Ai giải cứu con tôm?

Dẫn đến tình cảnh bi đát này có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, như TS. Hồ Quốc Lực, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, nêu ra.

Yếu tố khách quan là lạm phát, suy thoái toàn cầu khiến người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu, các kho hàng của các hệ thống phân phối lớn trên các thị trường tiêu thụ lớn còn khá đầy; bên cạnh đó, mức cung ứng tôm giá rẻ từ Ecuador, Ấn Độ ngày càng nhiều đã tạo áp lực quá lớn để giá cả không thể phục hồi…

Về chủ quan, chúng ta có con giống bố mẹ tốt, nhưng các cơ sở sản xuất tôm ấu trùng, tôm giống kém chất lượng vẫn còn nhiều. Người nuôi không thể phân biệt nổi tình trạng bát nháo này nên mua nhầm tôm giống kém chất lượng, tôm bị nhiễm bệnh. Tiếp đến, thực trạng hoàn cảnh nuôi của ta căn bản là nhỏ lẻ, manh mún và tự phát.

Con giống kém chất lượng và thiếu nước sạch nuôi tôm là hai yếu tố căn bản tạo nên tình cảnh hệ số thu hồi đầu con thấp, năng suất thấp, dĩ nhiên giá thành phải tăng lên. Ngoài ra, giá thành tăng lên còn do người nuôi thiếu vốn phải nhận sự đầu tư từ thương lái, phí tổn đầu vào tăng lên vài chục phần trăm là lẽ thường.

Để khắc phục những vấn đề chủ quan - gồm con giống và nguồn nước nêu trên, vai trò của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, của chính quyền địa phương là đặc biệt quan trọng.

Đối với ngành nông nghiệp, có hai việc ưu tiên nên làm. Đầu tiên là giám sát chặt chẽ việc tuân thủ tiêu chuẩn của cơ sở nuôi con giống; với những cơ sở không bảo đảm sản xuất tôm ấu trùng, tôm giống - cần kiên quyết rút giấy phép kinh doanh của những cơ sở này. Trên cơ sở công bố chất lượng chuyên ngành của các cơ sở đó, các hiệp hội kinh doanh có căn cứ để công bố thông tin rộng rãi nhằm định hướng cho cơ sở chăn nuôi mua tôm giống từ nhà cung cấp có chất lượng.

Song song với việc giám sát tuân thủ, ngành cũng có thể cung cấp các chương trình hỗ trợ trong ngắn hạn để tăng năng lực cho các cơ sở cung cấp tôm giống, tôm ấu trùng. Sự hỗ trợ tập trung và đồng bộ như vậy có thể giúp cải thiện nhanh chất lượng giống tôm.

Đối với vấn đề nguồn nước, rõ ràng từng cơ sở sản xuất không thể tự mình xử lý. Sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc quy hoạch nguồn nước; bảo đảm nguồn nước hoặc giúp phối hợp kế hoạch về điều phối, sử dụng nước cho toàn vùng là cần thiết. Điều này đặc biệt ý nghĩa hơn khi về dài hạn - nguồn nước là vấn đề lớn cho các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long lẫn khu vực Nam Trung bộ. Năng lực dự báo, năng lực điều phối để khai thác tài nguyên nước ngầm, nước mặt cũng như định hướng sử dụng công nghệ để tối ưu hóa tài nguyên nước là yếu tố sống còn trong tương lai. Do đó, đây sẽ phải là công việc ưu tiên của chính quyền địa phương.

Nước ta hiện có hơn 730.000ha nuôi tôm, gắn với sinh kế của hàng triệu nông dân, tập trung ở các tỉnh ven biển đồng bằng sông Cửu Long, do đó, phát triển bền vững của ngành tôm cũng là phát triển kinh doanh bền vững của hàng triệu hộ gia đình, không chỉ ngắn hạn mà còn là dài hạn - trong bối cảnh biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn và nước biển dâng vốn đang là thách thức dài hạn của vùng này.