Nâng tầm giá trị từ nghề nuôi ong

Người dân ở Hưng Yên nuôi ong lấy mật tại vườn nhãn. Ảnh: Duy Hưng

Lợi thế từ thiên nhiên

Ông Lê Thanh Phú - Giám đốc Công ty TNHH Mật ong Danh Vị cho biết: Sinh ra, lớn lên ở vùng đất nhãn Hưng Yên, từ năm 20 tuổi ông đã gắn bó với nghề nuôi ong làm mật. Ông Phú đúc kết, nuôi ong là nghề có giá trị kinh tế cao, vốn đầu tư không lớn, thời gian thu hồi vốn nhanh, diện tích sử dụng ít, có vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng suất cây trồng thông qua hoạt động thụ phấn tự nhiên.

Theo báo cáo của Chi cục Khuyến nông tỉnh Hưng Yên cho thấy: Toàn tỉnh hiện có khoảng 5.700ha diện tích đất trồng nhãn. Đây là điều kiện thuận lợi để người dân phát triển nghề nuôi ong, tạo việc làm và thu nhập cho nhiều lao động. Tùy ong ngoại hay ong nội, mỗi đàn ong cho thu nhập từ 1,2 đến 2,5 triệu đồng/năm đối với người nuôi ong ở Hưng Yên. Trong khi đó, tại vùng bãi bồi Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình, mỗi mùa hoa sú, hoa vẹt nở trên cánh rừng ngập mặn, người nuôi lại di chuyển hàng nghìn đàn ong về đây lấy mật. Từ lợi thế tự nhiên ấy, nhiều hộ dân và hợp tác xã đã từng bước biến tài nguyên sinh thái thành giá trị kinh tế.

Ông Vũ Quốc Đạt - Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Xuân Thủy cho biết: Vùng bãi bồi ven biển Ninh Bình và Hưng Yên hiện có gần 7.000 ha rừng ngập mặn, trong đó cây sú, vẹt chiếm hơn 80% diện tích. Đây là điều kiện rất thuận lợi để phát triển nghề nuôi ong. Từ năm 2016 đến nay, số lượng đàn ong tại khu vực tăng từ khoảng 4.000 lên hơn 9.000 đàn, sản lượng mật ong sú vẹt đạt 200-300 tấn mỗi năm.

Tại diễn đàn "Giải pháp phát triển nuôi ong bền vững gắn với thương hiệu sản phẩm" tổ chức mới đây tại tỉnh Ninh Bình, ông Lê Minh Lịnh - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho biết: Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển nghề nuôi ong nhờ điều kiện tự nhiên đa dạng, nguồn hoa phong phú, kéo dài quanh năm. Nghề nuôi ong hiện phát triển ở hầu hết các vùng sinh thái trên địa bàn cả nước; các vùng cây ăn quả, cây công nghiệp. Nguồn mật hoa chủ yếu đến từ hoa cà phê, cao su, điều, nhãn, vải… và nhiều loài cây rừng đặc hữu. Nghề nuôi ong góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân; đồng thời tạo điều kiện phát triển các sản phẩm OCOP và hàng hóa xuất khẩu. Năm 2025, cả nước xuất khẩu gần 32 nghìn tấn mật ong và các sản phẩm phấn hoa, sữa ong chúa, keo ong...

Đối diện nhiều thách thức

Bên cạnh những lợi thế, cũng tại diễn đàn "Giải pháp phát triển nuôi ong bền vững gắn với thương hiệu sản phẩm", các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và hợp tác xã cũng chỉ ra nhiều khó khăn, điểm nghẽn đang cản trở nghề nuôi ong phát triển. Theo đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y, thách thức lớn nhất hiện nay là thị trường xuất khẩu. Hoa Kỳ - thị trường tiêu thụ mật ong lớn nhất của Việt Nam - đã điều tra chống bán phá giá từ năm 2021. Việc áp thuế khiến lượng mật ong xuất khẩu sang thị trường này giảm mạnh: từ hơn 56.000 tấn năm 2021 xuống còn khoảng 14.400 tấn năm 2022 và khoảng 10.500 tấn năm 2023 trước khi có dấu hiệu phục hồi trong năm 2024. Cùng với đó là những yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, minh bạch chuỗi cung ứng và các chứng nhận quốc tế.

Từ thực tế sản xuất, ông Vũ Mạnh Thắng - Giám đốc HTX sản xuất và tiêu thụ mật ong sú, vẹt Kim Sơn cho biết: HTX gặp nhiều khó khăn do quy mô nhỏ, sản xuất còn manh mún, sản lượng chưa đáp ứng các đơn hàng lớn, chuỗi liên kết thiếu bền vững. Sản phẩm chủ yếu vẫn là mật thô, chưa được chế biến sâu để gia tăng giá trị; năng lực quảng bá, thương mại điện tử, chuyển đổi số và marketing còn hạn chế. Tại một số vùng sản xuất nông nghiệp, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý gây ảnh hưởng đến sức khỏe đàn ong. “Bên cạnh đó, thị trường trong nước còn xuất hiện tình trạng mật ong giả, pha trộn đường, làm giảm niềm tin của người tiêu dùng và ảnh hưởng đến uy tín của những người sản xuất chân chính”- ông Lê Thanh Phú - Giám đốc công ty TNHH Mật ong Danh Vị phản ánh.

Chất lượng là tấm “hộ chiếu”

Theo đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y, để nghề nuôi ong phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, gắn với chuỗi giá trị, truy xuất nguồn gốc, chế biến sâu, bảo đảm an toàn thực phẩm, bảo vệ đa dạng sinh học, nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế, vấn đề đặt ra là: Chúng ta cần bảo tồn và khai thác hiệu quả nguồn gen ong nội, chọn tạo các dòng ong nội, ong ngoại có năng suất cao, sức chống chịu tốt với dịch bệnh, khí hậu. Xây dựng hệ thống cơ sở sản xuất ong chúa chất lượng cao, từng bước chủ động nguồn giống.

Ứng dụng khoa học công nghệ cũng cần được mở rộng trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Từ quản lý đàn ong, theo dõi dịch bệnh, lựa chọn vùng đặt ong đến thu hoạch, bảo quản, chế biến… cần được số hóa nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí và đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu. Đối với người nuôi ong, phải chú trọng nhiều hơn đến chất lượng, an toàn thực phẩm và tính minh bạch của sản phẩm. Tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết; khuyến khích chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm.

Bên cạnh việc duy trì thị trường truyền thống, cần mở rộng xuất khẩu sang Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Đông và các thị trường có nhu cầu tiêu dùng mật ong lớn. Muốn làm được điều đó, chất lượng phải trở thành tấm “hộ chiếu" của sản phẩm. Các yêu cầu về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kháng sinh, chứng nhận chất lượng và minh bạch chuỗi cung ứng phải được kiểm soát chặt chẽ.

Ông Vũ Mạnh Thắng - Giám đốc HTX sản xuất và tiêu thụ mật ong sú vẹt Kim Sơn kiến nghị: Nghề nuôi ong cần được các cơ quan, tổ chức liên quan hỗ trợ những vấn đề cụ thể như đào tạo kỹ thuật, đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ, phát triển thương hiệu, kết nối cung cầu, hỗ trợ chuyển đổi số...