Tuyến du lịch Tourane - Huế thuở ban sơ

Tuyến du lịch từ Tourane/Đà Nẵng đến Cầu Hai bằng cáng võng ghế và từ Cầu Hai đến Huế bằng thuyền tam bản trước năm 1906 [Nguồn: L'Excursion à Húe: la cour, le palais, les tombeaux, Paris, 1902, p. 53d].

Nếu không tính những chuyến đi của một số nhà du hành châu Âu nhằm mục đích khám phá, khảo sát các tuyến đường từ Đà Nẵng ra Huế và ngược lại, thì trong thực tế, hoạt động kinh doanh du lịch và các dịch vụ dành cho tuyến du lịch liên tỉnh Đà Nẵng - Huế chỉ chính thức khởi đầu từ cuối thế kỷ 19.

Thông qua chương trình được thiết kế trong hệ thống các tour du lịch quốc tế vòng quanh châu Á và Đông Dương, tuyến du lịch liên tỉnh Tourane - Huế bắt đầu được kích hoạt vào thập niên 1890. Cho đến trước năm 1906, đường xe lửa nối Đà Nẵng với Huế chưa được khai thông, con đường bộ mang tên đường Thuộc địa số 1 cũng chưa có, còn đường hàng không thì chưa ra đời; nên khách du lịch quốc tế cũng như từ hai đầu đất nước muốn đến kinh đô Huế tham quan thì gần như đều phải đi bằng tàu biển đến tập kết tại cảng Tourane, rồi từ Tourane mới đi tiếp ra Huế.

Một góc Tourane cuối thế kỷ 19 [Nguồn: Édouard Hocquard, Une campagne au Tonkin, Hachette et Cie, Paris, 1892, p. 459].

Trong ấn phẩm L’excursion à Húe: la cour, le palais, les tombeaux. [Tham quan Huế: sân đình, cung điện, lăng tẩm], xuất bản tại Paris năm 1902, người Pháp đã cổ xúy cho tuyến du lịch Tourane - Huế khá hào hứng như sau: “Chuyến tham quan Huế nên là chương trình hàng đầu trong các chương trình được sửa đổi và mở rộng này… Dù bạn đến từ Hà Nội hay Sài Gòn bằng đường biển, bạn đều xuống tàu ở Tourane để đi Huế” [p. 2].

Từ Tourane, khách du lịch có thể lựa chọn hai cách để đến Huế: hoặc là đi tàu thủy bằng đường biển ra cửa Thuận An rồi đi thuyền theo đường sông Hương đến Huế; hoặc là đi bộ theo con đường thiên lý cũ thời Nguyễn vượt đèo Hải Vân ra đến Cầu Hai, sau đó dùng ghe thuyền chèo tay kết hợp thuyền buồm để đến Huế.

Nếu đi theo đường biển, tàu thủy từ Tourane chỉ ra đến cửa Thuận An thì phải dừng ở bên ngoài để trả khách xuống ca nô rồi quay lại, vì cửa biển và đầm phá có mực nước khá nông không cho phép tàu thuyền có trọng tải lớn vượt qua. Sau đó, từ Thuận An, du khách phải tiếp tục chuyển lên ghe thuyền nhỏ ngược dòng sông Hương để đến Huế. Sự phức tạp trong vận hành dịch vụ và thời gian vận chuyển bị kéo dài, lại rất tốn kém kinh phí, khiến cách thức này ít được lựa chọn.

Marcel Monnier, du khách đi khắp châu Á trong những năm 1894 - 1898 đã viết trong cuốn Le tour d’Asie - Cochinchine, Annam, Tonkin [Chuyến du lịch châu Á - Nam Kỳ, Trung Kỳ, Bắc Kỳ], xuất bản tại Paris năm 1899 về sự bất tiện của cách đi này như sau:

“Từ Tourane đến Huế bằng đường bộ khoảng 120km. Bằng đường biển, một chiếc thuyền đáy bằng tồi tàn của người Hoa phải mất từ tám đến mười tiếng đồng hồ, với điều kiện thời tiết đủ thuận lợi để vượt qua đập chắn cửa Thuận An hiểm trở, nơi mà vào thời điểm này trong năm, hết tám ngày trong mười ngày, cát chắn ngang lối vào sông Huế. Khi đến cảng Thuận An, thuyền đáy bằng thường buộc phải quay ngược trở lại điểm xuất phát. Tổng cộng, khoảng hai mươi tiếng đi thuyền, và với điều kiện sinh hoạt thô sơ và chật chội trên tàu, đây hoàn toàn không phải là một chuyến đi thư giãn” [p. 135].

Phu khiêng cáng võng ghế ở một trạm trên đèo Nam Hải Vân cuối thế kỷ 19 [Nguồn: Eugène Lagrillìere Beauclerc, Voyages pittoresques à travers le monde: de Marseille aux frontìeres de Chine, C. Taillandier, Paris, 1900].

Đối với cách thức còn lại theo đường bộ, tuyến du lịch Tourane - Huế được vận hành tuy hết sức thô sơ nhưng khá độc đáo. Từ Tourane, du khách được đội ngũ phu cáng võng ghế đưa đi theo con đường thiên lý cũ vượt đèo Hải Vân ra Cầu Hai; sau đó đi thuyền nhỏ từ Cầu Hai vào ngả sông An Cựu, hoặc đi vòng theo đầm phá ra Thuận An rồi vào cửa sông Hương để đến Huế.

Ở ấn phẩm L’excursion à Húe: la cour, le palais, les tombeaux, xuất bản tại Paris năm 1902, sách mô tả cảm giác được tận hưởng dịch vụ bằng cáng võng ghế từ Tourane vượt đèo Hải Vân ra Cầu Hai trong những ngày các hầm xe lửa trên đèo đang được thi công như sau:

“... Từ Tourane đến Huế, trên con đường đèo mây đẹp như tranh vẽ, chúng tôi đã bắt gặp những đội thợ san lấp mặt bằng và xe ủi đất. “Điểm đột phá” của đường hầm xe lửa nằm ở hai bên vách đá granit phủ đầy thảm thực vật hoang dã. Nghề phu trạm khiêng cáng võng ghế đang dần mai một; trong vòng hai năm nữa, nó sẽ nhường chỗ cho đường ray và đầu máy xe lửa. Chúng tôi dùng bữa trưa tại làng Lang-Co/Lăng Cô. Đến tối, sau khi đi thêm vài cây số nữa trong bóng đêm bằng đèn đuốc để xua đuổi hổ dữ, chúng tôi đến Cao-Hai/Cầu Hai” [p. 2].

Về đoạn chuyển tiếp phương tiện từ cáng võng ghế sang đi thuyền từ Cầu Hai đến Huế tham quan rồi quay trở lại Tourane sau đó mấy ngày, ấn phẩm L’excursion à Húe: la cour, le palais, les tombeaux xuất bản tại Paris năm 1902 khuyến nghị du khách rằng:

“Ở Cầu Hai, chúng tôi ăn tối; sau đó chúng tôi lên những chiếc thuyền nan thoải mái, nơi chúng tôi dành một đêm nghỉ ngơi giữa tiếng sóng vỗ nhẹ nhàng của đầm phá mênh mông.

Đoạn đường bộ từ Tourane đến Hải Vân Quan cuối thế kỷ 19 vẫn còn một số dịch trạm của nhà nước, như Nam Ô, Nam Chơn là nơi dừng chân hoặc đổi phiên của các toán phu khiêng cáng võng ghế.

Sáng hôm sau, chúng tôi xuống thuyền ở Huế, háo hức với những chuyến tham quan và tản bộ, nóng lòng muốn săn lùng những món đồ trang sức mà các thương gia hiểu biết dành riêng cho những du khách danh giá. Quãng nghỉ giữa hai lần di chuyển đi Huế và trở lại Tourane, bạn có thể dành ra năm đến sáu ngày để tham quan Huế và các vùng lân cận. Vậy là đủ rồi. Các điểm tham quan được trải dài trên nhiều khoảng cách khác nhau, cho phép bạn tạo ra những ngày tham quan ngắn, trung bình và dài. Chúng tôi trở về với sự hài lòng và không thấy mệt mỏi; chúng tôi rất vui mừng khi nhìn thấy chiếc thuyền lắc lư trên đầm phá mênh mông cho chuyến trở lại Tourane” [p. 5].

Việc khai thông tuyến du lịch liên tỉnh Tourane - Huế từ thập niên 1890 đã bước đầu xác lập những giá trị mang tính bền vững, thúc đẩy sự phát triển không ngừng loại hình kinh doanh các dịch vụ du lịch ở Đà Nẵng không chỉ trong quá khứ, mà kéo dài cho đến hiện tại và cả tương lai, thích ứng với nhu cầu luôn đổi mới để phát triển của thời đại.

NGUYỄN QUANG TRUNG TIẾN