Hiểm họa từ bữa ăn 'hái lượm'

Đoàn kiểm tra liên ngành an toàn vệ sinh thực phẩm tỉnh test nhanh mẫu thực phẩm tại chợ Trung tâm phường Hà Giang 1.

Báo động tình trạng ngộ độc do độc tố tự nhiên

Theo báo cáo của Phòng An toàn thực phẩm, Sở Y tế, trong 6 tháng đầu năm 2026, toàn tỉnh ghi nhận 6 vụ ngộ độc thực phẩm với 29 người mắc, 26 người phải nhập viện và 1 trường hợp tử vong.

Cụ thể, ngày 12-3 tại xã Thắng Mố xảy ra vụ ngộ độc do vi sinh khiến 12 người mắc và phải điều trị tại bệnh viện. Ngày 8-4, tại xã Khâu Vai, một vụ ngộ độc chưa xác định nguyên nhân làm 8 người bị ảnh hưởng, trong đó 5 người nhập viện. Trước đó, ngày 7-4 tại xã Sà Phìn ghi nhận 3 trường hợp ngộ độc do độc tố tự nhiên. Ngày 12-5 tại xã Yên Sơn xảy ra vụ ngộ độc sâu ban miêu khiến 2 người nhập viện, trong đó có 1 trường hợp tử vong. Đến ngày 27-5, xã Bản Máy tiếp tục xảy ra vụ ngộ độc cùng nguyên nhân với 2 người mắc. Ngày 31-5, tại xã Trung Thịnh, 22 người phải nhập viện do ngộ độc thực phẩm liên quan đến độc tố tự nhiên.

Đáng chú ý, vụ ngộ độc tại xã Yên Sơn được đánh giá là đặc biệt nghiêm trọng. Theo thông tin ban đầu, anh Tướng Văn Th., trú tại thôn Đồng Trò, cùng anh Bàn Văn Q. bắt được sâu ban miêu ngoài tự nhiên, mang về rang ăn. Khoảng 30 phút sau khi ăn, anh Th. xuất hiện triệu chứng buồn nôn và nôn ra máu. Sau nhiều giờ tình trạng không thuyên giảm, kèm đau tức ngực, anh được đưa đến bệnh viện cấp cứu.

Tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh, các bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân bị ngộ độc sâu ban miêu. Sau gần 2 ngày điều trị, bệnh nhân rơi vào hôn mê và được chuyển tới Bệnh viện Bạch Mai. Tuy nhiên, dù tiếp tục được theo dõi và điều trị tích cực, bệnh nhân đã tử vong sau gần 4 giờ. Nguyên nhân được xác định là ngộ độc sâu ban miêu dẫn đến sốc toan chuyển hóa nặng và suy đa tạng.

Những vụ việc liên tiếp xảy ra gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ ngộ độc từ các loại thực phẩm tự nhiên. Mới đây, Bệnh viện Đa khoa khu vực Hoàng Su Phì tiếp nhận một ca nghi ngộ độc do ăn nấm rừng tại xã Bản Máy. Trước đó, ngày 26-5, ông Tráng Văn T. cùng người thân dùng món nấm rừng xào trong bữa ăn. Sau đó, ông xuất hiện các triệu chứng đau bụng, buồn nôn và mệt mỏi nhưng không đi khám mà tiếp tục di chuyển đến Sơn La trong hai ngày 28 và 29-5.

Khi trở về, tình trạng sức khỏe chuyển nặng với biểu hiện đau bụng dữ dội, nôn và tiêu chảy nên ông nhập viện ngày 2-6. Trong số những người cùng ăn, cháu trai ông T. cũng có biểu hiện đau bụng, buồn nôn và đã điều trị ổn định. Những người còn lại không ghi nhận triệu chứng bất thường. Căn cứ tiền sử ăn uống và biểu hiện lâm sàng, cơ quan chức năng nhận định đây là vụ nghi ngộ độc thực phẩm do nấm rừng. Hiện sức khỏe các bệnh nhân đã ổn định.

Người dân cần nâng cao cảnh giác

Không chỉ riêng nấm rừng, hay côn trùng, nguy cơ ngộ độc từ các thực phẩm tự nhiên khác cũng đang là vấn đề đáng lo ngại. Tại nhiều địa bàn vùng sâu, vùng cao, người dân vẫn duy trì thói quen sử dụng quả rừng, rễ, củ cây rừng để chế biến món ăn hoặc ngâm rượu nhưng thiếu kiến thức nhận biết độc tính. Trong khi đó, nhiều loại thực phẩm tự nhiên có chứa độc tố nguy hiểm, nếu sơ chế không đúng cách hoặc sử dụng sai liều lượng có thể gây ngộ độc cấp tính, thậm chí tử vong.

Ông Ngọc Thanh Dũng, Trưởng Phòng An toàn thực phẩm, Sở Y tế khuyến cáo: Người dân tuyệt đối không sử dụng các loại nấm, côn trùng, cây rừng khi chưa xác định rõ nguồn gốc, độc tính; không tin vào các mẹo dân gian để phân biệt thực phẩm có độc. Khi có các biểu hiện như đau bụng, nôn mửa, chóng mặt, tiêu chảy sau ăn uống cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất để được cấp cứu kịp thời. Đồng thời, cần thực hiện ăn chín, uống sôi; đảm bảo vệ sinh trong sơ chế, chế biến thực phẩm; không sử dụng thực phẩm ôi thiu, quá hạn hoặc không rõ nguồn gốc xuất xứ.

Theo số liệu giám sát ngộ độc và yếu tố dịch tễ cho thấy của ngành Y tế, vào mùa xuân và mùa hè thường xảy ra các vụ ngộ độc do người dân sử dụng các thực phẩm có chứa độc tố tự nhiên (nấm độc, hoa quả rừng, cây rừng...), trong đó đã có những trường hợp tử vong, hoặc để lại di chứng nặng nề đối với những người bị ngộ độc, mặc dù đã được cứu chữa kịp thời.

Để chủ động có các biện pháp dự phòng tích cực, phát hiện sớm, xử trí kịp thời, không để vụ ngộ độc thực phẩm lớn xảy ra, hạn chế biến chứng nặng và tử vong do ngộ độc thực phẩm, các ngành chức năng tại các địa phương đã ban hành văn bản chỉ đạo các cơ quan liên quan, chính quyền các cấp đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền phòng chống ngộ độc thực phẩm bằng nhiều hình thức đa dạng, phong phú, như truyền thông qua các buổi họp chợ phiên, qua hệ thống pa nô, áp phích, phát các tờ rơi và truyền thông bằng cả tiếng dân tộc để bà con không ăn uống các thực phẩm bẩn, không đảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như không thu hái, không chế biến các món ăn từ nấm mọc hoang dại trong rừng, đặc biệt là nấm độc, bột ngô mốc và các loại rau quả rừng, nhằm nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi cho người dân ngay tại cộng đồng.

Liên tiếp các vụ ngộ độc xảy ra trong thời gian qua cho thấy nguy cơ từ độc tố tự nhiên vẫn luôn xảy ra, đòi hỏi sự cẩn trọng hơn nữa trong thói quen ăn uống của người dân, đặc biệt là tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Để bảo vệ sức khỏe của bản thân và gia đình, mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, chủ động tìm hiểu và tuân thủ các hướng dẫn, khuyến cáo từ ngành Y tế. Sự cẩn trọng trong từng bữa ăn, từng món ăn hái từ tự nhiên không chỉ giúp phòng ngừa rủi ro mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe cho chính bản thân và gia đình.