Đàm phán bế tắc, Tổng thống Donald Trump dọa ném bom Oman

Theo AFP, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 60 ngày giữa Mỹ và Iran đã hết hạn mà không đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh, Tổng thống Donald Trump ngày 17-8 đã yêu cầu Iran đầu hàng và đe dọa ném bom Oman nếu nước này cản trở việc mở lại eo biển Hormuz.

Trả lời phỏng vấn Fox News, Tổng thống Donald Trump cáo buộc Muscat đã hành xử “không đẹp”, giữa lúc Oman và Iran xúc tiến một thỏa thuận riêng về bảo đảm hoạt động hàng hải qua tuyến đường biển chiến lược này.

Giới phân tích cho rằng, phía sau những lời lẽ gay gắt không chỉ là cơn nóng giận của người đứng đầu Nhà Trắng mà còn do sức ép phải sớm đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh với Tehran của Washington. Oman là một đối tác an ninh lâu năm của Washington ở khu vực Trung Đông. Nước này duy trì quan hệ quốc phòng chặt chẽ với Mỹ và là quốc gia Arab có hiệp định thương mại tự do song phương với nền kinh tế lớn nhất thế giới. Trong nhiều thập niên, Muscat còn đóng vai trò trung gian giữa Mỹ và Iran mỗi khi hai bên không thể đối thoại trực tiếp.

Tổng thống Donald Trump đe dọa Oman sau khi Iran cho biết họ đang đàm phán với Oman về eo biển Hormuz. Ảnh: Getty Images  

Trong các vòng đàm phán gần đây về chấm dứt cuộc chiến Iran, Oman đảm nhiệm vai trò chuyển thông điệp, thu hẹp bất đồng và tìm kiếm những điểm mà cả Washington lẫn Tehran có thể chấp nhận. Nhưng lợi thế trung gian của Oman cũng là nguyên nhân khiến nước này bị Washington nhìn với con mắt nghi ngờ giữa lúc phải đối mặt với một loạt sức ép nặng nề. Quan hệ tương đối ổn định giữa Muscat và Tehran lại bị một bộ phận trong chính quyền Mỹ nhìn như dấu hiệu Oman đang nghiêng về phía Iran. Theo The Wall Street Journal, trong nội bộ Washington xuất hiện hai luồng ý kiến trái ngược. Một số quan chức cho rằng Oman đang giúp Tehran tìm kiếm một thỏa thuận có lợi hơn và không đặt lợi ích của Mỹ lên trước. Số khác nhận định chính quan hệ lâu năm với Iran mới giúp Muscat trở thành kênh ngoại giao hữu dụng, đẩy Oman ra xa chỉ làm Mỹ mất thêm một chiếc cầu nối hiếm hoi với Tehran. 

Bất đồng với Mỹ trở nên gay gắt khi Oman tiến hành đàm phán với Iran về một cơ chế hàng hải mới tại eo biển Hormuz. Ngày 17-8, Tehran cho biết Iran và Oman đã nhất trí về bản đồ tuyến đường mới dành cho giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz. Hai nước đang tiếp tục đàm phán để hoàn tất thỏa thuận theo hình thức "một gói", gồm bản đồ tuyến đường và một tuyên bố chung.

Washington lại nhìn câu chuyện theo hướng khác. Điều khiến Mỹ lo ngại không chỉ là tàu thuyền đi theo tuyến nào, mà là ai có quyền đặt ra luật chơi trên eo biển. Nếu một cơ chế thu phí hoặc kiểm soát hàng hải được thiết lập với vai trò nổi trội của Iran, Tehran có thể biến sức ép quân sự thành lợi ích chính trị và nguồn thu lâu dài. Trong con mắt của Nhà Trắng, đó sẽ là một tiền lệ khó chấp nhận.

Với chính quyền Tổng thống Donald Trump vào lúc này, việc mở lại eo biển Hormuz vừa là yêu cầu chiến lược, vừa là bài toán chính trị trong nước. Giá nhiên liệu trong nước tăng có thể tác động trực tiếp tới tâm lý cử tri trước cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ giữa nhiệm kỳ. Trong khi đó, sức ép thời gian càng lớn khi bản ghi nhớ tạm thời về lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày giữa Mỹ và Iran hết hiệu lực mà không tạo được một thỏa thuận cuối cùng.

Iran lại coi khả năng gây sức ép tại Hormuz là một trong những quân bài hiếm hoi còn lại. Còn Oman lại mong muốn tìm cách mở tuyến hàng hải mà không biến mình thành công cụ của bất cứ bên nào. Việc Muscat tìm kiếm một cơ chế đi lại an toàn với Tehran trước hết là hành động bảo vệ an ninh và kinh tế quốc gia.   

Nhưng việc buông lời đe dọa Oman vào thời điểm hiện nay được cho là sẽ khiến Mỹ càng rơi vào thế bất lợi hơn. Bởi lời đe dọa sử dụng vũ lực với một quốc gia Arab vốn chủ trương trung lập như Oman có thể gây tâm lý bất an trong toàn bộ vùng Vịnh và càng khiến các nước trong khu vực e ngại hơn khi hợp tác với Mỹ. CNN dẫn nguồn từ một nhà phân tích người Israel chuyên theo dõi tình hình Iran ngày 18-8 cho biết, những lời đe dọa liên tiếp của Tổng thống Donald Trump về việc ném bom Oman nếu nước này cản trở các nỗ lực của Mỹ tại eo biển Hormuz đang không giúp ích gì cho việc cải thiện quan hệ giữa Mỹ và các quốc gia vùng Vịnh.

Rõ ràng, bế tắc trong đàm phán hiện nay không bắt nguồn từ một mình Oman. Nó là kết quả của sự thiếu lòng tin sâu sắc giữa Mỹ và Iran. Đó là do khoảng cách quá lớn về vấn đề hạt nhân. Cùng với đó là cuộc tranh chấp không hồi kết giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz và tâm lý không bên nào muốn xuống thang trước.

Trút trách nhiệm lên Muscat vào thời điểm này có thể giúp Nhà Trắng giải tỏa sức ép trong chốc lát, nhưng chắc chắn không thể làm tàu thuyền qua Hormuz an toàn hơn, cũng không thể đưa Mỹ và Iran lại gần một thỏa thuận mà cả hai mong muốn.