Động lực tăng trưởng đang dịch chuyển

Cấu trúc đang thay đổi

Những dự báo mới nhất cho thấy kinh tế Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực trong năm 2026. Nhiều tổ chức nghiên cứu kỳ vọng GDP quý II có thể đạt từ 8,2-8,5%, thậm chí tiến gần ngưỡng 9% nếu các chỉ số sản xuất và tiêu dùng trong tháng 6 tiếp tục cải thiện. Tăng trưởng cả năm theo đó được dự báo dao động trong khoảng 8,5-9%.

Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng là một sự thay đổi đáng chú ý hơn: mô hình tăng trưởng của nền kinh tế đang có dấu hiệu dịch chuyển.

Trong nhiều năm qua, tăng trưởng kinh tế Việt Nam chủ yếu dựa trên 3 trụ cột gồm tiêu dùng, xuất khẩu và đầu tư. Song trong năm 2026, vai trò của đầu tư đang trở nên nổi bật hơn khi tiêu dùng trong nước phục hồi chậm và hoạt động thương mại quốc tế đối mặt với nhiều thách thức từ xu hướng bảo hộ gia tăng.

Ông Phạm Lưu Hưng, Giám đốc Trung tâm Phân tích và Tư vấn đầu tư SSI gọi đây là quá trình “xoay trục tăng trưởng”, trong đó đầu tư và tích lũy tài sản đang dần trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Diễn biến thương mại những tháng đầu năm phản ánh khá rõ xu hướng này. Sau 5 tháng, Việt Nam ghi nhận nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD, trái ngược hoàn toàn với mức xuất siêu 5,1 tỷ USD cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, nếu đi sâu vào cơ cấu nhập khẩu, phần lớn mức tăng đến từ máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu và các đầu vào phục vụ sản xuất thay vì hàng tiêu dùng. Điều này cho thấy doanh nghiệp đang gia tăng đầu tư cho năng lực sản xuất mới. Nói cách khác, phần nhập siêu hiện nay mang nhiều đặc điểm của một chu kỳ đầu tư hơn là dấu hiệu suy giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Đầu tư công, dòng vốn FDI cùng các chương trình cải cách thể chế đang nổi lên như những động lực tăng trưởng chủ đạo

FDI và đầu tư công tạo lực đẩy cho tăng trưởng

Trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu chưa phục hồi hoàn toàn, khu vực đầu tư đang nổi lên là điểm sáng lớn nhất của nền kinh tế. Số liệu cho thấy vốn FDI giải ngân trong 5 tháng đầu năm đạt 9,75 tỷ USD, tăng 9,6% so với cùng kỳ và là mức cao nhất trong vòng 5 năm trở lại đây. Đáng chú ý, hơn 82% dòng vốn này được rót vào lĩnh vực chế biến, chế tạo - khu vực đóng vai trò trung tâm trong chiến lược phát triển công nghiệp và xuất khẩu của Việt Nam.

Việc các tập đoàn lớn như Samsung, SK hay BYD tiếp tục mở rộng hoạt động sản xuất tại Việt Nam không chỉ mang ý nghĩa về vốn đầu tư mà còn phản ánh niềm tin của nhà đầu tư quốc tế đối với triển vọng dài hạn của nền kinh tế.

Song song với FDI, đầu tư công được kỳ vọng trở thành “đầu kéo” tăng trưởng trong nửa cuối năm. Mặc dù tỷ lệ giải ngân mới đạt 21,6% kế hoạch năm sau 5 tháng đầu năm, nhưng kinh nghiệm nhiều năm cho thấy tiến độ giải ngân thường tăng tốc đáng kể từ quý III. Theo ước tính của SSI Research, tổng quy mô đầu tư công năm 2026 có thể lên tới khoảng 1,1 triệu tỷ đồng.

Nếu được triển khai đúng tiến độ, đây sẽ là nguồn lực quan trọng không chỉ hỗ trợ tăng trưởng GDP mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều lĩnh vực như xây dựng, vật liệu, logistics, bất động sản công nghiệp và thị trường lao động.

Đáng chú ý hơn, cùng với đầu tư hạ tầng, Chính phủ đang đồng thời thúc đẩy nhiều chương trình cải cách thể chế quan trọng. Từ cải cách thị trường vốn, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, đơn giản hóa thủ tục hành chính đến hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường bất động sản và nhà ở cho thuê, các chính sách hiện nay đều hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của nền kinh tế thay vì chỉ tập trung kích cầu ngắn hạn.

Đây được xem là một thay đổi đáng chú ý trong tư duy điều hành, khi trọng tâm đang chuyển từ hỗ trợ tăng trưởng trước mắt sang tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng mới

Dù triển vọng kinh tế được đánh giá tích cực, các chuyên gia cho rằng vẫn còn nhiều thách thức cần theo dõi sát trong những tháng cuối năm. Rủi ro đầu tiên đến từ áp lực lạm phát.

Bình quân 5 tháng đầu năm, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 4,31%, tiệm cận mục tiêu điều hành 4,5% của Chính phủ. Đáng chú ý, tốc độ tăng CPI theo tháng đã vượt ngưỡng 4,5% kể từ tháng 4 dưới tác động của giá năng lượng và căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông. Nếu giá dầu tiếp tục duy trì ở vùng cao trong thời gian dài, dư địa điều hành chính sách tiền tệ có thể bị thu hẹp đáng kể.

Bên cạnh đó, mặt bằng lãi suất được dự báo sẽ khó giảm mạnh trong ngắn hạn. Áp lực tỷ giá, nhu cầu tín dụng phục hồi cùng môi trường lãi suất quốc tế cao khiến chi phí vốn của doanh nghiệp tiếp tục đối mặt nhiều sức ép.

Một biến số khác đến từ môi trường bên ngoài, đặc biệt là chính sách thương mại của Hoa Kỳ. Các cuộc điều tra thương mại theo Mục 301 cùng xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ tại nhiều nền kinh tế lớn có thể tạo thêm áp lực đối với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian tới.

Ngoài ra, mặc dù nhập siêu hiện nay phần lớn xuất phát từ nhu cầu đầu tư, nhưng nếu xu hướng này kéo dài trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy yếu, áp lực đối với tỷ giá và cán cân thanh toán vẫn cần được theo dõi chặt chẽ.

Tuy nhiên, điểm tích cực của kinh tế Việt Nam hiện nay là các động lực tăng trưởng đang xuất hiện đồng thời ở cả khu vực công và khu vực tư nhân. Nền kinh tế hiện đang được hỗ trợ bởi những yếu tố mang tính nền tảng hơn như đầu tư công quy mô lớn, dòng vốn FDI ổn định, cải cách thể chế và quá trình nâng cấp năng lực sản xuất. Đây đều là những động lực có khả năng tạo ra tác động dài hạn đối với năng suất lao động, năng lực cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.

Ông Phạm Lưu Hưng cho rằng, nếu tiến độ giải ngân đầu tư công được đẩy nhanh như kế hoạch, dòng vốn FDI tiếp tục duy trì tích cực và các chương trình cải cách được triển khai hiệu quả, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nửa cuối năm 2026, đồng thời tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới từ năm 2027 trở đi.

Quan trọng hơn, sự dịch chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào tổng cầu sang mô hình dựa trên đầu tư, tích lũy tài sản và mở rộng năng lực sản xuất có thể là thay đổi mang tính chiến lược đối với nền kinh tế Việt Nam. Thành công của quá trình này sẽ không chỉ quyết định tốc độ tăng trưởng trong ngắn hạn mà còn định hình sức cạnh tranh của nền kinh tế trong nhiều năm tới.