Biến dữ liệu thành nguồn lực

Chuyển từ “lưu trữ” sang “dịch vụ”

UBND TPHCM đã ban hành Kế hoạch số 127/KH-UBND về việc thúc đẩy phát triển kinh tế số năm 2026. Đây được xem là bản quy hoạch chiến lược nhằm cụ thể hóa mục tiêu đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và đặc biệt là dữ liệu số thực sự trở thành động lực tăng trưởng chủ yếu, nâng cao năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP). Năm 2026, thành phố đặt trọng tâm tạo chuyển biến đột phá về quy mô và chất lượng phát triển kinh tế số, phấn đấu quy mô kinh tế số đóng góp từ 30% trở lên trong GRDP, từng bước khẳng định vai trò là hạt nhân của nền kinh tế.

Tại Trung tâm Điều khiển Giao thông thông minh TPHCM, mọi dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực, là nguồn dữ liệu góp phần phát triển kinh tế - xã hội. ẢNH: KIM THANH

Theo bà Võ Thị Trung Trinh, Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số TPHCM, dịch vụ dữ liệu có thể trở thành động lực mới cho kinh tế số đô thị nếu thành phố chuyển được dữ liệu từ trạng thái “lưu trữ” sang “dịch vụ” (DaaS) sẵn sàng tích hợp và chia sẻ. TPHCM định hướng xây dựng sàn dữ liệu, phát triển kho dữ liệu dùng chung để tối ưu nguồn lực trong các lĩnh vực như dịch vụ công, logistics thông minh và trung tâm tài chính quốc tế gắn với tài sản số.

Lộ trình của TPHCM cũng rất rõ ràng: năm 2026 tập trung chuẩn hóa, làm sạch dữ liệu cốt lõi; năm 2027 thí điểm sàn giao dịch dữ liệu; năm 2028 liên thông dữ liệu toàn vùng kinh tế phía Nam; và đến năm 2030 đạt mục tiêu quản trị thông minh toàn diện, kinh tế số dự kiến chiếm 40% GRDP…

Song song đó, thành phố tập trung đầu tư mạng cáp quang, 5G/6G với mục tiêu tỷ lệ phủ sóng 5G đạt trên 95%; hướng tới xây dựng trung tâm dữ liệu vùng, trung tâm tính toán hiệu năng cao, bản sao số (Digital Twin) và "siêu cảng số" vận hành bằng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI)… Đây là những hạ tầng quan trọng để thúc đẩy dữ liệu số phát triển, trở thành nguồn tài nguyên số phục vụ cho kinh tế số.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, hiện nay vẫn thiếu dữ liệu nền có chất lượng, dữ liệu còn phân tán và thiếu chuẩn hóa. Vì vậy, ưu tiên hiện nay không chỉ là đầu tư công nghệ mà còn có bài toán quản trị dữ liệu. Muốn dữ liệu trở thành nguồn lực phát triển, cần sớm hình thành cơ chế liên thông dữ liệu có kiểm soát và xây dựng các bộ dữ liệu nền được duy trì như một loại hạ tầng công thiết yếu.

Liên thông dữ liệu

Theo Hiệp hội Dữ liệu quốc gia, việc TPHCM và nhiều địa phương khác ban hành khung kiến trúc số chính là bước đi nhằm xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông, an toàn. Quyết định số 1293/QĐ-UBND ngày 5-3-2026 của UBND TPHCM về Khung kiến trúc dữ liệu và Khung quản trị, quản lý dữ liệu thành phố (Khung kiến trúc dữ liệu)… nhằm xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất phục vụ điều hành, phát triển kinh tế số, xã hội số và chính quyền số.

Khung kiến trúc dữ liệu TPHCM thiết lập quy hoạch tổng thể về dữ liệu bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ và liên thông dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước trên địa bàn thành phố với các hệ thống dữ liệu quốc gia. Qua đó, hình thành nền tảng dữ liệu vững chắc phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo thành phố, phát triển kinh tế số, xã hội số, chính quyền số và cung cấp dịch vụ công, dịch vụ dữ liệu phục vụ người dân và doanh nghiệp.

“Khung kiến trúc dữ liệu thành phố được xây dựng gồm 7 lớp: hạ tầng công nghệ; nguồn dữ liệu; tích hợp, chia sẻ và điều phối dữ liệu; lưu trữ dữ liệu; khai thác và ứng dụng dữ liệu; quản trị và quản lý dữ liệu; an toàn, bảo mật và tuân thủ. Đáng chú ý, khung quản trị, quản lý dữ liệu thành phố cũng xác lập khung quản trị và tổ chức triển khai dữ liệu, bao gồm mô hình quản trị, cơ chế khai thác và chia sẻ dữ liệu, phát triển dữ liệu mở và nâng cao năng lực quản trị dữ liệu tại các cơ quan, đơn vị.

Đồng thời, việc xây dựng văn hóa dữ liệu, tăng cường làm sạch, chuẩn hóa và tích hợp dữ liệu cũng được chú trọng nhằm phục vụ hiệu quả công tác phân tích, quản lý và điều hành”, đại diện Sở KH-CN TPHCM chia sẻ.