Từ hỗ trợ máy móc đến nâng tầm chuỗi giá trị

Tạo động lực đổi mới sản xuất

Thực tiễn tại nhiều địa phương cho thấy, khuyến công đang phát huy vai trò là nguồn hỗ trợ trực tiếp, tạo “vốn mồi” để doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở công nghiệp nông thôn mạnh dạn đầu tư máy móc, thiết bị, nâng cao năng lực sản xuất.

Tại Lâm Đồng, sau sáp nhập, tỉnh có diện tích hơn 24.233km2, với nhiều tiềm năng về năng lượng tái tạo, khoáng sản, vật liệu không nung, chế biến nông sản, dệt may và các ngành sản xuất gắn với vùng nguyên liệu. Toàn tỉnh hiện có 2.228 doanh nghiệp công nghiệp, trong đó 1.448 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến, chiếm 65%. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp, cơ sở sản xuất có quy mô nhỏ.

Khuyến công cần từng bước chuyển từ chủ yếu hỗ trợ máy móc, thiết bị sang hỗ trợ toàn diện hơn, gắn với chuỗi giá trị. Ảnh: Thanh Hậu

Trong hai năm 2025 - 2026, Lâm Đồng được phê duyệt 94 đề án khuyến công với tổng kinh phí 15 tỷ đồng. Đến nay, 87 đề án đã được triển khai, với kinh phí hỗ trợ gần 14 tỷ đồng. Đáng chú ý, từ nguồn hỗ trợ này, các cơ sở công nghiệp đã huy động thêm khoảng 40 tỷ đồng vốn đối ứng để đầu tư sản xuất.

Khuyến công tại Lâm Đồng cũng được gắn với mở rộng thị trường và nâng cao năng lực quản trị. Tỉnh tổ chức 3 đoàn với gần 100 doanh nghiệp tham gia các hoạt động kết nối cung cầu, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm, qua đó ghi nhận 50 biên bản ghi nhớ, hợp tác và 6 hợp đồng mua bán dài hạn. Các chương trình đào tạo về chuyển đổi số, ứng dụng AI trong sản xuất, kinh doanh và quản trị rủi ro cũng được triển khai.

Qua đó, nguồn lực khuyến công không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư máy móc, nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn từng bước giúp các cơ sở tiếp cận phương thức quản trị mới và mở rộng thị trường.

Tại Đắk Lắk, giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh hỗ trợ 72 cơ sở công nghiệp nông thôn đầu tư máy móc, thiết bị tiên tiến với tổng kinh phí gần 32,7 tỷ đồng. Trong đó, nguồn khuyến công quốc gia và địa phương hơn 12,2 tỷ đồng, vốn đối ứng của doanh nghiệp hơn 20,4 tỷ đồng. Các đề án tập trung vào chế biến nông sản, thực phẩm, cơ khí, vật liệu xây dựng và những ngành có lợi thế của địa phương.

Theo Sở Công Thương Đắk Lắk, dù nguồn hỗ trợ còn hạn chế, cơ chế “vốn mồi” đã tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng và giảm chi phí sản xuất.

Cùng với hỗ trợ sản xuất, công tác phát triển sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu được duy trì. Đến nay, Đắk Lắk có 199 sản phẩm được công nhận cấp tỉnh, 68 sản phẩm cấp khu vực và 22 sản phẩm cấp quốc gia. Chương trình khuyến công cũng hỗ trợ các cơ sở xây dựng thương hiệu, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ và xây dựng điểm trưng bày, giới thiệu sản phẩm.

Gỡ điểm nghẽn về cơ chế, nguồn lực

Hiệu quả bước đầu đã được khẳng định, song nhu cầu đổi mới của doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn ngày càng lớn, trong khi nguồn lực và cơ chế khuyến công vẫn còn những điểm cần hoàn thiện.

Theo Sở Công Thương Lâm Đồng, số doanh nghiệp tham gia các đề án khuyến công chưa tương xứng với tiềm năng. Một trong những nguyên nhân là mức hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị còn thấp, hiện bằng 30% nhưng không quá 100 triệu đồng/đề án. Địa phương đang rà soát, hoàn thiện chính sách để phù hợp hơn với nhu cầu thực tế.

Lâm Đồng cũng kiến nghị làm rõ điều kiện để doanh nghiệp đã được hỗ trợ có thể tiếp tục tiếp cận chính sách khi thực hiện dự án đầu tư mới; đồng thời sớm hoàn thiện các quy định về nội dung, mức chi, định mức kinh tế - kỹ thuật trong lĩnh vực khuyến công.

Tại Nghệ An, nguồn kinh phí khuyến công địa phương cũng chưa đáp ứng nhu cầu. Mỗi năm có hàng trăm cơ sở cần đổi mới thiết bị, ứng dụng công nghệ, xây dựng thương hiệu nhưng nguồn lực chỉ đáp ứng được một phần. Vì vậy, những nội dung như sản xuất sạch hơn, xử lý môi trường, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và thương mại điện tử chưa được triển khai rộng.

Một điểm nghẽn khác nằm ở chính năng lực của đối tượng thụ hưởng. Phần lớn cơ sở công nghiệp nông thôn là doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ hoặc hộ sản xuất, có tiềm lực tài chính và năng lực quản trị hạn chế. Điều này khiến không ít cơ sở gặp khó trong bố trí vốn đối ứng cũng như xây dựng, triển khai các dự án đổi mới công nghệ.

Từ thực tế đó, Nghệ An đề xuất tăng cường nguồn lực từ ngân sách trung ương, địa phương và xã hội hóa; đồng thời lồng ghép khuyến công với các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng xanh.

Đắk Lắk cũng đề nghị bố trí nguồn kinh phí khuyến công quốc gia phù hợp hơn với nhu cầu của các địa phương có quy mô lớn; nghiên cứu điều chỉnh mức hỗ trợ đầu tư máy móc, thiết bị theo mặt bằng giá hiện nay; tăng cường đào tạo và xây dựng các mô hình trình diễn kỹ thuật có khả năng nhân rộng.

Quan trọng hơn, thực tiễn đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận chính sách. Khuyến công cần từng bước chuyển từ chủ yếu hỗ trợ máy móc, thiết bị sang hỗ trợ toàn diện hơn, gắn với chuỗi giá trị. Nguồn lực cần hướng vào chuyển đổi số, tự động hóa, sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc, sở hữu trí tuệ và thương mại điện tử.

Với những địa phương có thế mạnh về nguyên liệu như Đắk Lắk, nguồn lực khuyến công cần ưu tiên chế biến sâu cà phê, ca cao, hồ tiêu, mắc ca, trái cây, gỗ và cơ khí phục vụ nông nghiệp; đồng thời mở rộng sang chế biến thủy sản, hậu cần nghề cá và logistics.

Khi cơ chế được hoàn thiện, nguồn lực được tăng cường và cách thức hỗ trợ chuyển từ từng khâu riêng lẻ sang cả chuỗi giá trị, “vốn mồi” khuyến công sẽ có điều kiện tạo sức lan tỏa lớn hơn, thúc đẩy doanh nghiệp, cơ sở công nghiệp nông thôn đổi mới sản xuất và nâng cao sức cạnh tranh.