Nhân kỷ niệm 10 năm ngày mất của nhà văn Tô Hoài (6/7/2014-6/7/2024), Nhà xuất bản Kim Đồng xuất bản tập truyện ngắn 'Mực tàu giấy bản' gồm 10 truyện ngắn được nhà văn viết trước năm 1945.
LTS: Kinh tế, tài chính, xã hội, thời sự quốc tế rồi cả bóng đá… Chúng ta có thể bàn đủ thứ chuyện trên đời nhưng dường như chúng ta đang quên một chuyện tưởng nhỏ nhưng lại quan trọng: Mùa Hè cho trẻ thơ…
Nhắc tới làng xóm của người Việt, nhất là vùng ngoại thành của Kẻ Chợ xưa, người ta nhớ ngay lũy tre xanh, cây đa, bến nước, sân đình, những hồ ao phủ xanh các loại bèo, nước trong leo lẻo.
Chẳng biết mùa hè với người lớn bắt đầu từ khi nào. Có thể là khi cây lá bắt đầu đâm chồi nảy lộc rồi đơm hoa khoe sắc rực rỡ. Hoặc cũng có thể là khi ve kêu râm ran trên tán cây, nắng rót mật vàng ươm và trời nóng như đổ lửa. Mùa hè hay nói đúng với ngôn ngữ của trẻ con là 'kỳ nghỉ hè' bắt đầu từ khi những ngày nghỉ học kéo dài và đám trẻ được đi chơi thỏa thích mà không cần phải học.
Không biết tự bao giờ cứ sau Tết Nguyên đán, độ cuối tháng 2 đến trung tuần tháng 3 theo lịch Âm, từ thành thị đến nông thôn đều có tục cúng xóm, cúng khối phố, trở thành nét đẹp văn hóa tinh thần của người Việt.
Thấy cô bạn chia sẻ hình ảnh những quả trâm chín đựng trong chiếc nón lá với dòng status 'Tuổi thơ dữ dội', lòng tôi trào dâng bao hoài niệm. Những quả trâm chín tím mọng kia chính là một phần của tuổi thơ tôi.
Tháng Ba đã đi tới những ngày cuối của tháng Ba. Chẳng hiểu vì sao sắp chia tay tháng Ba, lòng tôi cứ thấy xốn xang. Có phải vì tháng Ba ủ lửa trong lòng tôi rất nhiều niềm thương nỗi nhớ?
Mẹ ơi! Những ngày Tết đã cận kề, năm tháng đã cạn vơi, lòng con trống vắng, bâng khuâng nhìn sợi nắng, sợi mưa vỡ òa cùng ký ức.
Đã đi nhiều đó đây, cũng đã thăm thú nhiều phiên chợ các vùng quê của đất nước mến yêu, nhưng không có một chợ quê nào để lại trong tôi ký ức khó phai mờ như chợ quê Cà Đó.
Mỗi độ Tết đến, xuân về, cùng với các hoạt động biểu diễn văn hóa văn nghệ, ẩm thực thì các môn thể thao dân tộc, trò chơi dân gian luôn là phần không thể thiếu, bởi nó mang đến những tiếng cười vui vẻ không khí sôi động, rạo rực của tinh thần đua tranh.
Làng tôi tên là làng Long Linh Ngoại (Thọ Xuân - Thanh Hóa). Làng nằm ngay khúc giữa của sông Chu. Là đoạn sông trù phú nhất vùng với bãi bồi rộng lớn đầy phù sa màu mỡ. Dưới chân đê là rặng vải cổ thụ có tuổi đời gần trăm năm.
Ngoảnh đi ngoảnh lại một mùa xuân nữa lại về. Bọn trẻ con chúng tôi lại thêm một tuổi. Những năm tôi còn bé như chúng nó bây giờ, cứ những ngày tháng chạp, tôi lại hỏi mẹ 'Bao giờ thì đến Tết? Tết này con được đi những đâu? Nhà mình có những gì? Mẹ nhớ đợi con đi học về rồi hãy đi chợ nhé!'. Hồi đó, tôi háo hức lắm.
Ký ức tuổi thơ như một bức tranh đầy màu sắc, mà những mảng màu trong đó cứ phai dần theo thời gian. Thi thoảng, trong những khoảng lặng của cuộc sống, thả mình trên chuyến tàu cảm xúc ngược thời gian, ta lục tìm, tô mạc lại. Để rồi chợt nhận ra, đó vẫn là những mạch nguồn chảy mãi trong cuộc đời...
Văn hóa dân gian Việt Nam luôn độc đáo, bí ẩn chờ được khám phá. Trong đó, trò chơi hằng ngày của trẻ em cũng có những nét riêng đầy thú vị.
Những năm đầu thập kỷ 70 'thời của chuyện cổ tích' – như bọn trẻ bây giờ vẫn gọi; lũ nhóc chúng tôi chỉ có mấy trò muôn năm không cũ: đánh đáo, chơi ô ăn quan, nhảy lò cò, chọi cỏ gà, đánh khăng, thả diều...
Có một người con quê lúa Thái Bình với hành trình hơn 20 năm vượt khó, học hỏi để nuôi dưỡng niềm đam mê với guitar cổ điển. Anh luôn đau đáu lưu giữ bộ môn nghệ thuật bác học này và lan tỏa tình yêu đó đến với nhiều người. Anh là nghệ sĩ guitar Bùi Thạch.
Tôi sinh ra và lớn lên từ làng, nơi có lũy tre xanh rì rào khăng khít, nơi ôm ấp tôi từ thuở ấu thơ đầu trần chân đất, nơi thật thà chất phác với ruộng đồng vàng hươm, đươc dòng kênh miệt mài tưới tắm...
Trẻ phố có lối sinh hoạt và trò chơi khác xa trẻ quê. Tất cả những món trò chơi thời bấy giờ đã trôi vào ký ức của lớp người như tôi.
Ký ức tuổi thơ như một bức tranh đầy màu sắc, mà những mảng màu trong đó cứ phai dần theo thời gian. Thi thoảng, trong những khoảng lặng của cuộc sống, thả mình trên chuyến tàu cảm xúc ngược thời gian, ta lục tìm, tô mạc lại. Để rồi chợt nhận ra, đó vẫn là những mạch nguồn chảy mãi trong cuộc đời…
Làng tôi ở bao bọc xung quanh là cánh đồng và dòng sông. Cánh đồng về mùa thu và mùa xuân luôn xanh mát với những cây lúa và cỏ hoa. Sau tháng 3, tháng 4 âm lịch khi vụ mùa chính đã gặt xong, cánh đồng trơ ra những rơm rạ. Mùa này rất ít mưa, chỉ những cơn nắng gay gắt. Đó cũng là lúc mà những con chim sẻ, chiền chiện từ đâu bay về làm tổ. Chim chiện chiền thường làm tổ trên những cây lúa sắp gặt hoặc trên những thửa ruộng đã gặt xong, có khi chúng đào một lớp đất mỏng rồi tha rơm rạ, cỏ khô về làm tổ…
Trong tiểu đội, tôi và Nguyễn Viết Kỷ được má Sáu yêu quý nhất. Nhà má nghèo nhưng má thương tụi tôi lắm. Má có người con gái út (Út Lan) năm đó mới chừng 17 tuổi (chúng tôi thường gọi cô Út). Má biểu: 'Nó ưng thằng nào thì ngày thống nhứt, tao cho không hà!'.
Dưới mái hiên nhà, ông Đặng Đình Được, người đã có tròn hai thập niên trông coi Khu tưởng niệm Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh say sưa kể về chuyến thăm quê đầu tiên của người con kiệt xuất sinh ra từ mảnh đất Giai Phạm (Yên Mỹ, Hưng Yên).
Mỗi lần về quê, qua cổng trường THCS, lòng tôi xao xuyến, bồi hồi khó tả. Bao ký ức về người thầy, về trường lớp cũ cứ vậy mà ùa về.
1. Ở Nam bộ này, có lẽ trứng cá là loài cây quen thuộc, gần gũi với hầu hết mọi người. Trứng cá là loài cây mọc hoang, chẳng mấy ai chăm sóc. Nhưng ở nhiều nơi, người ta trồng nó để lấy bóng mát nên nó có mặt ở trên vỉa hè, trước sân nhà, ở bãi đất hoang…, nhất là ở những vùng ven, ở ngoại thành. Có những bãi đất chưa kịp xây cất, chỉ trong vài tháng đã có nhiều cây trứng cá mọc lên, tàn lá xanh tươi, rủ chim chóc đến ríu rít tìm sâu, tìm trái. Trứng cá lớn nhanh, tán rộng, không chỉ làm tán che mát cho những người sửa xe, buôn bán nhỏ, bán dạo trên vỉa hè mà còn góp thêm vào mảng xanh của các đô thị.
Với các thế hệ 8X trở về trước là cả bầu trời ký ức tuổi thơ về những trò chơi cùng chúng bạn như: Nu na nu nống, Chồng đống chồng đe… Cùng với những trò chơi trong ký ức ấy là gia đình, bạn bè, làng mạc, quê hương và một giai đoạn nào đó của lịch sử đất nước.
Trong khu nhà có mảnh vườn khá rộng cuối con ngõ nhỏ giữa lòng Hà Nội, nhà văn Trần Ngọc Lân trầm mặc kể cho tôi nghe chuyện về hai người đàn bà trong cuộc đời mình...
Đón Tết cổ truyền là hoạt động được tổ chức hằng năm tại thành phố Kazan (Cộng hòa Tatarstan, Nga). Năm nay, với chủ đề 'Khám phá ngày Tết-Gắn kết yêu thương', chương trình 'Mừng Xuân Quý Mão 2023' có sự tham gia của hơn 100 lưu học sinh diễn ra ấm cúng, mang đậm nét văn hóa truyền thống Việt Nam.
Hồi ấy nhà tôi đang ở khu tập thể Công đoàn tỉnh (tên hồi ấy, giờ là Liên đoàn Lao động tỉnh) ở chỗ phố chợ Vườn Hoa, thị xã Thanh Hóa thì mẹ tôi được phân công đi mở Nhà máy Diêm 3-4, lấy ngày trận đánh của hải quân ta với không quân Mỹ ở Thanh Hóa làm tên nhà máy.
Quý Mão thuộc hành Kim cũng có thể coi 2023 là năm Mèo Vàng. Mèo du Xuân chính là lời chúc mừng bằng nghệ thuật, bằng cái đẹp của các nghệ sĩ tới công chúng. Các tác phẩm Mèo của tôi năm nay đều gắn với một trò chơi dân gian: Mèo trốn tìm, Mèo chơi ô ăn quan, Mèo trồng nụ trồng hoa, rồi thì chơi chuyền, kéo co, đánh đáo…
Tan học về. Tôi nũng nịu: Mẹ ơi, sắp Tết rồi mà con chưa có quần áo mới. Mẹ tôi rơm rớm nước mắt. Mẹ cũng tính rồi: chiều nay mẹ cấy xong sào ruộng, mai nhà còn mấy đấu lúa, mẹ bạn bớt 1 đấu, mua cho con bộ quần áo mới.
'Trò chơi của trẻ em ở Bắc Kỳ' được dịch giả Phùng Hồng Minh chuyển ngữ từ nguyên bản tiếng Pháp do nhà nghiên cứu Ngô Quý Sơn biên soạn, Nhà xuất bản Thế giới và Nhã Nam ấn hành.