dây nối dài giữa quá khứ đến hiện tại và tương lai. Những nghệ nhân như Kray Sức, Hồ Văn Hồi, Ăm Nhờ… chính là những người giữ hồn của một nền văn hóa từng có lúc đứng bên bờ mai một.
Ngày và đêm, vẫn có những bàn tay tài hoa âm thầm đánh thức khung cửi truyền thống của dân tộc mình, gìn giữ màu sắc của nghề dệt truyền thống người Jrai - một nghề từng tưởng như đã 'ngủ quên' dưới ngọn nương, con rẫy.
Tại Lâm Đồng, nguồn vốn vay ưu đãi theo Nghị định 28/2022/NĐ-CP trở thành 'đôi cánh', giúp người dân vùng cao, nhất là hộ nghèo vượt khó, vươn lên giữa đại ngàn.
Nghệ nhân ưu tú Katơr Thị Sính là người phụ nữ duy nhất hiện nay ở xã Bác Ái Tây (Khánh Hòa) còn nằm lòng kho tàng sử thi quý báu của đồng bào Raglai. Thời gian qua bà tận tâm truyền dạy cho con cháu và nhiều bạn trẻ ở địa phương với mong muốn bảo tồn di sản văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc mình.
Từng nằm biệt lập dưới chân núi Giăng Màn, bản Giàng II của đồng bào dân tộc Chứt (nay thuộc xã Hương Xuân, tỉnh Hà Tĩnh) từng mang dáng dấp của một cộng đồng sống hoang sơ, lạc hậu. Nhưng hôm nay, nhờ vào Dự án 8 'Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em' thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia, bản làng đang dần đổi thay.
Là người gốc Campuchia nhưng dưới họa diệt chủng của bọn Pol Pot, năm 1978, Rơ Mah Blơi đã cùng gia đình sang Việt Nam lánh nạn. Gần 50 năm qua, ông đã có nhiều đóng góp cho sự phát triển của mảnh đất này, cùng chung tay vun đắp mối quan hệ đoàn kết hai bên biên giới.
Ở thôn Phu Mang 1, xã Long Hà, huyện Phú Riềng, tỉnh Bình Phước, khi nhắc đến già làng Điểu Cu, đồng bào Stiêng nơi đây đều dành cho ông sự kính trọng sâu sắc.
Không gian lễ hội bên Hồ Lắk (tỉnh Đắk Lắk) vang vọng tiếng cồng chiêng, rộn ràng nhịp trống và những bước chân trầm hùng của đàn voi rừng trong một dịp hội đặc biệt của người M'nông, những chủ nhân lâu đời của vùng đất này. Trên mặt hồ mênh mang gió và nền trời xanh thẳm, hình ảnh voi và người hòa quyện trong nhịp sống đại ngàn tạo nên bức tranh vừa hùng vĩ vừa chan chứa cảm xúc. Không chỉ là ngày hội, đây còn là lời khẳng định cho sức sống mới của vùng đất Tây Nguyên, nơi con người sống hòa thuận với thiên nhiên, tôn vinh di sản văn hóa.
Bằng những việc làm cụ thể, Binh đoàn 15 đã giúp nhiều hộ gia đình trên khu vực đứng chân có điều kiện phát triển kinh tế, góp phần xây dựng thế trận lòng dân vững chắc trên tuyến biên giới.
Cô Trần Thị Lệ - Trường Tiểu học Cư Pui 1 (Krông Bông, Đắk Lắk) luôn ước mong sớm giúp học trò nghèo ở vùng căn cứ cách mạng H9 năm xưa có một tương lai tươi sáng hơn.
Giữa cuộc sống hiện đại, nhiều gia đình đồng bào dân tộc M'nông ở Đắk Lắk vẫn duy trì lễ cúng bếp lửa. Theo quan niệm của họ, bếp lửa là nơi gắn kết các thành viên trong gia đình, cộng đồng. Bếp lửa còn là một vị thần mang lại nhiều may mắn và sự êm ấm cho mọi người.
Nửa thế kỷ - một khoảng thời gian đủ để những cánh rừng thay lá, đủ để một thế hệ lớn lên và chứng kiến sự chuyển mình của mảnh đất đỏ bazan.
Đối với đồng bào các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên, trống là vật thiêng, có Yàng trống bảo hộ, có giá trị cao nên cất giữ nơi trang trọng và được đem ra dùng trong những dịp lễ hội lớn của buôn làng hoặc gia đình. Ngày nay, các buôn làng ở Tây Nguyên dường như xa dần tiếng trống hơ gơr.
Đi qua 75 mùa rẫy, với ông Nay Ka (buôn Phu Ma Nher 2, xã Ia Rtô, thị xã Ayun Pa, tỉnh Gia Lai), những bài khan luôn thân thuộc như hơi thở cuộc sống.
Nhiều năm qua, bà con Jrai ở buôn Sô Ma Hang B (xã Ia Peng, huyện Phú Thiện, tỉnh Gia Lai) đang từng ngày lưu giữ hương rượu cần truyền thống như một cách bảo tồn nét văn hóa của dân tộc mình.
Với hy vọng mùa màng bội thu, nông dân trồng rẫy ở ấp Kinh Ðứng B, xã Khánh Hưng, huyện Trần Văn Thời chủ động nguồn nước trong sản xuất với nhiều cách làm hay, sáng tạo, linh hoạt thích ứng tình hình thời tiết.
Hồi đi học, Đi được nhiều người nhớ bởi cái tài chơi đàn goong. Nhờ Đi mà nhiều lần lớp Lui được giải nhất văn nghệ của trường. Chính Lui cũng một lần đi thi hát dân ca, nhờ Đi đệm đàn goong mà giành được cái giải nhì của huyện. Nhưng rồi đang học dở lớp chín thì Lui bỏ học để bắt chồng. Còn Đi, nghe nói được cử đi học Trường Trung cấp Văn hóa nghệ thuật, giờ được xã cho làm cán bộ thông tin văn hóa; bắt vợ đâu bốn, năm mùa rẫy trước, giờ đã có hai con rồi.
Nằm giữa đại ngàn Kbang hùng vĩ, làng du lịch cộng đồng Mơra Đáp là điểm đến lý tưởng cho những ai yêu thiên nhiên và muốn khám phá văn hóa bản địa.
Lễ hội là sinh hoạt văn hóa dân gian đậm tính cộng đồng và được tổ chức khắp mọi miền đất nước. Ngoài 2 dân tộc bản địa Jrai và Bahnar, trên địa bàn tỉnh Gia Lai còn có 42 dân tộc anh em khác sinh sống với bản sắc văn hóa lễ hội độc đáo.
Tục ăn trầu từng phổ biến trong các làng người Bahnar ở Đông Trường Sơn, nhưng đến nay có lẽ chỉ còn duy nhất ở xã Đăk Pling, huyện Kông Chro, tỉnh Gia Lai. Miếng trầu mở ra bao câu chuyện thú vị quanh phong tục truyền đời này.
Từ các nguồn kinh phí và bằng công sức của cán bộ, chiến sĩ LLVT tỉnh Kon Tum, hơn 90 nhà đồng đội, nhà đại đoàn kết, nhà tình nghĩa được xây dựng, bàn giao cho các gia đình khó khăn về nhà ở trong năm 2024. Đón nhận ngôi nhà khang trang, niềm vui như nhân lên đối với mỗi gia đình dịp đầu xuân mới.
Lễ cầu mưa (theo tiếng Ê Đê là Kăm Mah) và cầu mùa (Kăm Buh) là một trong những nghi lễ nông nghiệp của người Ê Đê. Nghi lễ diễn ra khi trời hạn hán và đánh dấu thời điểm bắt đầu một mùa rẫy mới với mong muốn cầu cho mưa thuận gió hòa, nương rẫy tươi tốt, thóc lúa đầy kho. Vì vậy, người Ê Đê chuẩn bị rất kỹ trước khi tiến hành lễ cúng này.
Tiếng cồng chiêng vang vọng trong không gian bao la của núi rừng Tây Nguyên... Những bước chân của các già làng nhịp nhàng uyển chuyển. Đội văn nghệ truyền thống của bon Bu N'Drung, xã Đắk Búk So, huyện Tuy Đức, tỉnh Đắk Nông bắt đầu buổi sinh hoạt bằng những giai điệu đặc trưng của đại ngàn lúc trầm, lúc bổng.