Nắm bắt thời cơ, phát huy tối đa lợi thế từ thể chế cho phát triển giáo dục

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Nhà giáo. Ảnh: ST

Trong điều kiện tình hình quốc tế, khu vực diễn biến phức tạp, cùng với những thay đổi mang tính lịch sử về tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị trong nước, ngành giáo dục đã nỗ lực vượt qua khó khăn, đạt được nhiều kết quả quan trọng, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Dấu ấn của một nhiệm kỳ đổi mới mạnh mẽ

Nhiệm kỳ 2021-2025, ngành giáo dục đã phải đối mặt với hàng loạt thách thức lớn, từ tác động của đại dịch Covid-19 đến yêu cầu điều chỉnh, tái cấu trúc, đổi mới tư duy, phương thức quản lý và tổ chức thực hiện. Song, đây cũng là giai đoạn có nhiều điều chỉnh mang tính kiến tạo, góp phần xác lập thêm các nền tảng, điều kiện, thế và lực mới cho nhiệm kỳ tiếp theo - nhiệm kỳ được kỳ vọng là giai đoạn triển khai, thực thi và gặt hái kết quả.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Nguyễn Kim Sơn khẳng định: “Nhiệm kỳ 2021-2025 là “nhiệm kỳ của sự thay đổi”, với tốc độ nhanh, quy mô lớn, chiều sâu rộng và tác động sâu sắc đến toàn ngành”.

Một trong những dấu ấn nổi bật là công tác hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách. Bộ GDĐT đã tham mưu Đảng ủy Chính phủ trình Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển GDĐT, đề ra những chủ trương, quyết sách mới nhằm khai thông các điểm nghẽn, tạo đột phá phát triển, hiện đại hóa và chấn hưng nền giáo dục.

Cùng với đó, Quốc hội đã thông qua Luật Nhà giáo - luật chuyên ngành đầu tiên quy định đầy đủ vị trí pháp lý, quyền, nghĩa vụ và các chính sách dành cho đội ngũ nhà giáo. Ba luật quan trọng khác cũng được trình Quốc hội thông qua theo quy trình rút gọn, gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi), góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý đồng bộ, hiện đại cho sự phát triển của ngành.

Trong nhiệm kỳ, chất lượng giáo dục mũi nhọn tiếp tục được khẳng định. Các đội tuyển học sinh Việt Nam tham dự các kỳ thi Olympic khu vực và quốc tế đạt kết quả xuất sắc với 194/194 học sinh dự thi đều đoạt giải. Riêng đội tuyển Olympic Hóa học quốc tế giành trọn vẹn 20/20 huy chương, trong đó có 17 Huy chương Vàng, duy trì vị trí trong nhóm 10 quốc gia có thành tích tốt nhất thế giới.

Trong nhiệm kỳ, các đội tuyển học sinh Việt Nam tham dự các kỳ thi Olympic khu vực và quốc tế đạt kết quả xuất sắc. Ảnh: ST

Đối với giáo dục phổ thông, Bộ GDĐT đã quyết định lựa chọn bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” sử dụng thống nhất toàn quốc từ năm học 2026-2027, tạo sự ổn định và đồng bộ trong triển khai Chương trình giáo dục phổ thông mới.

Quy mô và chất lượng đào tạo giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp tiếp tục được nâng lên; cơ cấu ngành nghề chuyển dịch theo hướng tích cực, trong đó các ngành STEM có tốc độ tăng cao hơn mức tăng chung. Năm 2025, Việt Nam có 6 cơ sở giáo dục đại học lọt vào bảng xếp hạng các trường đại học hàng đầu thế giới của Tổ chức QS (Quacquarelli Symonds); một số cơ sở giáo dục đại học đã mở các chuyên ngành chuyên sâu về chip bán dẫn, vi mạch, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, Bộ GDĐT đã xây dựng cơ sở dữ liệu học bạ số với hơn 10,3 triệu hồ sơ, hơn 1,2 triệu văn bằng số; xác thực, định danh điện tử cho khoảng 24,3 triệu hồ sơ giáo viên và học sinh, tạo nền tảng cho quản trị giáo dục hiện đại.

Những kết quả đạt được đã thể hiện nỗ lực lớn của toàn ngành giáo dục trong việc kiến tạo thể chế, đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục, tạo tiền đề quan trọng cho những bước phát triển đột phá của giáo dục Việt Nam trong giai đoạn tới.

Phát huy lợi thế thể chế, hướng tới nền giáo dục phát triển bền vững

Bước sang nhiệm kỳ mới, theo Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn, ngành giáo dục tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức lớn - đó là thách thức của phát triển, của kỳ vọng và trách nhiệm ngày càng cao mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân đặt ra.

Toàn ngành giáo dục sẽ tiếp tục đổi mới, trách nhiệm và quyết tâm cao hơn, hướng tới những kết quả phát triển bền vững và thực chất. Ảnh: P.LAN

Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu cần nhận thức rõ và nắm bắt kịp thời những vận hội, thời cơ đang mở ra; đồng thời, phát huy tối đa những lợi thế của thể chế mới được thiết lập, coi thể chế là nguồn lực cạnh tranh quan trọng, sớm đưa các quy định của luật và các cơ chế, chính sách đặc thù vào cuộc sống.

Theo Bộ trưởng, ngành giáo dục hiện đang có thế và lực mới, trong đó lợi thế lớn nhất chính là sức mạnh của thể chế. Việc đổi mới toàn diện hệ thống thể chế theo hướng thông thoáng đã mở ra không gian rộng lớn để triển khai những ý tưởng và cách làm mới cho ngành; đặc biệt là cơ chế, chính sách đặc thù theo Nghị quyết số 248/2025/QH15 ngày 10/12/2025 của Quốc hội.

Song song với đó, ngành cần chuẩn bị tốt để hấp thụ và chuyển hóa hiệu quả các nguồn lực đầu tư lớn cho giáo dục, biến nguồn lực thành động lực phát triển thực chất.

Đặc biệt, Bộ trưởng khẳng định, đội ngũ nhà giáo là yếu tố nền tảng, mang tính quyết định đối với chất lượng và sự vận hành của toàn bộ nền giáo dục. Việc ban hành Luật Nhà giáo và tiếp tục hoàn thiện các chính sách phát triển đội ngũ thể hiện sự kiên định của ngành trong việc chăm lo cho “chủ thể” của giáo dục.

Từ ngày 01/01/2026, 4 luật trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo sẽ chính thức có hiệu lực, mang đến những thay đổi lớn cho mô hình tổ chức, quản trị của các trường đại học và cao đẳng. Theo đó, hoạt động và vai trò của Hội đồng trường sẽ kết thúc; mô hình tổ chức và quản trị trong các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp sẽ có những điều chỉnh căn bản. Bộ GDĐT đang nỗ lực hoàn thiện hướng dẫn để sớm có thể triển khai đồng bộ.

Bước vào năm 2026 và nhiệm kỳ mới, Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn bày tỏ tin tưởng, với những trải nghiệm, bản lĩnh và sự chuẩn bị từ nhiệm kỳ vừa qua, toàn ngành giáo dục sẽ tiếp tục đổi mới, trách nhiệm và quyết tâm cao hơn, hướng tới những kết quả phát triển bền vững và thực chất./.

PHƯƠNG LAN