Khát vọng gìn giữ nét đẹp văn hóa dân tộc, nhiều người K'Ho liều mình chống nạn 'chảy máu' cổ vật. Họ kiên quyết từ chối những món tiền kếch xù, không bán đi vật thiêng của cha ông.
Trước đây, đồng bào dân tộc Chứt sống du canh du cư, nay đây mai đó. Từ khi được Đảng, Nhà nước quan tâm, bà con đã thành lập bản làng và ổn định cuộc sống. Đóng góp không nhỏ vào quá trình định canh định cư của bà con, phải kể đến tấm gương bà Phạm Thị Lâm (Trưởng bản Cáo, xã Lâm Hóa, huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình) với công tác dân vận khéo, hóa giải những khó khăn 'bất khả thi'.
Bước qua 75 mùa rẫy, 45 năm tuổi Đảng và hơn 10 năm làm già làng, ông Siu Hloan (làng Mook Trêl, xã Ia Dom, huyện Đức Cơ, tỉnh Gia Lai) được nhân dân tôn vinh là 'đại thụ' nơi biên giới.
Đồn Biên phòng Ia Púch (huyện Chư Prông, tỉnh Gia Lia) được giao quản lý 10,2 km đường biên giới tiếp giáp với nước bạn Campuchia. Bên cạnh việc nắm chắc địa bàn, giữ vững an ninh biên giới, đơn vị đã có nhiều việc làm ý nghĩa giúp nhân dân thoát nghèo, phát triển kinh tế, góp phần xây dựng khu vực biên giới ngày càng vững mạnh.
Năm 1970, khi đang công tác tại Ban Sản xuất Khu 5 (huyện Trà My, tỉnh Quảng Nam), tôi nhận được quyết định bổ sung cho Ban Sản xuất tỉnh Gia Lai. Từ Quảng Nam vào Gia Lai đi 7 ngày đường. Không có lương thực, anh em cơ quan nạo củ mì thành sợi phơi khô cho tôi làm đồ ăn. Dọc đường, ngoài mì khô, tôi kiếm rau, măng le, môn thục, môn tróc, lá tàu bay ăn thêm.
Đó là điều mà người dân ở xã Đạ Sar, huyện Lạc Dương nhắc tới khi nói về già Kră Jăn Ha Liêng. Dù trải qua 90 mùa rẫy nhưng già Ha Liêng vẫn còn minh mẫn. Đôi mắt thẳm sâu chằng chịt những vết hằn của thời gian vẫn luôn rạng ngời khi nhắc tới cồng chiêng.
Ngày 17/10/2020, tại Hà Nội, Hiệp hội Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam (VIETCRAFT) phối hợp với Gallery 39, Tạp chí Tia Sáng và những tổ chức yêu văn hóa nghề thủ công của đồng bào các dân tộc Việt Nam, thực hiện tổ chức chương trình 'Triển lãm và giới thiệu nghề đan lát Cơ Tu'.
Bà May nhắm mắt lại và nhớ xem mình đã trồng thứ gì trên mảnh nương trước khi rời đi vào mười năm trước. À, đó là một rẫy bí đỏ. Tháng chín, cuối năm, hoa bí nở vàng rực như khoe mẽ cùng đám lúa nương. Hoa bí đỏ vừa cho quả, vừa là một thứ rau ngọt ngọt, bùi bùi. Ôi, những bông hoa bí rực vàng!...
Khoảng giữa năm 2004, khi tôi về đến làng Mơ Hra (xã Kông Lơng Khơng, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai) thì lễ bàn giao cột gưng (cây nêu) cho Bảo tàng Tokyo (Nhật Bản) cũng vừa bắt đầu. Đang định tìm già làng Đinh Pan thì ông đã thấy tôi và giơ tay vẫy, ra hiệu lát nữa sẽ gặp. Đã 80 mùa rẫy nhưng thần thái Đinh Pan vẫn rắn như gốc le già. Người ta nói Đinh Pan như con voi sống qua nhiều rừng. Những gì ông bà để lại, Đinh Pan thuộc hơn nhìn bàn tay.
Nằm trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 73 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ, chiều 26-7, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh phối hợp với Huyện Đoàn Đức Cơ tổ chức chương trình bữa cơm 'Ngày con về', thắp nến tri ân và 'Hát cùng đồng đội'. Những hoạt động này đã để lại nhiều cảm xúc trong lòng người dân và các gia đình chính sách nơi miền biên viễn.
Ở làng Công Dồn, xã Zuôih, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam có một người phụ nữ Cơ Tu đã qua gần 90 mùa rẫy. Bà luôn dành trọn cuộc đời mình lưu giữ về quy trình chiết suất màu làm nguyên liệu nhuộm sợi như một nét văn hóa đặc sắc của nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Cơ Tu trên vùng Trường Sơn.
Đêm giữa năm, tiết trời Gia Lai lạnh, một phụ nữ Ba Na bế đứa trẻ rời bệnh viện giữa bóng tối mịt mùng đưa về nhà đóng cửa ở 3 ngày để trông nom vì lo sợ người thân của cha đứa trẻ phát hiện sẽ giết chết nó.
Năm 1985, UBND xã Ia Lang (huyện Đức Cơ) chưa có trụ sở nên mấy cán bộ tăng cường chúng tôi thường tá túc nhà ông Rơ Châm Dú ở làng Dit. Năm đó, ông Dú khoảng 65 tuổi nhưng tóc chỉ bạc lác đác, làn da màu đồng hun săn chắc tưởng dao chém cũng không đứt. Thời chống Mỹ, ông từng tham gia du kích nên nói được tiếng phổ thông khá chuẩn. Đặc biệt, ông vui tính, hay cười và mỗi nụ cười nở ra như vành trăng khuyết trông thật ngộ. Nhìn kỹ, tôi mới biết ông đã cà răng. 'Theo lệ tục ông bà mình ngày xưa ấy mà. Cà răng đau đớn lắm, nhưng không làm thì con gái nó chê không muốn bắt làm chồng; mai mốt chết ông bà không cho xuống ở 'làng ma'-ông Dú nói.
Xã Sơn Lang, huyện Kbang (tỉnh Gia Lai) có 9 thôn, làng với 1.206 hộ/4.161 khẩu, do nằm ở vùng sâu, vùng xa, có diện tích rộng, các thôn, làng cách xa nhau nên cơ sở hạ tầng nông thôn của xã còn hạn chế, giao thông đi lại khó khăn.
Sống giữa đại ngàn Trường Sơn, có thể nói, núi rừng là bộ phận không thể tách rời trong đời sống cộng đồng của người Giẻ Triêng ở vùng cực Bắc Tây Nguyên. Trên lĩnh vực văn hóa, sự hiện diện của cỏ cây, hoa lá, chim muông, của núi đồi trập trùng ngút ngàn trong tầm mắt đã trở thành 'lát cắt' sâu nhất, mà nhìn bất cứ đâu trong thơ - ca - nhạc - họa, trong đời sống tâm linh và hiện thực cũng đều thấy rất rõ. Sự hiện diện ấy bao trùm cả một không gian rộng lớn và 'cô đặc' trong hơi thở của đất làng.
Đàn Toong và A Took cùng một số loại nhạc cụ truyền thống như trống, cồng chiêng, khèn bè… gắn với truyền thuyết về thần lúa, về câu chuyện 'đi sim' của những đôi trai gái và lễ hội Ada mừng lúa mới hằng năm của người Pa Kô giữa đại ngàn Trường Sơn… Vọng lại từ những dãy núi khuất sau màn sương là thanh âm từ cây đàn Toong và A Took mà người Pa Kô dùng để xua đuổi chim và thú rừng để bảo vệ nương rẫy.
Tôi đứng giữa rẫy lúa của bà Ka Dít, đưa tay che nắng nhìn về buôn B'Đăng thấp thoáng dưới dốc. Trong tầm mắt, nằm chênh chếch mép buôn, ngôi nhà dài duy nhất lợp lá mây rừng, ngôi nhà mà ngành Văn hóa Lâm Đồng phục dựng với mục đích giữ lại một hình ảnh kiến trúc truyền thống của cư dân Mạ từ nền cũ của gia đình ông K'Rèn và bà Ka Dít, như một thực thể cô đơn giữa không gian hiện đại. Cảm xúc giữa những hình ảnh làng buôn đổi mới hôm nay vẫn có chút gì đó hanh hao...
Tôi tìm đến được nhà Đinh Chiêm thì đã quá trưa. Nghe tôi nói mục đích của chuyến đi, ông khoát tay: 'Chuyện làng dài lắm, để tối. Giờ tôi phải ra chỗ đám giỗ bok Nhạc đã. Anh có muốn đi không?'. Tôi ngạc nhiên quá đỗi. Bok Nhạc, tức vua Thái đức Tây Sơn Nguyễn Nhạc. Từ khi nhà Tây Sơn sụp đổ, con cháu bị tuyệt diệt thì cái tên Nguyễn Nhạc chỉ còn trong sử sách, thì sao một ngôi làng Bahnar nhỏ bé ở chốn núi rừng này lại vẫn còn nhớ tới, lại tổ chức cả giỗ nữa? Ông Đinh Chiêm cười vẻ bí mật: 'Rồi trên đường đi tôi sẽ kể anh nghe'.
Tìm lại nguồn nước cho ao tiên trên đỉnh núi bằng cách phủ xanh dãy đồi hoang, vừa phát triển kinh tế gia đình, vừa bảo vệ môi trường sinh thái là khát vọng của 'lão nông' Vừ Vả Chống.
Ngày càng nhiều bạn trẻ có máu phiêu lưu thích trekking (đi bộ đường dài) vượt núi cao, xuyên rừng già trên những cung đường hiểm trở. Mới đây, một tua trekking đã phục dựng theo dấu chân đi tìm muối, tìm vợ của trai tráng Tây Nguyên nối từ núi Bidoup đến Ninh Thuận, Khánh Hòa thu hút rất đông thanh niên tham gia.
Làng Sơn (xã Ia Nan, huyện Đức Cơ, Gia Lai) là làng nông thôn mới kiểu mẫu đầu tiên trên tuyến biên giới của tỉnh. Những ngày cuối năm về thăm làng, chúng tôi cảm nhận rõ nguồn sinh khí mới đang tiếp động lực cho người dân nơi đây chung sức xây dựng quê hương.
Bỏ mặc tiết trời se lạnh, trên khắp dãy Trường Sơn của hai huyện miền núi Hướng Hóa và Đakrông, đồng bào dân tộc Vân Kiều, Pa Kô nối nhau lên nương. Đã đến mùa lúa rẫy. Đây thực sự là ngày hội của đồng bào ở rẻo cao. Và mùa gặt như cái tết của đồng bào trên nương rẫy.
Cũng đã ngót hai chục năm rồi nhưng tôi vẫn còn nhớ lệ tục lần đầu được thấy trong đời ấy…
Dưới chân núi Ngọc Ngo, sau những giờ lên lớp, hình ảnh các thầy cô chăm bón từng luống rau, con gà... đã quá quen thuộc với các em học sinh (HS) huyện nghèo 30A Tu Mơ Rông ở tỉnh Kon Tum. Để thu hút HS đến trường, hàng chục giáo viên đã và đang ngày ngày gây quỹ nuôi trò.
Dưới chân núi Ngọc Ngo, sau những giờ lên lớp, hình ảnh các thầy cô chăm bón từng luống rau, nuôi gà… đã quá quen thuộc với các em học sinh huyện nghèo 30A Tu Mơ Rông (tỉnh Kon Tum). Để thu hút học sinh đến trường, hàng chục giáo viên đã và đang ngày ngày gây quỹ nuôi trò.
Khoảng cuối tháng 10, đầu tháng 11 âm lịch hàng năm, sau khi cây lúa trên rẫy chín vàng, ngào ngạt hương thơm được các gia đình người Cor thu hoạch xong thì cũng là lúc họ tổ chức Tết Ngã rạ để tạ ơn ông bà tổ tiên, thần linh đã phù hộ cho họ làm ăn khấm khá, cuộc sống an lành.
Chắc hẳn là thời trước không có gia đình Việt nào lại không ăn trầu. Trầu trồng không đáp ứng đủ, vì thế phải dùng đến cả trầu rừng. Khai thác và buôn bán trầu rừng đã trở thành một nghề khá thịnh. Cũng bởi thế nên ở Bình Định xưa mới có bến Trường Trầu. Và theo sử sách ghi lại thì Nguyễn Nhạc trước khi trở thành thủ lĩnh của nghĩa quân Tây Sơn cũng đã đi buôn trầu nên dân gian vẫn gọi là 'anh Hai Trầu'.
Cuối tháng 10 âm lịch hằng năm, sau vụ thu hoạch lúa rẫy, hoa màu, đồng bào người Cor ở tỉnh Quảng Ngãi lại tổ chức Tết Ngã Rạ, để tạ ơn ông bà tổ tiên, thần linh đã phù hộ cho bà con một vụ mùa ấm no, an lành, cầu cho mưa thuận gió hòa, cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Môi trường sống của con người đang dần biến đổi theo chiều hướng tiêu cực, đòi hỏi cộng đồng phải chung tay giải quyết. Không đứng ngoài cuộc, bằng các tác phẩm của mình, văn nghệ sĩ tỉnh Gia Lai đã thể hiện nỗi trăn trở trước những biến đổi đáng lo ngại, góp thêm tiếng nói bảo vệ môi trường.
QĐND -Những năm qua, các đơn vị quân đội đứng chân trên địa bàn Tây Nguyên luôn quan tâm chăm lo, giúp đỡ, tiếp sức cho các gia đình liệt sĩ, thương binh, người có công (NCC) với cách mạng vươn lên ổn định cuộc sống, thể hiện sự tri ân, lòng biết ơn sâu sắc đối với những người đã cống hiến máu xương, mang lại hòa bình, độc lập, tự do cho đất nước.
Trước cửa sổ ký túc xá mở rộng của Trường trung cấp văn hóa nghệ thuật Đồng Nai, Ka Du vội vàng mở thư ra đọc: