Nhận diện 'điểm nghẽn' về năng lực công nghệ doanh nghiệp

Các doanh nghiệp ký kết MOU kết nối cung cầu công nghệ tại Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Lâm Đồng năm 2025

Theo Thạc sĩ Phạm Thị Nhâm, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, thực hiện định hướng của Bộ Khoa học và Công nghệ, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lâm Đồng đã hoàn thành đợt khảo sát, đánh giá chuyên sâu đối với 110 doanh nghiệp trọng điểm. Đối tượng khảo sát tập trung vào các ngành, hàng như: cà phê, trà, rau hoa, dược liệu và chế biến thủy sản. Đây không chỉ là cuộc kiểm tra định kỳ mà là cơ sở dữ liệu quan trọng để địa phương xây dựng lộ trình phát triển công nghệ cho giai đoạn tiếp theo.

Kết quả đợt khảo sát cho thấy, có đến hơn 88% doanh nghiệp tham gia khảo sát thuộc quy mô nhỏ và siêu nhỏ. Trong khi đó, nhóm doanh nghiệp vừa và lớn chỉ chiếm chưa đầy 12%. Sự áp đảo của các doanh nghiệp quy mô khiêm tốn tạo ra một sự linh hoạt nhất định nhưng lại là “điểm nghẽn” lớn khi xét đến khả năng đầu tư dài hạn. Phần lớn các đơn vị này đang gặp khó khăn từ thiếu hụt vốn, nhân lực kỹ thuật trình độ cao cho đến khả năng tiếp cận các thiết bị tiên tiến.

Hiện trạng thiết bị công nghệ của các doanh nghiệp nhìn chung chỉ dừng lại ở mức trung bình, chủ yếu phục vụ khâu sơ chế và chế biến cơ bản. Dù máy móc thường được đổi mới trong khoảng 2 đến 3 năm gần đây nhưng đa số là thiết bị nội địa hoặc máy móc đã qua sử dụng từ nước ngoài. Do đó, mức độ tự động hóa và độ tin cậy công nghệ vẫn chưa được như mong muốn. Những công nghệ then chốt như hệ thống giám sát IoT, cảm biến thông minh hay dây chuyền chế biến sâu tạo giá trị gia tăng vẫn là “viễn cảnh” xa vời với đại bộ phận doanh nghiệp. Điều này lý giải vì sao sản phẩm địa phương dù có chất lượng nguyên liệu tốt nhưng vẫn khó cạnh tranh ở các phân khúc xuất khẩu cao cấp hoặc tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Một trong những rào cản lớn nhất được chỉ ra chính là năng lực tổ chức và quản lý. Trong khi các chứng nhận về an toàn thực phẩm như HACCP hay ISO 22000 được thực hiện khá tốt để đáp ứng yêu cầu tối thiểu, thì các tiêu chuẩn về quản lý chất lượng ISO 9001 hay quản lý môi trường ISO 14001 lại có tỷ lệ áp dụng rất thấp. Đặc biệt, các chứng nhận quốc tế khắt khe như GlobalGAP hay FSSC - vốn là “giấy thông hành” cho các mặt hàng chủ lực như chè, cà phê sang thị trường quốc tế - vẫn còn rất khiêm tốn.

Về hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), số lượng doanh nghiệp có bộ phận chuyên trách gần như không đáng kể. Sự liên kết giữa doanh nghiệp và các viện, trường đại học còn lỏng lẻo, khiến hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chưa thực sự hình thành. Dù vậy, điểm sáng nằm ở tinh thần năng động của các chủ doanh nghiệp. Có khoảng 26 - 57% đơn vị đã có những cải tiến về sản phẩm và quy trình. Tuy nhiên, sự đổi mới này phần lớn mới dừng lại ở việc thay đổi bao bì, mẫu mã hoặc điều chỉnh nhỏ trong quy trình sản xuất, chưa chạm tới công nghệ lõi hay các giải pháp đột phá dựa trên dữ liệu số. Hiện nay, chỉ có 4% doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi số toàn diện, khiến các sáng kiến đổi mới khó được hỗ trợ bởi dữ liệu, nền tảng số và hệ thống quản trị hiện đại.

Cũng theo Thạc sĩ Phạm Thị Nhâm, kết quả khảo sát nhu cầu cho thấy doanh nghiệp mong muốn được hỗ trợ mạnh mẽ hơn, trong đó nổi bật là đầu tư thiết bị - công nghệ (54%), chuyển đổi số (24%), phát triển tài sản trí tuệ (24%), cùng với xúc tiến thương mại và hướng dẫn tiêu chuẩn, chất lượng. Điều này cho thấy nhận thức về vai trò công nghệ đã rõ ràng nhưng rất cần các chính sách và chương trình hỗ trợ đồng bộ.

Để giải quyết bài toán này, tỉnh Lâm Đồng đã đưa ra những kiến nghị đối với Bộ Khoa học và Công nghệ. Trọng tâm là việc tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các chương trình quốc gia về đổi mới công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đồng thời, địa phương cũng đề xuất nâng cao năng lực đánh giá công nghệ của đội ngũ cán bộ địa phương thông qua việc hỗ trợ các khóa đào tạo, tập huấn chuyên sâu về khảo sát trình độ công nghệ, đánh giá năng lực đổi mới sáng tạo, quản trị tài sản trí tuệ và chuyển đổi số cho cán bộ, công chức của tỉnh…

Thy Vũ .