Vận hội không 'gõ cửa' người đứng chờ

Một năm vừa qua, thị trường lao động liên tục biến động. Doanh nghiệp đóng cửa, cắt giảm nhân sự, nhiều ngành nghề từng được coi là “ổn định” bỗng trở nên mong manh.

Khi trật tự cũ lung lay

Những bản tin sa thải, tái cơ cấu xuất hiện dày đặc, len vào cả những cuộc cà phê cuối tuần hay mâm cơm gia đình. Trong bối cảnh ấy, khái niệm vận hội được nhắc đến nhiều hơn bao giờ hết - nhưng cũng gây nhiều hoài nghi.

Vận hội có thật không? Hay chỉ là cách người ta an ủi nhau sau những lần lỡ nhịp?

Trong suy nghĩ phổ biến, vận hội thường gắn với yếu tố may mắn: đúng lúc – đúng chỗ – đúng người. Ai đó “trúng thời”, ai đó “đi tắt đón đầu”, ai đó bỗng nhiên đổi đời. Nói cách khác, nó thường được coi là cơ may xã hội.

Nhưng nhìn kỹ hơn, vận hội hiếm khi là món quà rơi từ trên trời. Nó thường xuất hiện rất âm thầm, dưới hình hài của những lựa chọn chưa ai tin tưởng, những lĩnh vực chưa rõ tương lai, hay những lời đề nghị nghe có vẻ “liều” hơn là “khôn”.

Không ít người chỉ nhận ra đó từng là vận hội… sau khi nó đã trôi qua. Bởi khi vận hội đến, nó hiếm khi mang dáng dấp của thành công. Thứ xuất hiện đầu tiên thường là sự bất an, những tháng ngày học hỏi trong im lặng, và cảm giác mình đang đi chậm hơn người khác.

Không thể phủ nhận, năm vừa rồi là một năm có nhiều “nguy” hơn "cơ". Làn sóng sa thải trong ngành công nghệ, doanh nghiệp nhỏ và vừa rút lui khỏi thị trường, người trẻ loay hoay giữa học thêm – chuyển nghề – chấp nhận lùi một bước. Nhưng song song với đó, những “cơ” mới cũng đang hình thành rất rõ.

"Canh bạc" AI của gã khổng lồ NVIDIA.

Sự bùng nổ của AI không chỉ lấy đi một số công việc quen thuộc, mà còn tạo ra những vai trò chưa từng tồn tại, chưa có tiền lệ. Ví dụ như người vận hành và huấn luyện AI, chuyên gia tích hợp công nghệ vào doanh nghiệp nhỏ, hay các công việc giao thoa giữa sáng tạo – dữ liệu – con người. Một thị trường lao động “khó” không đồng nghĩa với thị trường “đóng”. Nó chỉ không còn ưu ái những ai ngồi yên.

Khi AI trở thành từ khóa toàn cầu, khi đâu đâu cũng nói về “cơ hội mới”, với không ít người trẻ, AI chỉ đồng nghĩa với nỗi lo bị thay thế nhanh hơn. Nếu AI thật sự tạo ra vận hội, vì sao không phải ai cũng nắm được?

Hãy cứ bền bỉ, vận hội sẽ tới

Trong bối cảnh vận hội bị hoài nghi nhiều nhất, câu chuyện của ELSA Speak và Nvidia gợi ra một cách nhìn khác: vận hội hiếm khi xuất hiện đúng lúc người ta gọi tên nó.

Khi ELSA bắt đầu, AI vẫn là khái niệm xa lạ với giáo dục, còn thị trường học tiếng Anh thì đã chật chội. Thay vì lao vào cuộc đua nội dung, họ chọn một lối đi hẹp: giải bài toán phát âm – điểm nghẽn âm thầm nhưng dai dẳng của người học. ELSA không cố “dạy tiếng Anh”, mà kiên trì sửa từng âm, từng lỗi nhỏ bằng công nghệ còn nhiều giới hạn.

Cô gái nhỏ bé người Việt - CEO ELSA Speak Văn Đinh Hồng Vũ và cuộc "viễn chinh" công nghệ từ một thập kỷ trước.

Nhiều năm liền, ELSA đi trong im lặng: thử nghiệm, thất bại, điều chỉnh; thị trường chưa sẵn sàng, việc gọi vốn cũng không dễ dàng. Nhưng thay vì tìm đường tắt, họ chọn xây dựng năng lực AI lõi của riêng mình – một con đường chậm, tốn kém và đòi hỏi sức bền.

Rồi đến khi làn sóng AI bùng nổ, cá nhân hóa trở thành nhu cầu toàn cầu, ELSA không cần chạy theo. Công nghệ đã sẵn, bài toán đã được giải, chỉ là thị trường đến muộn hơn họ.

Câu chuyện ấy có sự tương đồng với Nvidia – gã khổng lồ đứng sau làn sóng AI làm thay đổi cách con người làm việc hôm nay. Khi ChatGPT ra đời, nhiều người nhìn Nvidia như kẻ “đón sóng” ngoạn mục.

Nhưng thực tế, sự chuẩn bị của họ đã bắt đầu từ hơn một thập kỷ trước. Từ những năm 2011 - 2012, khi AI còn ở giai đoạn thử nghiệm, Nvidia đã âm thầm đầu tư vào GPU cho học sâu (deep learning), kiên trì tối ưu hạ tầng tính toán AI trong nhiều năm không hào quang.

Chỉ đến khi AI thực sự bùng nổ, thế giới mới nhận ra họ đã đứng sẵn ở vị trí trung tâm. Vận hội, hóa ra, không nằm ở khoảnh khắc bùng nổ, mà ở những năm tháng lặng lẽ đi trước thời cuộc.

Giữa một năm nhiều biến động, người trẻ dễ hoài nghi về vận hội, nhưng có lẽ câu hỏi cần đặt ra không phải là “vận hội có đến không”, mà là “nếu nó đến, ta đã đứng sẵn ở đó chưa?”.

Vận hội không chọn người giỏi nhất, cũng không chọn người may mắn nhất. Vận hội thường chọn người đã chuẩn bị, dù họ chưa hẳn là người xuất sắc.

Tết đến, người ta thường chúc nhau “vạn sự như ý”. Nhưng với người trẻ, có lẽ điều thiết thực hơn cả là giữ được “vạn sự tại tâm”. Khi tâm đủ sáng để không bi quan, và nội lực đủ vững để không mơ mộng, mỗi bước đi - dù chậm - vẫn có thể chạm tới vận hội của riêng mình.

Vận hội có thật. Nhưng không dành cho người đứng chờ. Nó dành cho người đã sẵn sàng khi thời điểm đến.

Kiều Anh